ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ ԿԼԱՆՄԱՆ ՍՊԵԿՏՐՈՍԿՈՊԻԱ. ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ ՔԻՄԻԱԿԱՆ ԵՒ ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐՈՒՄ

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1991-2001 թվականներին Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության և Հարավային Կովկասում նրա գործունեության ուսումնասիրությանը՝ տարածաշրջանում Խորհրդային Միության փլուզումից հետո ձևավորված նոր աշխարհաքաղաքական իրադրության պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են անկախ Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի ի հայտ գալը, տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունը և այդ գործընթացներում Թուրքիայի ունեցած դերակատարությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Թուրքիայի կողմից նորանկախ պետությունների հետ դիվանագիտական, տնտեսական, քաղաքական և մշակութային հարաբերությունների ձևավորմանը, ինչպես նաև տարածաշրջանում իր ազդեցությունն ընդլայնելու նպատակով իրականացվող նախաձեռնություններին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների զարգացումը՝ սկսած Հայաստանի անկախության ճանաչման գործընթացից մինչև սահմանային քաղաքականության ձևավորումը և երկկողմ հարաբերությունների սրման պատճառները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև Թուրքիա-Ադրբեջան հարաբերություններին, որոնց զարգացման վրա ազդել են պատմամշակութային, քաղաքական և տնտեսական գործոնները, ինչպես նաև Ղարաբաղյան հակամարտությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ Թուրքիայի և Վրաստանի հարաբերություններին, հատկապես տարանցիկ հաղորդակցության, էներգետիկ նախագծերի և տարածաշրջանային տնտեսական համագործակցության տեսանկյունից։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նավթագազային ռեսուրսների, տրանսպորտային հաղորդակցությունների և Կասպից ծովի էներգետիկ ներուժի շուրջ ձևավորված մրցակցությանը, քանի որ 1990-ականներին Հարավային Կովկասը աստիճանաբար վերածվեց միջազգային և տարածաշրջանային ուժերի շահերի հատման կարևոր գոտու։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև Թուրքիայի հարաբերությունները Ռուսաստանի և Իրանի հետ՝ հաշվի առնելով նրանց մրցակցող և երբեմն փոխլրացվող շահերը Հարավային Կովկասում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության հիմնական նպատակները՝ տարածաշրջանային ազդեցության ամրապնդում, տնտեսական կապերի ընդլայնում, էներգետիկ և տրանսպորտային ուղիների նկատմամբ շահերի պաշտպանություն և արևմտյան կառույցների հետ տարածաշրջանային համագործակցության խորացում։ Կարևոր է նաև ուսումնասիրել ներքին քաղաքական և տնտեսական գործոնների ազդեցությունը Թուրքիայի տարածաշրջանային քաղաքականության վրա, ինչպես նաև այն սահմանափակումները, որոնք պայմանավորված էին հակամարտություններով, Ռուսաստանի ազդեցությամբ և Հարավային Կովկասի պետությունների տարբեր արտաքին կողմնորոշումներով։ 1991-2001 թվականների իրադարձությունների համադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու Թուրքիայի տարածաշրջանային քաղաքականության ձևավորման սկզբնական փուլը և դրա հետագա զարգացման նախադրյալները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել Հարավային Կովկասի հետխորհրդային պատմության, թուրքական արտաքին քաղաքականության և տարածաշրջանային միջազգային հարաբերությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների և թուրքագիտության մասնագետներին, տարածաշրջանագետներին, դիվանագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Պատմություն

Այս աշխատանքը նվիրված է 1895–1897 թվականների Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած հայկական ջարդերից հետո Գերմանիայի քաղաքական և դիվանագիտական դիրքորոշմանը Թուրքիայում, ինչպես նաև Բեռլինի և Օսմանյան Պորտայի միջև հարաբերությունների զարգացման առանձնահատկություններին այդ ժամանակաշրջանում։ Հեղինակը վերլուծում է Գերմանական կայսրության արտաքին քաղաքականության հիմնական նպատակները Օսմանյան կայսրությունում՝ ընդգծելով տնտեսական, ռազմավարական և աշխարհաքաղաքական շահերը, որոնք պայմանավորում էին նրա զգուշավոր և հաճախ չեզոք մոտեցումը հայկական կոտորածների հարցում։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է Գերմանիայի դերի աճը Օսմանյան կայսրության ներսում՝ հատկապես ռազմական խորհրդատվության, երկաթուղային նախագծերի (օրինակ՝ Բաղդադի երկաթուղու գաղափարի) և տնտեսական ներթափանցման միջոցով, ինչը ձևավորում էր երկու պետությունների միջև սերտ գործընկերային հարաբերություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ հայկական հարցը միջազգային դիվանագիտության մեջ հաճախ ենթարկվում էր մեծ տերությունների շահերի բախմանը, և Գերմանիան, որպես նոր ուժեղացող կայսրություն, հիմնականում խուսափում էր Օսմանյան կայսրության ներքին գործերին կտրուկ միջամտությունից՝ նախընտրելով պահպանել իր ռազմավարական դիրքերը տարածաշրջանում։ Աշխատության մեջ նաև վերլուծվում է եվրոպական մամուլի և դիվանագիտական հաղորդագրությունների արձագանքը հայկական կոտորածներին, ինչպես նաև գերմանական հասարակական կարծիքի որոշ հատվածների քննադատական վերաբերմունքը այդ իրադարձությունների նկատմամբ։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ Գերմանիայի քաղաքականությունը մեծապես պայմանավորված էր մեծ տերությունների հավասարակշռության պահպանման ձգտմամբ և Օսմանյան կայսրության հետ ռազմավարական գործընկերության խորացմամբ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Գերմանիայի դիրքորոշումը որպես պրագմատիկ և շահադիտական արտաքին քաղաքականության օրինակ, որտեղ հումանիտար հարցերը հաճախ երկրորդական դեր էին ստանում աշխարհաքաղաքական հաշվարկների համեմատ։

Գրականություն

Գիրքը նվիրված է հայ միջնադարյան գրականության ժանրային համակարգի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ հիմնված Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ԺԲ–ԺԵ դարերի ձեռագիր մատյանների հարուստ նյութի վրա։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են այդ ժամանակաշրջանի ձեռագրերում հանդիպող գրական ժանրերի ծագումը, զարգացումը, փոխազդեցությունն ու առանձնահատկությունները՝ անդրադառնալով ինչպես հայտնի, այնպես էլ համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված ժանրերին։ Առանձնակի ուշադրություն է դարձվում պատմագրական, հոգևոր, ծիսական, ներբողական, թղթագրական, հիշատակարանային և այլ գրական ձևերի բովանդակային ու գեղարվեստական արժեքին, դրանց գործառույթներին և ձեռագրային ավանդույթի շրջանակում ունեցած նշանակությանը։ Աշխատությունը բացահայտում է ձեռագիր մատյանների դերը ոչ միայն որպես գրական երկերի պահպանման աղբյուր, այլև որպես միջնադարյան հայ մշակույթի, մտավոր կյանքի և ժանրային բազմազանության կարևոր վկայություններ՝ ներկայացնելով նոր դիտարկումներ ու գիտական ընդհանրացումներ, որոնք նպաստում են հայ միջնադարյան գրական ժառանգության առավել խորքային ճանաչմանը։ Գիրքը հետաքրքիր և օգտակար է գրականագետների, հայագետների, մատենագետների, պատմաբանների, բուհերի դասախոսների, ուսանողների և միջնադարյան հայկական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մաթեմատիկա

Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների, խտացված միջավայրերի ֆիզիկայի և տեսական ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է արտաքին ազդեցությունների պայմաններում խտացված միջավայրերում առաջացող ֆիզիկական երևույթների և դրանց մաթեմատիկական նկարագրության որոշ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում խտացված նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, մասնիկների փոխազդեցությունները և համակարգերի մակրոսկոպական հատկությունների ձևավորման հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտաքին էլեկտրական, մագնիսական, մեխանիկական և ջերմային ազդեցությունների պայմաններում նյութերի ֆիզիկական վիճակի ու հատկությունների հնարավոր փոփոխություններին։ Վերլուծվում են արտաքին դաշտերի և խտացված միջավայրերի փոխազդեցության մեխանիզմները, հավասարակշռային վիճակներից շեղումները և դրանց հետևանքով առաջացող ֆիզիկական գործընթացները։ Քննարկվում են նյութերի արձագանքի գծային և ոչ գծային առանձնահատկությունները, կառուցվածքային փոփոխությունները, էներգետիկ վիճակների ձևավորումը և կայունության հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել պինդ մարմինների, հեղուկների և այլ խտացված համակարգերի մոդելներ՝ կախված ուսումնասիրվող արտաքին ազդեցությունների բնույթից և ֆիզիկական պայմաններից։ Անդրադարձ է կատարվում համապատասխան դիֆերենցիալ հավասարումների, վիճակագրական ֆիզիկայի մեթոդների և մաթեմատիկական մոդելավորման կիրառման հնարավորություններին։ Կարևորվում է արտաքին ազդեցությունների ուժգնության, հաճախականության, ջերմաստիճանի և նյութական պարամետրերի ազդեցության գնահատումը համակարգերի ֆիզիկական բնութագրերի վրա։ Աշխատանքը կարող է նպաստել խտացված միջավայրերում ընթացող գործընթացների տեսական օրինաչափությունների բացահայտմանը, ֆիզիկական մոդելների կատարելագործմանը և արտաքին դաշտերով կառավարվող նյութական համակարգերի ուսումնասիրության զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել խտացված միջավայրերի ֆիզիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի, վիճակագրական մեխանիկայի, նյութագիտության և կիրառական մաթեմատիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Այս թեման վերաբերում է արտաքին առևտրի պետական կարգավորման տեսական հիմքերի և դրանց կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Արտաքին առևտրի պետական կարգավորումը ներառում է այն տնտեսական, իրավական և վարչական միջոցների համակարգը, որոնց միջոցով պետությունը ազդում է արտահանման և ներմուծման գործընթացների վրա՝ ազգային տնտեսության շահերը պաշտպանելու, տնտեսական աճը խթանելու և միջազգային տնտեսական հարաբերությունները կարգավորելու նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են արտաքին առևտրի կարգավորման հիմնական տեսությունները, ազատ առևտրի և պրոտեկցիոնիզմի գաղափարները, մաքսային և ոչ մաքսային գործիքների կիրառման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պետության դերը համաշխարհային շուկաներում մրցունակության ապահովման գործում։ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով վերլուծվում են արտաքին առևտրի կառուցվածքը, արտահանման և ներմուծման միտումները, միջազգային տնտեսական ինտեգրման գործընթացները և համաշխարհային շուկաների ազդեցությունը երկրի տնտեսության վրա։ Ուշադրություն է դարձվում նաև տնտեսական անվտանգության, արտահանման խթանման, տեղական արտադրողների պաշտպանության և արտաքին տնտեսական քաղաքականության արդյունավետության խնդիրներին։ Թեման կարևոր է այն առումով, որ արտաքին առևտուրը փոքր և բաց տնտեսություն ունեցող երկրների զարգացման կարևոր գործոններից մեկն է, իսկ դրա արդյունավետ պետական կարգավորումը կարող է նպաստել տնտեսական կայունության, ներդրումների ներգրավման և միջազգային մրցունակության բարձրացմանը։

Փիլիսոփայություն

Խոհափիլիսոփայական մտքերի անտիպ ժողովածու