Диагностика и эффективное ведение фибромиалгии в практике семейного врача

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է թրթռման ազդեցության պայմաններում հիպոթալամուսի վերին օպտիկական կորիզի նեյրոնային ակտիվության փոփոխությունների ուսումնասիրությանը և այդ փոփոխությունների հնարավոր շտկմանը ծայրահեղ բարձր հաճախականության էլեկտրամագնիսական ճառագայթման միջոցով։ Հետազոտության հիմքում ընկած է կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեության վրա երկարատև կամ ինտենսիվ մեխանիկական թրթռման ազդեցության խնդիրը, որը կարող է առաջացնել նյարդաֆիզիոլոգիական կարգավորման տարբեր խանգարումներ։ Վերին օպտիկական կորիզը հիպոթալամուսի կարևոր նեյրոէնդոկրին կառույցներից է, որի նեյրոնները մասնակցում են հիմնականում վազոպրեսինի և օքսիտոցինի սինթեզին ու նյարդահիպոֆիզային համակարգի գործունեության կարգավորմանը։ Այդ պատճառով տվյալ կառույցի ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու թրթռման ազդեցությունը ոչ միայն տեղային նեյրոնային ակտիվության, այլև օրգանիզմի նեյրոէնդոկրին և հոմեոստատիկ կարգավորման համակարգերի վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նեյրոնների էլեկտրական ակտիվությունը տարբեր պայմաններում՝ դիտարկելով դրանց ինքնաբուխ ակտիվության հաճախականությունը, արտանետումների բնույթը, ռիթմիկությունը և թրթռման ազդեցությունից առաջացող ֆունկցիոնալ փոփոխությունները։ Հետազոտական կարևոր խնդիր է նաև պարզել, թե թրթռման ազդեցության ուժգնությունն ու տևողությունն ինչպես են անդրադառնում նեյրոնային պատասխանների վրա։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ֆունկցիոնալ փոփոխությունների դինամիկան և գնահատելու նյարդային համակարգի հարմարվողական կամ վնասակար արձագանքները։ Առանձին ուղղություն է կազմում ծայրահեղ բարձր հաճախականության էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ազդեցության ուսումնասիրությունը՝ որպես առաջացած նեյրոֆիզիոլոգիական փոփոխությունների հնարավոր շտկման միջոց։ Այս համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել ճառագայթման տարբեր ռեժիմների ազդեցությունները նեյրոնների ակտիվության վերականգնման կամ փոփոխության վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև պարզել՝ արդյոք կիրառվող ազդեցությունը կարող է վերականգնել նեյրոնների ֆունկցիոնալ վիճակը մինչև թրթռման ազդեցությանը բնորոշ մակարդակները, և ինչպիսի պայմաններում է այդ ազդեցությունն առավել արտահայտված։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքը կարող է ներառել փորձարարական կենդանիների վրա իրականացվող նեյրոֆիզիոլոգիական ուսումնասիրություններ, հիպոթալամուսի համապատասխան հատվածի էլեկտրոֆիզիոլոգիական գրանցումներ, տարբեր ազդեցության ռեժիմների համեմատություն և ստացված տվյալների վիճակագրական վերլուծություն։ Թրթռման և էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ազդեցությունների հաջորդական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն յուրաքանչյուր գործոնի առանձին ազդեցությունը, այլև դրանց փոխազդեցությունը։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը կապված է սթրեսածին ֆիզիկական գործոնների նկատմամբ հիպոթալամուսային նեյրոնների արձագանքման մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնման հետ։ Գործնական տեսանկյունից արդյունքները կարող են օգտակար լինել արտադրական կամ տեխնոլոգիական միջավայրերում թրթռման ազդեցության պայմաններում աշխատող օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման և հնարավոր պաշտպանական կամ վերականգնողական մոտեցումների ուսումնասիրման համար։ Միաժամանակ նման էլեկտրամագնիսական ազդեցությունների կիրառման հնարավոր բուժական նշանակությունը պահանջում է համապատասխան չափաբաժինների, ազդեցության մեխանիզմների և անվտանգության մանրակրկիտ գնահատում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել նեյրոֆիզիոլոգներին, ֆիզիոլոգներին, կենսաֆիզիկոսներին, նյարդաբաններին, նեյրոէնդոկրին համակարգի հետազոտողներին, մասնագիտական բժշկության մասնագետներին, փորձարարական բժշկության ոլորտի գիտնականներին, ասպիրանտներին և համապատասխան կենսաբժշկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է X–XVIII դարերի հայ միջնադարյան բանաստեղծական մշակույթի ժանրային համակարգի և չափածո խոսքի կառուցվածքային առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տաղերգության ձևավորման ու զարգացման պատմական ընթացքի, տարբեր բանաստեղծական ժանրերի բնորոշ հատկանիշների, դրանց թեմատիկ բովանդակության և տաղաչափական կառուցվածքի վրա։ Քննության են առնվում միջնադարյան հայ քնարերգության հոգևոր և աշխարհիկ ուղղությունները՝ բացահայտելով դրանց փոխհարաբերությունները, զարգացման փուլերը և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների փոփոխությունները տարբեր դարաշրջաններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տաղի՝ որպես միջնադարյան հայ պոեզիայի կարևոր ժանրային ձևերից մեկի կառուցվածքին, թեմատիկ բազմազանությանը և գեղարվեստական առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են հոգևոր, ծիսական, խրատական, սիրային, բնության, հայրենասիրական և այլ թեմատիկ ուղղվածություն ունեցող բանաստեղծական ստեղծագործությունների առանձնահատկությունները՝ դրանք դիտարկելով ժամանակաշրջանի գրական, կրոնական և մշակութային միջավայրի համատեքստում։ Կարևորվում է միջնադարյան բանաստեղծական ժանրերի փոխազդեցությունը և այն հանգամանքը, որ առանձին ստեղծագործություններում տարբեր ժանրերի հատկանիշները կարող են միահյուսվել՝ ձևավորելով բարդ և բազմաշերտ գեղարվեստական կառուցվածք։ Տաղաչափության ուսումնասիրության շրջանակում քննության են առնվում բանաստեղծական տողի կառուցման սկզբունքները, վանկերի քանակը, շեշտադրությունը, տողերի և տների հարաբերակցությունը, հանգավորման ձևերը, ռիթմական կազմակերպումը և կրկնությունների դերը։ Առանձին նշանակություն է տրվում չափական ձևերի պատմական զարգացմանը՝ բացահայտելով տարբեր ժամանակաշրջաններում դրանց պահպանման, փոփոխման և նոր ձևերով հարստացման օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրվում է նաև չափածո խոսքի և երաժշտական կատարման փոխհարաբերությունը, քանի որ միջնադարյան բազմաթիվ բանաստեղծական ստեղծագործություններ կապված էին երգային ավանդույթի հետ և նախատեսված էին ոչ միայն ընթերցման, այլև երաժշտական կատարման համար։ Այդ կապը հնարավորություն է տալիս տաղաչափական կառուցվածքը դիտարկել ռիթմի, մեղեդայնության և բանաստեղծական խոսքի միասնական համակարգում։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում նշանավոր միջնադարյան հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությանը՝ նրանց պոեզիայի միջոցով ցույց տալով ժանրային և տաղաչափական ձևերի զարգացման տարբեր փուլերը։ Գրական նյութի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հեղինակային անհատականության, գրական ավանդույթի և ժամանակաշրջանի գեղագիտական պատկերացումների փոխազդեցությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ժողովրդական բանահյուսության և գրավոր բանաստեղծական մշակույթի կապերին, որոնք կարող էին արտահայտվել լեզվական ձևերի, պատկերային համակարգի, ռիթմի և բանաստեղծական կառուցվածքի մեջ։ Լեզվական տեսանկյունից կարևորվում են գրաբարի, միջին հայերենի և հետագա լեզվական ձևերի ազդեցությունները տաղերգության զարգացման վրա՝ ցույց տալով, թե լեզվի պատմական փոփոխություններն ինչպես են անդրադարձել բանաստեղծական խոսքի կառուցվածքի և արտահայտչական հնարավորությունների վրա։ Երկար ժամանակահատված ընդգրկող նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել հայ չափածո գրականության ժանրային և կառուցվածքային շարունակականությանը, ինչպես նաև բացահայտել նորարարական միտումները, որոնք աստիճանաբար նախապատրաստել են հետագա շրջանի բանաստեղծական մշակույթի զարգացումը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ գրականության պատմության, պոետիկայի և տաղաչափության տեսության ուսումնասիրության համար և կարող է օգտակար լինել միջնադարագետների, գրականագետների, բանասերների, երաժշտագետների, հայոց լեզվի ու գրականության մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Մշակույթ

Բ. Ն. Առաքելյանի աշխատությունն ուսումնասիրում է Հին Հայաստանի արվեստի զարգացումը մ. թ. ա. VI դարից մինչև մ. թ. III դարն ընկած ժամանակաշրջանում՝ ներկայացնելով գեղարվեստական մշակույթի տարբեր դրսևորումներն ու պատմական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմքում հնագիտական հուշարձանների, նյութական մշակույթի առարկաների և արվեստի պահպանված նմուշների ուսումնասիրությունն է։ Դրանց միջոցով բացահայտվում են հին հասարակության գեղագիտական պատկերացումները, ստեղծագործական ավանդույթները, վարպետության ձևերն ու գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում են ճարտարապետության, քանդակագործության, զարդարվեստի և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ուսումնասիրությունները, ինչպես նաև դրանց կապը հասարակական կյանքի, կրոնական պատկերացումների և մշակութային փոխազդեցությունների հետ։ Հին Հայաստանի արվեստը դիտարկվում է Հայկական լեռնաշխարհի պատմական միջավայրի և հարևան քաղաքակրթությունների հետ ունեցած կապերի համատեքստում՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու տեղական ավանդույթների առանձնահատկություններն ու արտաքին ազդեցությունների դերը։ Ժամանակագրական լայն ընդգրկումը նպաստում է գեղարվեստական ձևերի և ոճական փոփոխությունների զարգացման ընթացքը դիտարկելուն։ Գիրքը կարևոր ուսումնասիրություն է Հայաստանի հնագույն արվեստի, նյութական մշակույթի և գեղարվեստական ժառանգության պատմությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Մշակույթ

Այս աշխատությունը ներկայացնում է գրադարաններում գաղափարախոսական և դաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպման հիմնական սկզբունքները, մեթոդներն ու գործնական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում գրադարանավարի դերին ընթերցողների աշխարհայացքի ձևավորման, գրականության քարոզչության, զանգվածային միջոցառումների կազմակերպման և հասարակական-մշակութային գործունեության իրականացման գործում։ Ներկայացվում են ընթերցողների հետ աշխատանքի ձևերը, գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ քննարկումների, տեղեկատվական միջոցառումների կազմակերպման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գրադարանային աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված մեթոդական առաջարկություններ։ Աշխատությունը նախատեսված է որպես գործնական ուղեցույց գրադարանավարների և գրադարանագիտության ոլորտի մասնագետների համար՝ արտացոլելով հրատարակման ժամանակաշրջանին բնորոշ գաղափարախոսական և մասնագիտական մոտեցումները։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է Տիգրան Չուխաճյանի երաժշտական ժառանգության սիմֆոնիկ ոլորտի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով XIX դարի հայ մասնագիտական երաժշտական մշակույթի ձևավորման և զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում կոմպոզիտորի նվագախմբային մտածողության առանձնահատկությունները, երաժշտական ձևի կառուցման սկզբունքները, թեմատիկ նյութի զարգացումը, գործիքավորման եղանակները և ազգային ու եվրոպական երաժշտական ավանդույթների փոխհարաբերությունն են։ Չուխաճյանի ստեղծագործական գործունեությունը դիտարկվում է այն պատմամշակութային միջավայրում, որտեղ հայկական երաժշտական արվեստը նոր ձևերով էր առնչվում եվրոպական մասնագիտական երաժշտության ժանրերին ու արտահայտչամիջոցներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննության առնվել սիմֆոնիկ բնույթի ստեղծագործությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, երաժշտական թեմաների հակադրությունն ու զարգացումը, մեղեդային լեզուն, հարմոնիկ մտածողությունը, ռիթմական կազմակերպումը և նվագախմբային հնչողության ձևավորման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հարցին, թե կոմպոզիտորն ինչպես է եվրոպական ռոմանտիզմին բնորոշ երաժշտական լեզուն համադրում արևելյան և հայկական երաժշտական միջավայրից բխող ինտոնացիոն ու արտահայտչական տարրերի հետ։ Կարևոր է նաև նվագախմբի տարբեր խմբերի գործառույթների ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար, թե ինչպիսի դեր են կատարում լարային, փողային և հարվածային գործիքները երաժշտական կերպարների ձևավորման, դրամատուրգիական զարգացման և հնչերանգային հակադրությունների ստեղծման մեջ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ սիմֆոնիկ մտածողության դրսևորումներին նաև կոմպոզիտորի բեմական ստեղծագործություններում, որտեղ նվագախումբը հաճախ կատարում է ոչ միայն ուղեկցող, այլև երաժշտական դրամատուրգիան զարգացնող գործառույթ։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս Չուխաճյանի երաժշտական լեզուն դիտարկել ժամանակաշրջանի եվրոպական կոմպոզիտորական ավանդույթների և հայկական երաժշտության հետ ունեցած կապերի շրջանակում՝ միաժամանակ առանձնացնելով նրա անհատական ոճական հատկանիշները։ Աշխատությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ նաև կոմպոզիտորի ստեղծագործական ժառանգության պատմական գնահատման համար՝ բացահայտելով նրա ներդրումը հայկական նվագախմբային մշակույթի և մասնագիտական կոմպոզիտորական դպրոցի զարգացման գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է երաժշտության պատմության, երաժշտական ձևի, գործիքավորման և ոճաբանական վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Չուխաճյանի սիմֆոնիկ մտածողության գեղարվեստական ու պատմական առանձնահատկությունները։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Արցախի տարածքում հայ բնակչության պատմական ներկայության և հայկական մշակութային ժառանգության ձևավորման, զարգացման ու պահպանության խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ պատմագիտական, հնագիտական, ճարտարապետական, վիմագրական և մշակութաբանական նյութերի համադրմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր ժամանակաշրջաններին վերաբերող նյութական և հոգևոր մշակույթի հուշարձաններն են՝ եկեղեցիները, վանական համալիրները, մատուռները, խաչքարերը, գերեզմանոցները, ամրաշինական կառույցները, բնակավայրերը, ձեռագրական ավանդույթը և վիմագիր արձանագրությունները։ Դրանք դիտարկվում են որպես տարածաշրջանի պատմության և այնտեղ ձևավորված համայնքային ու մշակութային կյանքի ուսումնասիրության սկզբնաղբյուրներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ճարտարապետական հուշարձանների կառուցվածքային և գեղարվեստական առանձնահատկություններին, արձանագրությունների հաղորդած պատմական տեղեկություններին և տարբեր դարաշրջաններում գործող հոգևոր ու կրթական կենտրոնների նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև տեղանուններին, ժողովրդական ավանդույթներին, արհեստներին, ծիսական մշակույթին և պատմական հիշողության այլ դրսևորումներին՝ նյութական ժառանգությունը դիտարկելով ոչ միայն որպես առանձին հուշարձանների ամբողջություն, այլև որպես ավելի լայն մշակութային միջավայրի մաս։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից կարևորվում է գրավոր վկայությունների, հնագիտական տվյալների, արձանագրությունների, պատմական քարտեզների, լուսանկարների և նախկին ուսումնասիրությունների համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս տարբեր ժամանակաշրջանների վերաբերյալ տեղեկությունները փոխադարձաբար ստուգել և ամբողջացնել։ Առանձին խնդիր է մշակութային արժեքների փաստագրումը, պահպանության վիճակի արձանագրումը և դրանց վերաբերյալ գիտական տեղեկատվության համակարգումը, հատկապես հակամարտությունների և քաղաքական փոփոխությունների հետևանքով ժառանգության պահպանության շուրջ առաջացող մարտահրավերների պայմաններում։ Այս համատեքստում մշակութային ժառանգության հարցը դիտարկվում է նաև միջազգային պահպանական սկզբունքների և հուշարձանների գիտական փաստագրման նշանակության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համալիր կերպով ներկայացնելու Արցախի հայկական մշակութային ժառանգության տարբեր շերտերը, դրանց պատմական զարգացումը և նշանակությունը՝ միաժամանակ ընդգծելով սկզբնաղբյուրների քննադատական համադրման և նյութական մշակույթի համակարգված ուսումնասիրման կարևորությունը տարածաշրջանի պատմության հետազոտության համար։