Հայաստանի ազգային գրադարան: Աշխատանքային ծրագիր 1998

Քաղաքագիտություն

Այս գիրքը ուսումնասիրում է դիմակայող քաղաքական համակարգերի վարքագիծը հիբրիդային պատերազմների և խաղաղության գործընթացների փոխազդեցության պայմաններում՝ կենտրոնանալով Հայաստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի, Թուրքիայի, Իրանի, Ռուսաստանի և Ուկրաինայի օրինակների վրա։ Աշխատությունում վերլուծվում են հիբրիդային պատերազմի հիմնական բաղադրիչները՝ տեղեկատվական ազդեցություն, կիբեռմիջոցներ, տնտեսական ճնշումներ, դիվանագիտական մանևրներ և սահմանափակ ռազմական գործողություններ, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը պետական կայունության և տարածաշրջանային անվտանգության վրա։ Հեղինակը քննարկում է նաև քաղաքական համակարգերի դիմակայունությունը, ինստիտուցիոնալ կայունության գործոնները և արտաքին ուժերի ազդեցության մեխանիզմները։ Նյութը համադրում է համեմատական քաղաքական վերլուծությունը և անվտանգության ուսումնասիրությունները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հասկանալ, թե ինչպես են տարածաշրջանային հակամարտությունները ձևավորվում ժամանակակից գլոբալ ուժերի բախման համատեքստում։

Տնտեսագիտություն

Այս թեման վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետությունում արժեթղթերի շուկայի ձևավորման և կառավարման գործընթացներին, ինչպես նաև այդ ոլորտի զարգացմանը խոչընդոտող հիմնական հիմնախնդիրներին։ Արժեթղթերի շուկան ֆինանսական համակարգի կարևոր բաղադրիչ է, որը ապահովում է կապիտալի ներգրավում, ներդրումների բաշխում և տնտեսության իրական հատվածի ֆինանսավորում։ Հայաստանի դեպքում արժեթղթերի շուկայի ձևավորումը կապված է անցումային տնտեսությունից շուկայական համակարգի անցման հետ, որի ընթացքում ստեղծվել են իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքեր՝ ներառյալ բորսայական կառույցներ, կարգավորող մարմիններ և ֆինանսական միջնորդներ։ Սակայն շուկայի զարգացման գործընթացում առաջանում են մի շարք խնդիրներ, ինչպիսիք են շուկայի ցածր իրացվելիությունը, սահմանափակ ներդրումային գործիքների բազմազանությունը, մասնակիցների փոքր թիվը և բնակչության ֆինանսական գրագիտության համեմատաբար ցածր մակարդակը։ Բացի այդ, կարևոր խնդիր է վստահության պակասը ֆինանսական ինստիտուտների նկատմամբ, ինչպես նաև կապիտալի շուկայի թույլ կապը իրական տնտեսության հետ։ Կարգավորման տեսանկյունից անհրաժեշտ է բարելավել իրավական դաշտը, բարձրացնել թափանցիկությունը, զարգացնել կորպորատիվ կառավարման չափանիշները և խթանել ներդրումային մշակույթի ձևավորումը։ Այսպիսով, արժեթղթերի շուկայի արդյունավետ զարգացումը Հայաստանում պահանջում է համակարգային մոտեցում, որը համադրում է պետական կարգավորումը, մասնավոր հատվածի ակտիվ մասնակցությունը և միջազգային փորձի կիրառումը՝ ֆինանսական կայունության և տնտեսական աճի ապահովման նպատակով։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնապահպանական վերահսկողության ոլորտում առկա արդի հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով շրջակա միջավայրի պահպանության, բնական ռեսուրսների օգտագործման և դրանց նկատմամբ պետական վերահսկողության փոխկապակցված գործընթացները։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում բնապահպանական վերահսկողության իրավական, վարչական և կազմակերպական հիմքերին, վերահսկողություն իրականացնող կառույցների գործառույթներին, նրանց լիազորությունների արդյունավետությանը և ոլորտում առկա խնդիրների պատճառներին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպիսի մեխանիզմներով է իրականացվում շրջակա միջավայրի պահպանության պահանջների կատարումը, ինչպես են բացահայտվում բնապահպանական խախտումները, գնահատվում դրանց հետևանքները և կիրառվում պատասխանատվության համապատասխան միջոցներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում Հայաստանի բնական ռեսուրսների՝ հողի, ջրային պաշարների, անտառների, ընդերքի և կենսաբազմազանության պահպանությանն ու դրանց օգտագործման նկատմամբ վերահսկողությանը։ Հեղինակը դիտարկում է նաև այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են բնապահպանական օրենսդրության կիրառման արդյունավետությունը, վերահսկողական մեխանիզմների կատարելագործման անհրաժեշտությունը, տարբեր պետական մարմինների միջև համագործակցությունը, բնապահպանական տեղեկատվության հասանելիությունը և հասարակության մասնակցությունը շրջակա միջավայրի պահպանության գործընթացներին։ ՀՀ օրինակով ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ երկրի բնական ռեսուրսների սահմանափակությունը և առանձին էկոհամակարգերի նկատմամբ մարդածին ճնշումը պահանջում են վերահսկողության արդյունավետ և ժամանակակից համակարգ։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև կանխարգելիչ վերահսկողության նշանակությանը՝ ընդգծելով, որ բնապահպանական քաղաքականության նպատակը պետք է լինի ոչ միայն արդեն կատարված խախտումների հայտնաբերումը և պատժամիջոցների կիրառումը, այլև շրջակա միջավայրին հնարավոր վնասի կանխումը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել բնապահպանության, իրավագիտության, պետական կառավարման և էկոլոգիական քաղաքականության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և շրջակա միջավայրի պահպանության խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետությունում բնապահպանական վերահսկողության առկա համակարգի և դրա առջև ծառացած խնդիրների վերլուծություն՝ ընդգծելով վերահսկողության իրավական և ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների կատարելագործման, արդյունավետության բարձրացման և շրջակա միջավայրի պահպանության ժամանակակից մոտեցումների ներդրման անհրաժեշտությունը։

Սոցիոլոգիա

Սոցիալական ժամանակի կազմակերպումը հասարակության և անհատի գործունեության ժամանակային կառուցվածքի ձևավորման գործընթաց է, որը վերաբերում է ժամանակի բաշխմանը աշխատանքի, կրթության, հանգստի, ընտանիքի, սոցիալական հարաբերությունների և այլ գործունեությունների միջև։ Այն արտացոլում է, թե ինչպես են մարդիկ և հասարակական ինստիտուտները կառավարում ժամանակը՝ սոցիալական կյանքի արդյունավետ կազմակերպման և նպատակների իրականացման համար։ Ժամանակը որպես սոցիալական ռեսուրս ունի մեծ նշանակություն, քանի որ այն սահմանափակ է և պահանջում է արդյունավետ օգտագործում՝ ինչպես անհատական, այնպես էլ հասարակական մակարդակներում։ Սոցիալական ժամանակի կազմակերպման հիմքում ընկած են հասարակության զարգացման մակարդակը, տնտեսական կառուցվածքը, մշակութային ավանդույթները և տեխնոլոգիական առաջընթացը։ Օրինակ՝ արդյունաբերական հասարակություններում ժամանակը խիստ կարգավորված է աշխատանքային գրաֆիկներով և արտադրական գործընթացներով, մինչդեռ հետինդուստրիալ հասարակություններում ավելի մեծ դեր է ստանում ճկուն աշխատանքային ժամանակը և անհատական ընտրությունը։ Սոցիալական ժամանակի կազմակերպումը կապված է նաև կյանքի ռիթմերի և սոցիալական ինստիտուտների՝ ընտանիքի, կրթական համակարգի, աշխատանքի շուկայի գործունեության հետ։ Այն կարգավորում է մարդկանց առօրյա կյանքը՝ սահմանելով աշխատանքի ժամերը, ուսման գործընթացի տևողությունը, հանգստի և ազատ ժամանակի օգտագործման ձևերը։ Ժամանակի ճիշտ կազմակերպումը կարևոր է նաև աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման, սոցիալական կարգուկանոնի ապահովման և անհատի կյանքի որակի բարելավման համար։ Ժամանակակից հասարակություններում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումը էապես փոխել է սոցիալական ժամանակի ընկալումն ու կազմակերպումը՝ հնարավորություն տալով ավելի ճկուն աշխատանքային պայմանների, հեռավար աշխատանքի և արագ հաղորդակցության։ Միևնույն ժամանակ, արագ տեմպերով կյանքի ռիթմը կարող է առաջացնել ժամանակի պակասի զգացում և սթրեսային իրավիճակներ, ինչը դարձնում է ժամանակի կառավարման հմտությունները ավելի կարևոր։ Այսպիսով, սոցիալական ժամանակի կազմակերպումը սոցիոլոգիական կարևոր կատեգորիա է, որը արտացոլում է հասարակության կառուցվածքը, մշակութային առանձնահատկությունները և տնտեսական զարգացման մակարդակը՝ միաժամանակ ազդելով անհատի կյանքի որակի և սոցիալական վարքագծի վրա։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է Հարություն Կալենցի գեղանկարչական արվեստում գույնի դերի և գունային համակարգի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրա ստեղծագործական մտածողության ձևավորումը և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները։ Գրքում վերլուծվում են Կալենցի գունային լուծումների կառուցվածքը, լուսաստվերի կիրառությունը, գունային հակադրությունների և նրբերանգների միջոցով ստեղծվող հուզական ազդեցությունը։ Հեղինակը դիտարկում է նաև եվրոպական և արևելյան գեղարվեստական ավանդույթների ազդեցությունը նրա ստեղծագործության վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես է ձևավորվում յուրօրինակ գունային լեզու՝ համադրելով ավանդական և մոդեռնիստական մոտեցումները։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կալենցի թեմատիկ կոմպոզիցիաներում գույնի իմաստաբանական դերին՝ որպես տրամադրության, խորհրդանշական բովանդակության և տարածական ընկալման հիմնական միջոց։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է արվեստաբանների, գեղանկարիչների, ուսանողների և հայ կերպարվեստի հետազոտողների համար՝ նպաստելով Հարություն Կալենցի ստեղծագործության գունային համակարգի խորքային և համակարգված ընկալմանը։

Լրագրություն

Հրանտ Մաթևոսյանի հրապարակախոսությունը ձևավորվում է որպես գրական և հասարակական խոսքի յուրահատուկ համադրություն, որտեղ գրողը չի սահմանափակվում զուտ գեղարվեստական պատմությամբ, այլ մշտապես արձագանքում է ժամանակի սոցիալական, բարոյական և ազգային խնդիրներին։ Նրա հրապարակային խոսքը, հատկապես հարցազրույցներում և հոդվածներում, կառուցված է այնպիսի խնդիրների շուրջ, ինչպիսիք են գյուղի քայքայումը, մարդու և պետության հարաբերությունները, խորհրդային և հետխորհրդային իրականության փոփոխությունները, ինչպես նաև անհատի պատասխանատվությունը սեփական պատմության և երկրի նկատմամբ։ Մաթևոսյանի հրապարակախոսական մտածողության կենտրոնում հաճախ գտնվում է գյուղական աշխարհի փորձառությունը՝ որպես մարդկային արժեքների պահպանման և կորուստների վայր, որտեղ ձևավորվում է մարդու ինքնության և աշխատանքի գաղափարը։ Նրա խոսքը բնորոշվում է խորապես փիլիսոփայական և պատկերավոր լեզվով, որտեղ հասարակական քննադատությունը չի արտահայտվում ուղղակի քաղաքական հռետորաբանությամբ, այլ ներծծված է պատմողական շերտերի, հիշողության և բարոյական դիտարկումների մեջ։ Կարևոր առանձնահատկություններից է նաև այն, որ Մաթևոսյանը հաճախ կասկածի տակ է դնում ավանդական հրապարակախոսության սահմանները՝ հարց բարձրացնելով, թե ով է իրականում խոսում «հասարակության անունից» և արդյոք հնարավոր է լիարժեք հրապարակային երկխոսություն այն պայմաններում, երբ լսելիության և քննարկման տարածքը սահմանափակված է։ Նրա ետխորհրդային շրջանի հարցազրույցները և հոդվածները նաև դառնում են կայսրության և սոցիալական համակարգերի քննադատության շարունակություն, սակայն այդ քննադատությունը միշտ անցնում է անհատական փորձի և լեզվական բարդ կառուցվածքների միջոցով, ոչ թե պարզ քաղաքական հայտարարությունների ձևով։ Ընդհանուր առմամբ, Մաթևոսյանի հրապարակախոսությունը կարելի է բնութագրել որպես սահմանային երևույթ՝ մի կողմից խորը հասարակական ներգրավվածությամբ, մյուս կողմից՝ դասական հրապարակագրության շրջանակները շարունակաբար խնդրականացնող և վերաիմաստավորող մտավոր դիրքավորմամբ։