Գրոշոյի և կրակի շուրջը

Ֆիզիկա

Մեխանիկա (ուսումնական ձեռնարկ) աշխատությունը ֆիզիկայի հիմնարար բաժիններից մեկին նվիրված ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է մեխանիկայի հիմնական հասկացությունները, օրենքներն ու կիրառական խնդիրների լուծման մոտեցումները, այն բացատրում է նյութական կետի և կոշտ մարմնի շարժման նկարագրությունը, Նյուտոնի օրենքները, կինեմատիկայի և դինամիկայի հիմունքները, ինչպես նաև էներգիայի պահպանման օրենքը և իմպուլսի գաղափարը, գիրքը ներառում է նաև խնդիրների լուծման մեթոդներ՝ ուղղված տեսական գիտելիքների ամրապնդմանը և կիրառական հմտությունների զարգացմանը, միաժամանակ ընդգրկելով օրինակներ, որոնք կապում են մեխանիկայի օրենքները իրական ֆիզիկական երևույթների հետ՝ ազատ անկում, պտտական շարժում և տատանումներ, ինչը այն դարձնում է կարևոր ուսումնական աղբյուր ֆիզիկայի և ինժեներական գիտությունների ուսանողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է բերանի խոռոչի կանդիդոզի և աղիքային միկրոֆլորայի հավասարակշռության խանգարումների կլինիկական ու մանրէաբանական առանձնահատկությունների, դրանց հնարավոր փոխկապակցվածության, ինչպես նաև բուժական և կանխարգելիչ մոտեցումների գիտական գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում Candida ցեղի սնկերի պայմանական ախտածին ակտիվության դրսևորումները և օրգանիզմի մանրէային էկոհամակարգերի փոփոխություններն են՝ հաշվի առնելով տեղային ու ընդհանուր գործոնների ազդեցությունը։ Քննվում են հիվանդության ընթացքի առանձնահատկությունները, կլինիկական դրսևորումների և լաբորատոր տվյալների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնք կարող են նպաստել բնական միկրոբային հավասարակշռության փոփոխությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բերանի խոռոչի և աղեստամոքսային համակարգի միկրոբիոտայի վիճակի համեմատական գնահատմանը՝ պարզելու համար, թե դրանց փոփոխությունները ինչպիսի կապեր կարող են ունենալ կլինիկական պատկերի հետ։ Հետազոտությունը կարևորում է տարբերակիչ ախտորոշման և մանրէաբանական հետազոտությունների նշանակությունը, քանի որ համապատասխան միկրոօրգանիզմների հայտնաբերումը ինքնին միշտ չէ, որ հավասարազոր է ակտիվ հիվանդության առկայությանը։ Բուժման հարցերը դիտարկվում են համալիր մոտեցման շրջանակում՝ շեշտադրելով պատճառային և նպաստող գործոնների գնահատման, անհատական կլինիկական պատկերի և մասնագիտական վերահսկողության նշանակությունը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է կանխարգելման դերը՝ կապված բերանի խոռոչի առողջության պահպանման, ռիսկի գործոնների վերահսկման և միկրոբային հավասարակշռության խանգարումների ժամանակին հայտնաբերման հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բուժման արդյունավետության գնահատումը կլինիկական և լաբորատոր ցուցանիշների համադրությամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս հետևելու հիվանդության ընթացքի փոփոխություններին և կրկնության հնարավորությանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև իմունային վիճակի, ուղեկցող հիվանդությունների և որոշ դեղորայքային ազդեցությունների նշանակությանը՝ որպես միկրոբիոտայի փոփոխության և կանդիդոզի զարգացման հետ կապված գործոններ։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ստոմատոլոգիայի, բժշկական մանրէաբանության, գաստրոէնտերոլոգիայի և կլինիկական ախտորոշման մոտեցումները՝ բերանի խոռոչի սնկային ախտահարումների և աղիքային միկրոբիոտայի խանգարումների կլինիկական նշանակությունն ու փոխհարաբերությունները համալիր կերպով գնահատելու նպատակով։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է P₂O₅–B₂O₃–V₂O₅ համակարգի հիմքով և հողալկալիական մետաղի ֆտորիդ պարունակող ապակիների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տվյալ բազմաբաղադրիչ ապակենման համակարգում բաղադրիչների փոխազդեցության և կառուցվածքի ձևավորման օրինաչափությունները, ինչպես նաև մշակել այնպիսի տեխնոլոգիական պայմաններ, որոնք կապահովեն անհրաժեշտ ֆիզիկաքիմիական և շահագործական հատկություններով ապակու ստացումը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ֆոսֆատային և բորատային բաղադրիչների դերը ապակու կառուցվածքի ձևավորման գործընթացում, վանադիումի օքսիդի ազդեցությունը համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ բնութագրերի վրա, ինչպես նաև հողալկալիական մետաղների ֆտորիդների ներմուծման հետևանքով առաջացող փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ապակու ստացման հիմնական տեխնոլոգիական փուլերին՝ ելանյութերի ընտրությանը և նախապատրաստմանը, բաղադրության հաշվարկմանը, խառնուրդի հալմանը, հոմոգենացմանը, ապակենմանացմանը և վերահսկվող սառեցմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել հալման ջերմաստիճանը, ջերմային մշակման ռեժիմները, բաղադրիչների հարաբերակցությունները և դրանց ազդեցությունը ստացվող ապակու կառուցվածքային ամբողջականության ու որակի վրա։ Կարևոր ուղղություն է նաև ստացված նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների գնահատումը՝ ներառյալ խտությունը, ջերմային կայունությունը, քիմիական կայունությունը, օպտիկական և այլ հատկությունները՝ կախված ապակու կիրառական նշանակությունից։ Ֆտորիդային բաղադրիչների առկայությունը հատկապես կարևոր է ապակու կառուցվածքային և օպտիկական հատկությունների փոփոխության տեսանկյունից, ուստի աշխատանքում դրանց ազդեցությունը դիտարկվում է որպես տեխնոլոգիական գործընթացի օպտիմալացման առանցքային գործոններից մեկը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել բաղադրության և տեխնոլոգիական պայմանների այնպիսի համակցություններ, որոնց դեպքում հնարավոր է ստանալ համասեռ, կայուն և պահանջվող բնութագրերով ապակե նյութ։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կապված է նոր կազմով հատուկ նշանակության ապակիների ստացման տեխնոլոգիական հիմքերի մշակման հետ, ինչը կարող է կիրառական հետաքրքրություն ունենալ օպտիկական նյութերի, հատուկ ապակիների, էլեկտրոնիկայի և այլ տեխնիկական ոլորտների համար։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել ապակու և կերամիկական նյութերի տեխնոլոգիայի, նյութագիտության, անօրգանական քիմիայի և քիմիական տեխնոլոգիայի ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցի աշակերտների մոտ ռուսաց լեզվի դասերի ընթացքում բառակապակցությունից նախադասության անցման հնարավորությունների, կարողությունների և հմտությունների ձևավորման համակարգի մշակմանն ու ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն մանկավարժական և մեթոդական պայմանները, որոնք նպաստում են սովորողների կողմից բառակապակցությունների կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունների գիտակցմանը և դրանց հիման վրա ամբողջական, քերականորեն ճիշտ ու հաղորդակցական առումով նպատակային նախադասությունների կազմմանը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են բառակապակցության և նախադասության փոխհարաբերությունները, դրանց կառուցվածքային տարբերությունները, շարահյուսական կապերը և իմաստային կազմակերպումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դժվարություններին, որոնք կարող են առաջանալ աշակերտների մոտ՝ բառակապակցությունից նախադասություն անցնելիս, մասնավորապես՝ բառերի քերականական ձևերի ճիշտ ընտրության, շարահյուսական կապերի հաստատման, նախադասության կառուցվածքի ձևավորման և մտքի ամբողջական արտահայտման գործընթացներում։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է ուսուցման մեթոդների և վարժությունների համակարգի մշակումը, որը կարող է զարգացնել աշակերտների լեզվական դիտարկման, վերլուծության, համադրման և ինքնուրույն խոսք կառուցելու կարողությունները։ Կարող են կիրառվել բառակապակցությունների ընդլայնման և վերափոխման, բառերի փոխարինման, նախադասությունների կազմման, շարահյուսական վերլուծության և ստեղծագործական խոսքային առաջադրանքների մեթոդներ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևորվում է նաև աստիճանական ուսուցման սկզբունքը, որի միջոցով սովորողը պարզ կառուցվածքներից անցնում է ավելի բարդ նախադասությունների կազմությանը՝ միաժամանակ զարգացնելով քերականական և հաղորդակցական հմտությունները։ Մշակվող համակարգը կարող է նպաստել ոչ միայն ռուսերենի շարահյուսական գիտելիքների յուրացմանը, այլև սովորողների գրավոր և բանավոր խոսքի զարգացմանը, լեզվական մտածողության ձևավորմանը և ինքնուրույն արտահայտվելու կարողության բարձրացմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ռուսաց լեզվի ուսուցիչներին, մեթոդիստներին, մանկավարժներին, լեզվաբաններին, կրթության մասնագետներին, մանկավարժական բուհերի դասախոսներին ու ուսանողներին, ինչպես նաև ռուսերենի ուսուցման մեթոդիկայի ոլորտում հետազոտություններ իրականացնող մասնագետներին։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ պատմագրության կարևորագույն հուշարձաններից մեկի ձեռագրական ավանդույթի, պահպանված օրինակների, դրանց ծագման, ժամանակագրության, բովանդակային առանձնահատկությունների և փոխհարաբերությունների խորքային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում XII դարի պատմիչ Սամվել Անեցու կազմած ժամանակագրական երկն է, որի սկզբնաղբյուրագիտական արժեքը պայմանավորված է ինչպես ընդգրկած պատմական ժամանակաշրջանի լայնությամբ, այնպես էլ տարբեր ժամանակների պատմական տեղեկությունների պահպանմամբ։ Երկը սկսվում է Ադամից և հեղինակային շարադրանքով հասնում մինչև 1163 թվականը՝ ներառելով հայ և համաշխարհային պատմության բազմաթիվ կարևոր իրադարձություններ։ Այն ստեղծվել է Անիի Մայր տաճարի ավագերեց Սամվել Անեցու կողմից և, ըստ ուսումնասիրությունների, գրվել է Կաթողիկոս Գրիգոր Գ Պահլավունու պատվերով։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է ձեռագրերի համեմատական քննության միջոցով բնագրի սկզբնական կառուցվածքի և հետագա հավելումների տարանջատումը։ Ժամանակագրությունը միջնադարում լայնորեն ընդօրինակվել է, սակայն պահպանված ձեռագրերը նույնական չեն․ դրանցում տարբեր ժամանակներում կատարվել են միջամտություններ, լրացումներ, ընդմիջարկություններ և շարունակություններ։ Այդ պատճառով յուրաքանչյուր ձեռագիր կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես տվյալ երկի պահպանված օրինակ, այլև որպես պատմական որոշակի ժամանակաշրջանի մտավոր և մշակութային միջավայրի վկայություն։ Ուսումնասիրությունների համաձայն՝ այսօր հայտնի են ժամանակագրության շուրջ յոթ տասնյակ ամբողջական կամ մասնակի ընդօրինակություններ, որոնց զգալի մասը պահպանվում է Մաշտոցի անվան Մատենադարանում և այլ հայկական ու արտասահմանյան հավաքածուներում։ Աղբյուրագիտական քննության կարևոր ուղղություն է ձեռագրերի թվագրումը և ծագման հանգամանքների պարզումը։ Ձեռագրերի հիշատակարանները, գրիչների թողած նշումները, թղթի կամ մագաղաթի առանձնահատկությունները, գրչության ձևը, ուղղագրական և լեզվական տարբերությունները հնարավորություն են տալիս վերականգնելու դրանց ստեղծման և շրջանառության պատմությունը։ Այսպիսի տվյալների համադրումը թույլ է տալիս պարզել, թե որ ձեռագրերն են ավելի մոտ նախնական բնագրին, որոնք են ներկայացնում հետագա խմբագրական շերտեր, և ինչ փուլերում են ձևավորվել լրացումները։ Հատկապես կարևոր է այն հանգամանքը, որ որոշ ընդօրինակություններում Սամվել Անեցու հեղինակային շարադրանքը շարունակվել է այլ հեղինակների կողմից՝ ժամանակագրական նյութը հասցնելով նույնիսկ XVII-XVIII դարեր։ Այդպիսով ձեռագրական ավանդույթը վերածվում է բազմաշերտ պատմական աղբյուրի, որտեղ տարբեր դարաշրջանների տեղեկություններն ու հեղինակային միջամտությունները գոյակցում են մեկ մատյանում։ Աշխատության աղբյուրագիտական նշանակությունը հատկապես դրսևորվում է այն հարցում, թե ինչպես կարելի է ձեռագրերի համեմատության միջոցով վերականգնել երկի առավել հավաստի բնագիրը։ Նախկին հրատարակություններում օգտագործվել են համեմատաբար ուշ ձեռագրեր, ինչի հետևանքով հեղինակային բնագրի և հետագա լրացումների սահմանները միշտ չէ, որ հստակ են եղել։ Հետագա ձեռագրագիտական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տվել բացահայտելու ավելի հին ընդօրինակություններ և դրանց հիման վրա կատարել համեմատական բնագրագիտական աշխատանք։ 2011 թվականին իրականացված հրատարակության հիմքում, մասնավորապես, օգտագործվել են հնագույն ձեռագրերը, ինչը կարևոր քայլ է եղել բնագրի գիտական վերականգնման ուղղությամբ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում այն ձեռագրերը, որոնցում պահպանվել են նախկինում չհրապարակված կամ քիչ ուսումնասիրված պատմական տեղեկություններ։ Դրանք կարող են անդրադառնալ քաղաքական իրադարձություններին, եկեղեցական կյանքին, իշխանական տոհմերին, բնակավայրերին, վանքերի հիմնադրմանը, բնական աղետներին, պատերազմներին և այլ իրադարձությունների։ Այդպիսի նյութերի բացահայտումը ընդլայնում է ոչ միայն տվյալ ժամանակագրության, այլև միջնադարյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրման սկզբնաղբյուրային բազան։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ձեռագրերի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Տարբեր օրինակների տեքստային համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերելու ընդհանուր նախօրինակները, տարբեր խմբագրական շերտերը, պատճենման ընթացքում առաջացած փոփոխությունները և առանձին գրիչների կամ շարունակողների կատարած լրացումները։ Այս գործընթացը կարևոր է ոչ միայն բնագրի վերականգնման, այլև միջնադարյան ձեռագրական մշակույթի զարգացման օրինաչափությունները հասկանալու համար։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ձեռագրերի ուսումնասիրությունը չի սահմանափակվում արտաքին նկարագրությամբ․ այն պահանջում է պատմագիտական, բանասիրական, ձեռագրագիտական և բնագրագիտական մեթոդների համադրում։ Աշխատության ընդհանուր արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս Սամվել Անեցու պատմական ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն որպես մեկ հեղինակի ստեղծագործություն, այլև որպես դարերի ընթացքում շարունակաբար լրացվող և վերամշակվող պատմական հիշողության յուրահատուկ կրող։ Ձեռագրերի աղբյուրագիտական քննությունը կարևոր նշանակություն ունի միջնադարյան հայ պատմագրության զարգացման ընթացքը, պատմական գիտելիքի փոխանցման եղանակները և ժամանակագրական երկերի ձեռագրական տարածումը հասկանալու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, բանասերներին, ձեռագրագետներին, բնագրագետներին, Միջնադարի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայագիտություն ուսումնասիրող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նրանով, որ ձեռագրական նյութի մանրակրկիտ քննության միջոցով նպաստում է պատմական բնագրի առավել ամբողջական վերականգնմանը, նոր աղբյուրների գիտական շրջանառության մեջ դրմանը և միջնադարյան Հայաստանի պատմության ու մշակույթի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։

Սոցիոլոգիա

Նյութը ներկայացնում է հայ գյուղական համայնքներում գրքի, ընթերցանության և դրանց նկատմամբ ձևավորված վերաբերմունքի սոցիոլոգիական ուսումնասիրության արդյունքների մեկնաբանությունը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչ տեղ և նշանակություն ունեն գիրքն ու ընթերցանությունը գյուղական բնակչության առօրյա կյանքում, կրթական և մշակութային միջավայրում, ինչպես նաև հասկանալ ընթերցողական վարքագիծը պայմանավորող սոցիալական, տնտեսական, կրթական և մշակութային գործոնները։ Հետազոտության արդյունքների մեկնաբանությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ընթերցանությունը ոչ միայն որպես անհատական զբաղմունք, այլև որպես հասարակական և մշակութային գործընթաց, որը կապված է մարդու կրթության, աշխարհայացքի, տեղեկատվական պահանջների և սոցիալական միջավայրի հետ։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել գյուղական բնակավայրերի բնակիչների կողմից ընթերցվող գրականության տեսակների ուսումնասիրությունը՝ գեղարվեստական, գիտահանրամատչելի, ուսումնական, մասնագիտական և այլ գրականության նկատմամբ հետաքրքրության համեմատությամբ։ Առանձին ուշադրության է արժանի ընթերցանության հաճախականությունը, գրքերի ձեռքբերման և օգտագործման եղանակները, գրադարաններից օգտվելու մակարդակը, ինչպես նաև ընտանիքի և կրթական հաստատությունների ազդեցությունը ընթերցողական սովորությունների ձևավորման վրա։ Սոցիոլոգիական տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր տարիքային, կրթական և սոցիալական խմբերի ընթերցողական նախասիրությունների հնարավոր տարբերությունները։ Գյուղական միջավայրի առանձնահատկությունները կարևոր են նաև գրքի հասանելիության տեսանկյունից, քանի որ գրադարանների վիճակը, գրքային ֆոնդերի բազմազանությունը, նոր հրատարակությունների հասանելիությունը և մշակութային միջոցառումների կազմակերպումը կարող են էապես ազդել բնակչության ընթերցողական ակտիվության վրա։ Նյութը կարող է անդրադառնալ նաև այն պատճառներին, որոնք խոչընդոտում են կանոնավոր ընթերցանությանը, օրինակ՝ ժամանակի պակասը, գրքերի սահմանափակ հասանելիությունը, տնտեսական պայմանները, այլ տեղեկատվական աղբյուրների տարածումը կամ ընթերցանության նկատմամբ հետաքրքրության նվազումը։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է ցույց տալ, թե ինչ դեր ունեն գիրքն ու գրադարանը գյուղական համայնքի մշակութային կյանքի պահպանման և զարգացման գործում։ Հատկապես կարևոր է դիտարկել ընթերցանության կապը կրթության հետ, քանի որ դպրոցական և երիտասարդ բնակչության շրջանում ընթերցողական մշակույթի ձևավորումը կարող է երկարաժամկետ ազդեցություն ունենալ կրթական առաջընթացի և մշակութային մասնակցության վրա։ Ժողովածուի սոցիոլոգիական ուղղվածությունը թույլ է տալիս ոչ միայն ներկայացնել փաստական տվյալներ, այլև դրանց հիման վրա բացահայտել ընթերցանության նկատմամբ վերաբերմունքի ձևավորման օրինաչափություններն ու առկա խնդիրները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել գրադարանային ծառայությունների կատարելագործման, գյուղական բնակավայրերում մշակութային ծրագրերի մշակման և ընթերցանության խթանման միջոցառումների կազմակերպման համար։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը կարևոր է հայ գյուղի սոցիալական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ ներկայացնում է գրքի և ընթերցանության դերը գյուղական համայնքի կրթական, տեղեկատվական ու մշակութային միջավայրում և հնարավորություն է տալիս սոցիոլոգիական տվյալների միջոցով գնահատելու ընթերցողական մշակույթի վիճակն ու զարգացման հնարավորությունները։