ՀՀ բնակչության ապրելակերպի աշխարհագրական հիմնահարցերը

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է XIV–XV դարերում ստեղծված հայերեն ձեռագրերի հիշատակարանների լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով որպես միջնադարյան հայերենի պատմության, զարգացման և գործածության կարևոր սկզբնաղբյուրներ։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում հիշատակարանների բառապաշարը, հնչյունական և ուղղագրական առանձնահատկությունները, բառաձևերը, քերականական կառուցվածքները, շարահյուսական օրինաչափությունները և ոճական հատկանիշները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրաբարի ավանդական լեզվական ձևերի և ժամանակի կենդանի խոսակցական լեզվին բնորոշ տարրերի փոխհարաբերությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու միջին հայերենի զարգացման տարբեր դրսևորումները և գրավոր խոսքում դրանց արտացոլման աստիճանը։ Ուսումնասիրվում են ձեռագիր մատյանների գրիչների, պատվիրատուների, ծաղկողների և այլ անձանց մասին տեղեկություններ պարունակող հատվածների լեզվական կառուցվածքները, ինչպես նաև ձեռագրերի ստեղծման վայրին, ժամանակին և պատմական հանգամանքներին վերաբերող ձևակերպումները։ Քննության են առնվում տարբեր գրչության կենտրոններում ստեղծված հիշատակարանների լեզվական տարբերությունները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հնարավոր տարածքային և բարբառային առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նաև օտար լեզուների հետ շփումների հետևանքով բառապաշարում ի հայտ եկած փոխառությունների և լեզվական ազդեցությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս տվյալ ժամանակաշրջանի պատմամշակութային միջավայրի մասին։ Հիշատակարանների լեզուն դիտարկվում է ոչ միայն որպես լեզվաբանական նյութ, այլև որպես միջնադարյան հասարակության առօրյան, մտածողությունը, հոգևոր կյանքը և պատմական իրադարձությունների ընկալումը ներկայացնող աղբյուր։ Վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու լեզվական ձևերի փոփոխությանը, նոր բառերի և արտահայտությունների տարածմանը, քերականական տարբերակների գործածությանը և գրական ու խոսակցական լեզուների փոխազդեցությանը։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի հայոց լեզվի պատմության պարբերացման, միջին հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկությունների բացահայտման, միջնադարյան ձեռագրական ժառանգության լեզվաբանական ուսումնասիրության և պատմական բառարանագրության համար՝ միաժամանակ նպաստելով XIV–XV դարերի հայկական գրավոր մշակույթի և լեզվական իրականության առավել ամբողջական վերականգնմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության գոյության տարիներին կրթության, գիտության և մշակույթի ոլորտներում տեղի ունեցած զարգացումների պատմագիտական ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով նորաստեղծ պետականության կայացման բարդ պայմանների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում ազգային կրթական համակարգի կազմակերպումը, դպրոցական ցանցի գործունեությունը, ուսուցչական կադրերի պատրաստումը, կրթության կառավարման մարմինների ձևավորումը և մշակութային հաստատությունների գործունեությունն են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն դժվարություններին, որոնց պայմաններում իրականացվում էր կրթական քաղաքականությունը՝ պատերազմների հետևանքներին, սոցիալ-տնտեսական ծանր իրավիճակին, բնակչության տեղաշարժերին, նյութական միջոցների և մասնագետների պակասին։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են պետության և հասարակական շրջանակների նախաձեռնությունները՝ ուղղված դպրոցների գործունեության վերականգնմանը, կրթության հասանելիության ընդլայնմանը և ազգային կրթական միջավայրի ձևավորմանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայերենի և ազգային պատմամշակութային ժառանգության դերը ուսումնական գործընթացում, ինչպես նաև դասագրքերի, ուսումնական ծրագրերի և մանկավարժական գրականության ստեղծման ու տարածման խնդիրը։ Դիտարկվում է բարձրագույն կրթության կազմակերպման ուղղությամբ կատարված աշխատանքը, այդ թվում՝ պետական համալսարանի հիմնադրումը՝ որպես գիտակրթական համակարգի ինստիտուցիոնալացման կարևոր քայլ։ Մշակութային կյանքի ուսումնասիրության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում գրականությանը, մամուլին, թատրոնին, երաժշտությանը, կերպարվեստին, հրատարակչական գործունեությանը, գրադարանային և լուսավորական աշխատանքին։ Քննվում է մտավորականության դերակատարությունը հասարակության մշակութային կյանքում և պետական կառույցների ու հասարակական կազմակերպությունների մասնակցությունը կրթամշակութային նախաձեռնություններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մամուլին և հրատարակչական գործունեությանը՝ որպես հասարակական մտքի, քաղաքական քննարկումների և մշակութային հաղորդակցության կարևոր հարթակների։ Կրթությունն ու մշակույթը դիտարկվում են նաև պետականաշինության տեսանկյունից, քանի որ նոր հանրապետության պայմաններում դրանց զարգացումը կապված էր մասնագետների պատրաստման, հանրային հաստատությունների կայացման և ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման խնդիրների հետ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե ինչպես էին կարճատև պետականության և ծանր ճգնաժամային պայմաններում միաժամանակ փորձեր կատարվում ձևավորելու կրթական ու մշակութային հաստատությունների կայուն համակարգ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի կարևոր ոլորտներից մեկը՝ համադրելով կրթության պատմության, մշակութային պատմության և պետականաշինության ուսումնասիրության մոտեցումները։

Գրականություն

Այս հատորը վերաբերում է The Brothers Karamazov-ի երկրորդ մասին, որտեղ զարգանում են հերոսների ներաշխարհը և խորանում են ստեղծագործության հիմնական փիլիսոփայական և բարոյական հարցադրումները։ Պատմությունը կենտրոնանում է հավատքի, կասկածի, մեղքի, ազատ կամքի և պատասխանատվության թեմաների վրա՝ ներկայացնելով մարդկային հոգու բարդ և հակասական բնույթը։ Հատորում առանձնահատուկ տեղ ունի ընտանիքի ներսում ձևավորվող լարվածությունը և եղբայրների միջև հոգեբանական ու գաղափարական հակադրությունները, որոնք աստիճանաբար վերածվում են ավելի խորքային գոյաբանական հակամարտության։ Հեղինակը՝ Fyodor Dostoevsky, վարպետորեն համադրում է դատական, փիլիսոփայական և հոգեբանական շերտերը՝ ստեղծելով բազմաշերտ պատմություն, որտեղ յուրաքանչյուր կերպար ներկայացնում է կյանքի և աշխարհայացքի տարբեր դիրքորոշումներ։ Այս հատվածը հատկապես խորացնում է մարդու ներքին պայքարի և բարոյական ընտրության խնդիրները՝ դարձնելով այն համաշխարհային գրականության ամենախորքային փիլիսոփայական ստեղծագործություններից մեկի կարևոր մաս։

Տնտեսագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում գործող ձեռնարկությունների ներդրումային քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության և տեղական կազմակերպությունների գործունեության օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն տնտեսական, ֆինանսական և կառավարչական գործոնները, որոնք ազդում են ՏՏ ձեռնարկությունների ներդրումային որոշումների արդյունավետության վրա, ինչպես նաև մշակել մոտեցումներ ներդրումային ռեսուրսների առավել նպատակային օգտագործման համար։ Աշխատանքում դիտարկվում են տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի առանձնահատկությունները, տեխնոլոգիական արագ փոփոխությունների ազդեցությունը ներդրումային գործընթացների վրա, նորարարությունների ֆինանսավորման անհրաժեշտությունը և բարձր տեխնոլոգիական նախագծերի հետ կապված անորոշության ու ռիսկերի գնահատման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումային ծրագրերի ընտրության և գնահատման մեթոդներին, ներդրումների շահութաբերությանը, վերադարձելիության ժամկետներին, դրամական հոսքերի կանխատեսմանը և ներդրումային ռիսկերի կառավարմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև ձեռնարկությունների ֆինանսավորման տարբեր աղբյուրները, այդ թվում՝ սեփական միջոցները, բանկային վարկավորումը, վենչուրային կապիտալը, մասնավոր ներդրումները և այլ ֆինանսական գործիքներ, ինչպես նաև դրանց կիրառման հնարավորություններն ու սահմանափակումները ՀՀ ՏՏ ոլորտում։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդկային կապիտալի և գիտելիքի դերը, քանի որ ՏՏ ձեռնարկությունների արժեքի և մրցունակության զգալի մասը պայմանավորված է մասնագիտական կարողություններով, տեխնոլոգիական նորարարություններով և հետազոտությունների ու մշակումների ներուժով։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև պետական աջակցության մեխանիզմներին, հարկային և ներդրումային խթաններին, արտահանման ուղղվածությանը և միջազգային շուկաներում հայկական ՏՏ ընկերությունների դիրքավորման հնարավորություններին։ Վերլուծության միջոցով գնահատվում են ներդրումային քաղաքականության գործող մոտեցումների արդյունավետությունը, բացահայտվում են հիմնական խնդիրները և առաջարկվում են դրանց հաղթահարման ուղղություններ՝ ներդրումային պորտֆելի օպտիմալացման, ռիսկերի նվազեցման, ֆինանսական պլանավորման կատարելագործման և տեխնոլոգիական ներդրումների արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Արդյունքում ձևավորվում են առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել ՀՀ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունության, նորարարական ներուժի և միջազգային մրցունակության բարձրացմանը՝ միաժամանակ ապահովելով ներդրումային ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործում և երկարաժամկետ տնտեսական արժեքի ստեղծում։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է վեցարժեք քրոմ պարունակող արդյունաբերական հոսքաջրերի մաքրման և շրջակա միջավայրի համար դրանց վտանգավորության նվազեցման արդյունավետ մոտեցումների գիտական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում Cr(VI) միացություններով աղտոտված ջրային միջավայրերի բնութագրումն է, դրանց էկոլոգիական վտանգավորության գնահատումը և մաքրման այնպիսի տեխնոլոգիական սկզբունքների հիմնավորումը, որոնք կարող են ապահովել աղտոտիչի պարունակության զգալի նվազեցում ու մաքրված ջրի որակի բարելավում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում վեցարժեք քրոմի բարձր շարժունակությանը և թունաբանական նշանակությանը, ինչի պատճառով դրա պարունակության վերահսկումը կարևոր խնդիր է արդյունաբերական կեղտաջրերի կառավարման ոլորտում։ Քննվում են ջրային միջավայրում քրոմի տարբեր քիմիական ձևերի վարքը և այն ֆիզիկաքիմիական գործոնները, որոնք կարող են ազդել դրանց կայունության, փոխակերպման ու հեռացման արդյունավետության վրա։ Հետազոտության շրջանակում համեմատական տեսանկյունից կարող են դիտարկվել ֆիզիկաքիմիական մաքրման տարբեր սկզբունքներ՝ գնահատելով դրանց կիրառելիությունը կոնկրետ հոսքաջրերի կազմի և աղտոտվածության աստիճանի պայմաններում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում վնասազերծման գործընթացի արդյունավետության վրա ջրի թթվահիմնային հատկությունների, ուղեկցող իոնների, աղտոտիչների ընդհանուր կազմի և մշակման պայմանների ազդեցության գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում է նաև քրոմի առավել վտանգավոր ձևերի փոխակերպման և հետագա հեռացման ընդհանուր մեխանիզմների նշանակությունը՝ առանց անտեսելու երկրորդային թափոնների առաջացման և դրանց անվտանգ կառավարման խնդիրը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մաքրման արդյունքում առաջացող նստվածքների կամ այլ մնացորդային նյութերի բնութագրմանը, քանի որ աղտոտիչի տեղափոխումը ջրային փուլից մեկ այլ փուլ ինքնին դեռ չի նշանակում բնապահպանական վտանգի ամբողջական վերացում։ Տեխնոլոգիայի արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ միայն աղտոտիչի հեռացման աստիճանի, այլև գործընթացի կայունության, ռեսուրսատարության, կիրառման հնարավորության և բնապահպանական անվտանգության տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ մետաղամշակման, գալվանական և այլ արդյունաբերական արտադրություններից առաջացող քրոմ պարունակող հոսքաջրերի կառավարման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է շրջակա միջավայրի քիմիայի, ջրամաքրման տեխնոլոգիաների, ֆիզիկաքիմիական գործընթացների և արդյունաբերական էկոլոգիայի մոտեցումները՝ նպաստելով ծանր մետաղներով աղտոտված ջրերի մաքրման ավելի արդյունավետ և էկոլոգիապես հիմնավորված մեթոդների զարգացմանը։

Մշակույթ

Այս աշխատությունը նվիրված է հայկական ժամանակակից առանձնատների ինտերիերի դիզայնի առանձնահատկությունների, ձևավորման սկզբունքների և զարգացման միտումների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է բնակելի միջավայրի կազմակերպման ժամանակակից մոտեցումները, տարածական լուծումները, գեղագիտական չափանիշները և ֆունկցիոնալ պահանջները՝ դիտարկելով դրանց կապը հայկական մշակութային ավանդույթների և ազգային ինքնատիպության հետ։ Աշխատությունում ներկայացվում են ինտերիերի ձևավորման հիմնական տարրերը՝ գունային համադրությունները, նյութերի ընտրությունը, կահավորման սկզբունքները, լուսավորության կազմակերպումը և դեկորատիվ լուծումները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը բնակելի տարածքի հարմարավետության և արտահայտչականության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից դիզայնի և հայկական ավանդական մոտիվների համադրմանը, տեղական ճարտարապետական առանձնահատկությունների պահպանմանը և նորարարական լուծումների կիրառմանը։ Ներկայացվում են տեսական ուսումնասիրություններ, նախագծային մոտեցումներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք նպաստում են ներդաշնակ, հարմարավետ և մշակութային ինքնատիպությամբ օժտված ինտերիերների ստեղծմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ճարտարապետներին, ինտերիերի դիզայներներին, դիզայնի ոլորտի մասնագետներին, ուսանողներին, հետազոտողներին և բնակելի միջավայրի ձևավորմամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։