Ճառ բարոյական

Բժշկություն

Անասնաբուժական իմունաբանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է խշխշան պալարի դեմ կիրառվող պատվաստանյութի իմունածնության բարձրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պատվաստանյութի նկատմամբ օրգանիզմի իմունային պատասխանի ձևավորման առանձնահատկությունները և դրա արդյունավետության վրա ազդող կենսաբանական ու տեխնոլոգիական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատվաստանյութի բաղադրության, պատրաստման պայմանների, կիրառման եղանակների և իմունային պատասխանը խթանող միջոցների հնարավոր ազդեցությանը։ Վերլուծվում են պատվաստումից հետո ձևավորվող պաշտպանական մեխանիզմների գնահատման մոտեցումները և հիվանդության նկատմամբ կայուն իմունիտետի ապահովման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև պատվաստանյութի արդյունավետության կատարելագործման, կենդանիների վարակման վտանգի նվազեցման և անասնաբուժական կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու պատվաստման արդյունավետության բարձրացման և վարակիչ հիվանդության կանխարգելման առավել նպատակահարմար մոտեցումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անասնաբուժության, անասնաբուժական իմունաբանության, մանրէաբանության և վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Բժշկություն

Գիտաբժշկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է երիկամների ռիթմիկ գործունեության ձևավորման ընթացքում տեղի ունեցող ներզատական, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական փոփոխությունների համալիր ուսումնասիրությանը՝ ինչպես բնականոն վիճակում, այնպես էլ քրոնիկական երիկամային անբավարարության պայմաններում։ Ուսումնասիրվում են երիկամների գործառույթների օրական կենսաբանական ռիթմերը, մեզի առաջացման և արտազատման գործընթացների ժամանակային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև օրգանիզմի ներքին կարգավորիչ համակարգերի ազդեցությունը դրանց վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հորմոնային կարգավորման, ջրաաղային հավասարակշռության, էլեկտրոլիտային փոխանակության և նյութափոխանակության ցուցանիշների փոփոխություններին, որոնք մասնակցում են երիկամների բնականոն գործունեության պահպանմանը։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են քրոնիկական երիկամային անբավարարության դեպքում փոփոխվում ֆիզիոլոգիական ռիթմերը և դրանց հետ կապված կենսաքիմիական ու ներզատական գործընթացները։ Համեմատվում են բնականոն և ախտաբանական վիճակներում ստացված ցուցանիշները՝ երիկամների գործառութային խանգարումների զարգացման օրինաչափությունները և կարգավորիչ մեխանիզմների փոփոխությունները բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կենսաբանական ռիթմերի ուսումնասիրության հնարավոր նշանակությանը հիվանդության ընթացքի գնահատման, ախտորոշիչ ցուցանիշների ճշգրտման և բուժական մոտեցումների հիմնավորման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նեֆրոլոգների, ֆիզիոլոգների, ներզատաբանների, կենսաքիմիկոսների, բժշկական հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է հատիկային հումքի առաջնային մշակման համար նախատեսված փոքրաչափ թեփահանման մեքենայի կառուցվածքային լուծումների մշակմանը և դրա հիմնական տեխնիկական ու տեխնոլոգիական պարամետրերի գիտական հիմնավորմանը։ Հետազոտության առանցքում հատիկի արտաքին թաղանթի արդյունավետ հեռացման գործընթացն է՝ հնարավորինս պահպանելով միջուկի ամբողջականությունը, նվազեցնելով հումքի կորուստները և ապահովելով ստացվող արտադրանքի պահանջվող որակը։ Փոքրաչափ մեքենայի նախագծման խնդիրը դիտարկվում է գյուղատնտեսական արտադրության և վերամշակման այնպիսի պայմանների համատեքստում, որտեղ կարևոր են սարքավորման կոմպակտությունը, կառուցվածքի պարզությունը, շահագործման հուսալիությունը, սպասարկման հարմարավետությունը և համեմատաբար փոքր արտադրողականությամբ տնտեսություններում կիրառելիությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հատիկի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների և թեփահանման գործընթացի միջև առկա փոխկապակցվածությունները, քանի որ հատիկների չափերը, ձևը, մակերևութային առանձնահատկությունները և մեխանիկական դիմադրությունը կարող են էական ազդեցություն ունենալ աշխատանքային օրգանների ընտրության և մեքենայի կառուցվածքային սխեմայի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել աշխատանքային հանգույցների փոխադարձ դասավորությանը, հատիկային զանգվածի հավասարաչափ մատակարարմանը և մշակման ընթացքում նյութի վերահսկելի շարժման ապահովմանը։ Կարևոր ուղղություն է մեքենայի աշխատանքային պարամետրերի և վերջնական արդյունքի որակական ցուցանիշների միջև կախվածությունների ուսումնասիրությունը՝ հնարավորություն տալով ընտրել այնպիսի ռեժիմներ, որոնք նպաստում են թեփահանման արդյունավետության բարձրացմանն ու հատիկի վնասվածության նվազեցմանը։ Կառուցվածքային լուծումների գնահատման ժամանակ կարող են հաշվի առնվել նաև էներգատարությունը, արտադրողականությունը, աշխատանքային հանգույցների մաշվածությունը, տեխնիկական սպասարկման պահանջները և մեքենայի ընդհանուր հուսալիությունը։ Տեսական հաշվարկների և փորձարարական գնահատումների համադրումը հնարավորություն է տալիս հիմնավորել ընտրված կառուցվածքի նպատակահարմարությունը և որոշել մեքենայի աշխատանքի վրա առավել մեծ ազդեցություն ունեցող գործոնները։ Գործնական տեսանկյունից նման տեխնիկական միջոցը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել փոքր գյուղացիական տնտեսությունների, տեղական վերամշակող արտադրամասերի և սահմանափակ արտադրական հզորությամբ ձեռնարկությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գյուղատնտեսական մեքենաշինության, հատիկի վերամշակման տեխնոլոգիայի և մեքենաների նախագծման մոտեցումները՝ ուղղված փոքրածավալ արտադրության պայմաններին համապատասխան արդյունավետ, հուսալի և տեխնոլոգիապես հիմնավորված սարքավորման ստեղծմանը։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում տարածված բալենու և կեռասենու տեսակների կենսաբանական, ագրոնոմիական և տնտեսական հատկանիշների ուսումնասիրմանը՝ դրանք բարձրարժեք պտղատու սորտերի համար որպես պատվաստակալ օգտագործելու նպատակահարմարության գնահատման տեսանկյունից։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տեղական պայմաններին հարմարված բուսական ձևերի առանձնացման և դրանց այն հատկությունների բացահայտման վրա, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ պատվաստված ծառերի աճի, զարգացման, բերքատվության, երկարակեցության և շրջակա միջավայրի անբարենպաստ գործոնների նկատմամբ դիմադրողականության վրա։ Քննության են առնվում տարբեր տեսակների ձևաբանական և կենսաբանական առանձնահատկությունները, արմատային համակարգի զարգացումը, աճի ուժգնությունը, հողային ու կլիմայական պայմանների նկատմամբ պահանջները և Հայաստանի տարբեր բնական գոտիներում դրանց հարմարվողականությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պատվաստակալի և պատվաստվող սորտի համատեղելիությանը, քանի որ դրանց կենսաբանական համապատասխանությունը կարևոր նշանակություն ունի ծառի հետագա բնականոն զարգացման և կայուն պտղաբերության համար։ Ուսումնասիրվում է տարբեր պատվաստակալների ազդեցությունը ծառերի աճման ուժի, պսակի ձևավորման, պտղաբերության սկզբի, բերքի քանակական ու որակական ցուցանիշների և արտադրական տնկարկների արդյունավետության վրա։ Կարևորվում է նաև ձմեռային ցրտերի, երաշտի, հողի առանձնահատկությունների և այլ միջավայրային գործոնների նկատմամբ դիմադրողականության գնահատումը՝ Հայաստանի տարբեր այգեգործական շրջանների համար առավել հարմար տարբերակների առանձնացման նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տեղական և մշակության մեջ կիրառվող տարբեր բուսական ձևեր՝ գնահատելով դրանց բազմացման կարողությունը, տնկանյութի ստացման արդյունավետությունը և արտադրական այգիներում կիրառման հեռանկարները։ Տեղական գենետիկական ռեսուրսների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև կենսաբազմազանության պահպանության տեսանկյունից, քանի որ բնական և վաղուց մշակվող ձևերը կարող են կրել արժեքավոր հատկանիշներ, որոնք անհրաժեշտ են ժամանակակից պտղաբուծության զարգացման համար։ Պատվաստակալների ճիշտ ընտրությունը դիտարկվում է որպես ինտենսիվ և արդյունավետ այգիների ստեղծման կարևոր պայման, քանի որ այն կարող է նպաստել ծառերի աճի կարգավորմանը, շրջակա միջավայրին հարմարվողականության բարձրացմանը և սորտային արժեքավոր հատկանիշների առավել արդյունավետ դրսևորմանը։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը կապված է Հայաստանի պայմաններին համապատասխան տնկանյութի արտադրության գիտական հիմքերի կատարելագործման, բարձրարժեք սորտերի մշակության արդյունավետության բարձրացման և պտղաբուծական տնտեսությունների համար առավել հեռանկարային պատվաստակալների ընտրության հետ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել նաև նոր այգիների հիմնման ժամանակ տեղական հողակլիմայական պայմաններին համապատասխան սորտ–պատվաստակալ զուգակցումների ընտրությանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել պտղաբույծների, այգեգործների, բույսերի սելեկցիայի և գենետիկական ռեսուրսների մասնագետների, գյուղատնտեսների, գիտաշխատողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է 1920-ական թվականներին հայ նորագույն թատրոնում տեղի ունեցած գեղարվեստական և ձևային կարևոր փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով բեմական արտահայտչամիջոցների նորացմանն ու պայմանական թատերական լեզվի ձևավորմանը։ Հետազոտությունը դիտարկում է այն ժամանակաշրջանը, երբ հայ թատրոնը ձգտում էր հաղթահարել ավանդական բեմական մտածողության սահմանափակումները և ստեղծել ժամանակակից թատերական արտահայտչաձևեր։ Այդ որոնումները կապված էին ոչ միայն բեմադրական նոր սկզբունքների, այլև դերասանական խաղի, բեմանկարչության, տարածության, շարժման, ռիթմի, խոսքի և թատերական նշանի վերաիմաստավորման հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է պայմանականության և իրապաշտության փոխհարաբերության քննությունը, քանի որ 20-րդ դարի սկզբի թատրոնում այդ երկու գեղագիտական սկզբունքների հակադրությունը դարձել էր բեմարվեստի զարգացման առանցքային խնդիրներից մեկը։ Հետազոտության համատեքստում պայմանական թատրոնը ներկայացվում է որպես այնպիսի գեղարվեստական համակարգ, որտեղ բեմը պարտադիր չէ, որ կրկնօրինակի իրականությունը․ այն կարող է ստեղծել ինքնուրույն գեղարվեստական աշխարհ՝ նշանների, շարժումների, դիմակների, խորհրդանշական ձևերի, պայմանական դեկորների և դերասանական արտահայտչականության միջոցով։ Այս տեսանկյունից կարևոր է դառնում նաև դերասանի դերի վերափոխումը․ դերասանը ոչ միայն կերպարի հոգեբանական ապրումների կրող է, այլև բեմական գործողության ակտիվ ստեղծող, որը կարող է օգտագործել մարմնի պլաստիկան, շարժումը, խոսքի ռիթմը և հանդիսատեսի հետ անմիջական հարաբերությունը։ Աշխատությունը հայ թատրոնի զարգացումը դիտարկում է ժամանակի եվրոպական և ռուսական թատերական փորձի ընդհանուր համապատկերում, որտեղ առանձնահատուկ նշանակություն ունեին նորարարական ռեժիսուրան, պայմանական բեմականությունը և դերասանի խաղի վերաիմաստավորումը։ Այս համատեքստում կարևոր տեսական հենակետերից են այնպիսի թատերական ուղղություններն ու դպրոցները, որոնք հակադրվում էին բեմական իրականության պարզ պատրանքի ստեղծմանը և ձգտում էին ընդգծել թատրոնի պայմանական, խաղային ու գեղարվեստական բնույթը։ 1920-ական թվականների հայ թատրոնի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին այդ ընդհանուր գեղագիտական գործընթացները յուրացվում հայկական մշակութային միջավայրում և ինչպիսի առանձնահատուկ դրսևորումներ էին ստանում տեղական բեմարվեստում։ Հետազոտության արժեքը նաև այն է, որ այն հայ նորագույն թատրոնի պատմությունը ներկայացնում է ոչ միայն առանձին ներկայացումների կամ թատերական գործիչների գործունեության նկարագրության միջոցով, այլև թատրոնի լեզվի ձևավորման և գեղարվեստական մտածողության փոփոխության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել թատերագետների, արվեստաբանների, ռեժիսորների, դերասանների, բեմանկարիչների, մշակույթի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև թատերական արվեստն ուսումնասիրող ուսանողների և հետազոտողների համար։ Այն հատկապես կարևոր է հայ թատրոնի արդիականացման գործընթացը, 1920-ականների մշակութային միջավայրը և բեմական արտահայտչամիջոցների նորարարական որոնումները հասկանալու համար։ Աշխատանքը Վասիլի Գևորգյանի գիտական հետազոտությունն է, որը ներկայացվել է որպես գիտությունների թեկնածուի աստիճանի հայցման ատենախոսություն և պաշտպանվել է 2003 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում:

Պատմություն

Պատմագիտական և հայ-ռուսական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը նվիրված այս աշխատանքը լուսաբանում է Պետրոս I-ի պարսկական արշավանքի նախապատրաստման գործընթացը և հայերի մասնակցությունն այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու դիվանագիտական իրադարձություններին։ Քննության են առնվում XVIII դարի առաջին քառորդի միջազգային քաղաքական իրադրությունը, Ռուսական կայսրության արտաքին քաղաքական նպատակները, Սեֆյան Պարսկաստանի ներքին ճգնաժամը և Հարավային Կովկասում ձևավորված ռազմաքաղաքական պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Պետրոս I-ի արևելյան քաղաքականությանը, Կասպից ծովի ավազանում Ռուսաստանի դիրքերի ամրապնդման ձգտումներին և 1722–1723 թվականների պարսկական արշավանքի նախապատրաստական միջոցառումներին։ Վերլուծվում են հայկական քաղաքական և հոգևոր շրջանակների կապերը ռուսական արքունիքի հետ, հայ ազատագրական շարժման ակնկալիքները և Ռուսաստանի աջակցությամբ հայկական պետականության վերականգնման վերաբերյալ պատկերացումները։ Քննարկվում են հայ գործիչների դիվանագիտական նախաձեռնությունները, տեղեկատվական ու քաղաքական համագործակցության հնարավորությունները և հայ բնակչության դիրքորոշումները տարածաշրջանային հակամարտությունների պայմաններում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել պատմական վավերագրերը, դիվանագիտական նամակագրությունը, ժամանակակիցների վկայությունները և ռուսական ու հայկական պատմագրության մեջ արտահայտված գնահատականները։ Անդրադարձ է կատարվում պարսկական արշավանքի նախապատրաստության ազդեցությանը հայ-ռուսական քաղաքական հարաբերությունների զարգացման, հայկական ազատագրական ծրագրերի և XVIII դարի առաջին կեսի տարածաշրջանային իրադարձությունների վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության պատմության, միջազգային հարաբերությունների, պատմական աղբյուրագիտության և հայ ազատագրական շարժման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։