Կիրառական վիճակագրություն և տվյալների հետ աշխատանք

Տնտեսագիտություն

Высшая математика для экономистов աշխատությունը կիրառական մաթեմատիկայի ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է տնտեսագիտության և ֆինանսների մասնագիտությունների ուսանողների համար, այն ներկայացնում է բարձրագույն մաթեմատիկայի հիմնական բաժինները՝ սահմաններ, ածանցյալներ, ինտեգրալներ, գծային հանրահաշիվ և դիֆերենցիալ հավասարումներ, ինչպես նաև դրանց կիրառությունները տնտեսական մոդելներում, գիրքը բացատրում է օպտիմալացման խնդիրների լուծումը, պահանջարկի և առաջարկի մաթեմատիկական մոդելավորումը, արտադրական ֆունկցիաների վերլուծությունը և տնտեսական աճի մոդելները, միաժամանակ ընդգրկելով հաշվարկային մեթոդներ և գործնական օրինակներ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր տնտեսագիտության, ֆինանսների և կիրառական մաթեմատիկայի ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը վերաբերում է Հայաստանի վայրի ցորենազգիների՝ միահատիկ (Triticum monococcum) և երկհատիկ (Triticum dicoccum) տեսակների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով բուսաբանական, գենետիկական և ագրոէկոլոգիական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել այդ հին հացահատիկային բույսերի տարածվածությունը Հայաստանի տարբեր էկոլոգիական գոտիներում, գնահատել դրանց գենոֆոնդի բազմազանությունը և ուսումնասիրել դրանց պահպանության ու հնարավոր օգտագործման հեռանկարները ժամանակակից բուսաբուծության մեջ։ Ուսումնասիրվում են վայրի և կիսավայրի պոպուլյացիաների մորֆոլոգիական հատկանիշները, աճման պայմանները, հողի և կլիմայի նկատմամբ հարմարվողականությունը, ինչպես նաև կենսաբանական կայունության գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այս տեսակների էվոլյուցիոն նշանակությանը՝ որպես ժամանակակից ցորենների նախնիներ, և դրանց դերին մշակաբույսերի ծագման կենտրոնների ուսումնասիրության մեջ, մասնավորապես Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է գենետիկական ռեսուրսների պահպանության խնդիրները՝ in situ և ex situ պահպանման մեթոդների կիրառմամբ, ինչպես նաև դրանց կարևորությունը սննդային անվտանգության և բուսաբուծության բարելավման համար։ Միաժամանակ վերլուծվում է այս տեսակների տնտեսական և գիտական ներուժը՝ որպես գենետիկ բազմազանության կարևոր աղբյուր ապագա սելեկցիոն ծրագրերի համար։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է բուսաբանության, գենետիկայի և ագրոբազմազանության պահպանության ոլորտներում՝ նպաստելով Հայաստանի վայրի հացահատիկային ֆլորայի գիտական գնահատմանը։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ժողովրդական բանահյուսության դերի ուսումնասիրությանը սովորողների բարոյական որակների ձևավորման գործընթացում՝ դիտարկելով բանահյուսական ստեղծագործությունները որպես ազգային մշակույթի, արժեքների և բարոյական փորձի փոխանցման կարևոր միջոց։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ հեքիաթները, առակները, առածները, ասացվածքները, ավանդազրույցները, լեգենդները, ժողովրդական երգերը և բանավոր ստեղծագործության այլ ձևերը ոչ միայն ներկայացնում են ժողովրդի պատմական ու մշակութային հիշողությունը, այլև փոխանցում են բարու և չարի, արդարության և անարդարության, ազնվության, աշխատասիրության, պատասխանատվության, համերաշխության, հայրենասիրության և փոխօգնության մասին պատկերացումներ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է, թե ինչպես կարող են այդ ստեղծագործությունները նպաստել սովորողների արժեքային կողմնորոշումների ձևավորմանը և բարոյական վարքագծի գիտակցմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մանկավարժական գործընթացում բանահյուսական նյութի նպատակային ընտրությանը և կիրառմանը՝ հաշվի առնելով սովորողների տարիքային, հոգեբանական և ճանաչողական առանձնահատկությունները։ Հեքիաթների և ավանդազրույցների հերոսների արարքների քննարկումը հնարավորություն է տալիս սովորողներին տարբերակել դրական և բացասական վարքագիծը, գնահատել որոշումների հետևանքները և սեփական փորձի հետ կապել ներկայացվող բարոյական գաղափարները։ Առածներն ու ասացվածքները կարող են ծառայել որպես կարճ և դիպուկ ձևակերպված կենսափորձի օրինակներ՝ նպաստելով իմաստության, աշխատասիրության, համբերության, փոխադարձ հարգանքի և պատասխանատվության արժեքների ընկալմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև բանահյուսության կիրառման մեթոդներին՝ ընթերցանության և պատմելու, քննարկումների, դերային խաղերի, ստեղծագործական առաջադրանքների, բանահյուսական նյութի մեկնաբանության և համեմատական վերլուծության միջոցով։ Նման մեթոդները սովորողին դարձնում են ոչ թե միայն պատրաստի բարոյական գաղափարների ընկալող, այլև դրանց իմաստավորման և գնահատման ակտիվ մասնակից։ Կարևոր է նաև բանահյուսության կապը ազգային ինքնության և մշակութային ժառանգության հետ։ Ժողովրդական ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել սովորողների՝ սեփական ժողովրդի պատմության, ավանդույթների, լեզվի և մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրության ու հարգանքի ձևավորմանը՝ միաժամանակ զարգացնելով այլ մշակույթների նկատմամբ հարգալից վերաբերմունք։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև ընտանիքի, դպրոցի և մշակութային միջավայրի համատեղ դերը բանահյուսական արժեքների փոխանցման գործում։ Ուսուցիչը կարող է բանահյուսական նյութը կապել առօրյա իրավիճակների և սովորողների անձնական փորձի հետ՝ օգնելով նրանց տեսնել բարոյական սկզբունքների գործնական նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է կարևորել նաև այն հանգամանքը, որ բանահյուսական ստեղծագործությունների ընտրության և մեկնաբանության ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել դրանց պատմական ու մշակութային համատեքստը և խուսափել բարոյական գաղափարների մեխանիկական մատուցումից։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս զարգացնել սովորողների ինքնուրույն դատողությունը, քննադատական մտածողությունը և սեփական վարքի նկատմամբ պատասխանատվությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, դասվարների, դաստիարակների, կրթության կազմակերպիչների, բանահյուսությամբ զբաղվող մասնագետների և մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ժողովրդական բանահյուսությունը կարող է արդյունավետ կրթադաստիարակչական միջոց լինել՝ նպաստելով սովորողների բարոյական պատկերացումների, արժեքային համակարգի, ազգային ինքնագիտակցության և սոցիալական պատասխանատվության ձևավորմանը, հատկապես այն դեպքում, երբ բանահյուսական նյութը ներառվում է նպատակային, տարիքին համապատասխան և ակտիվ մանկավարժական մեթոդներով կազմակերպված ուսումնական գործընթացում։

Պատմություն

Աշխատությունը վերաբերում է ռուսական և խորհրդային սոցիալիստական շարժման ներսում ձևավորված գաղափարական ու քաղաքական հակասություններին՝ կենտրոնանալով տրոցկիզմի և մենշևիզմի փոխհարաբերությունների, դրանց ծրագրային դրույթների և հեղափոխական շարժման վերաբերյալ ունեցած տարբեր պատկերացումների վրա։ Նյութը կարելի է դիտարկել որպես իր ժամանակաշրջանի քաղաքական-գաղափարական բանավեճերի արտահայտություն, որտեղ կուսակցական ուղղությունների միջև տարաձայնությունները ներկայացվում են իշխանության, հեղափոխության ռազմավարության, կուսակցության կազմակերպման, սոցիալական ուժերի դերի և պետության զարգացման վերաբերյալ քննարկումների համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սոցիալ-դեմոկրատական շարժման պառակտումների պատմական նախադրյալներին և այն գաղափարական հարցերին, որոնց շուրջ ձևավորվեցին տարբեր խմբավորումներ ու քաղաքական հոսանքներ։ Քննվում են հեղափոխական գործընթացում բանվոր դասակարգի, գյուղացիության և այլ հասարակական խմբերի դերի վերաբերյալ մոտեցումները, ինչպես նաև քաղաքական կազմակերպության կառուցվածքի և պայքարի մեթոդների շուրջ եղած տարաձայնությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տրոցկիզմի և մենշևիզմի գաղափարական համեմատությունը՝ հաշվի առնելով, որ դրանց միջև հարաբերությունները պատմական տարբեր փուլերում ունեցել են փոփոխվող և հակասական բնույթ։ Միաժամանակ նման աշխատությունը պահանջում է աղբյուրագիտական քննադատական մոտեցում, քանի որ խորհրդային քաղաքական գրականության մեջ գաղափարական հակառակորդների վերաբերյալ օգտագործվող հասկացություններն ու գնահատականները հաճախ պայմանավորված էին տվյալ ժամանակաշրջանի պաշտոնական քաղաքական լեզվով և ներկուսակցական պայքարով։ Այդ պատճառով նյութը արժեքավոր է ոչ միայն ներկայացվող քաղաքական գաղափարների ուսումնասիրության, այլև խորհրդային գաղափարախոսության, քաղաքական հռետորաբանության և հակառակորդ քաղաքական ուղղությունների կերպավորման մեխանիզմները հասկանալու տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես էին քաղաքական տեսությունները մեկնաբանվում կուսակցական բանավեճերի շրջանակում, ինչպես էին սահմանվում «ճիշտ» և «շեղվող» ուղղությունները և ինչ դեր ուներ քաղաքական բառապաշարը գաղափարական սահմանազատման գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը կարող է ծառայել որպես աղբյուր ռուսական հեղափոխական շարժման, սոցիալ-դեմոկրատական գաղափարների պատմության և խորհրդային քաղաքական մտքի ուսումնասիրության համար՝ հատկապես այն դեպքում, երբ դրա դրույթները համադրվում են տարբեր քաղաքական ուղղությունների փաստաթղթերի և պատմագիտական ուսումնասիրությունների հետ։

Քիմիա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է տեղակալված պիրիմիդինների սինթեզի և դրանց նուկլեոֆիլ վերախմբավորումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և ուսումնասիրել պիրիմիդինային կառուցվածք պարունակող նոր օրգանական միացությունների ստացման եղանակները, պարզել դրանց քիմիական փոխակերպումների օրինաչափությունները և բացահայտել նուկլեոֆիլ մասնիկների ազդեցությամբ ընթացող վերախմբավորումների մեխանիզմներն ու պայմանները։ Պիրիմիդինները ազոտ պարունակող հետերոցիկլիկ միացությունների կարևոր դաս են, որոնք լայն կիրառություն ունեն օրգանական և դեղաքիմիական հետազոտություններում, ինչպես նաև տարբեր կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների կառուցվածքում։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր տեղակալիչներով պիրիմիդինային ածանցյալների ստացման սինթետիկ ուղիները, ռեակցիաների պայմանների ընտրությունը, ելանյութերի կառուցվածքի ազդեցությունը վերջնական արտադրանքի ձևավորման վրա և ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նուկլեոֆիլ վերախմբավորումներին՝ որպես օրգանական սինթեզում կարևոր փոխակերպումների դասի։ Նման գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես կարող է նուկլեոֆիլ ռեագենտի փոխազդեցությունը պիրիմիդինային համակարգի հետ հանգեցնել ատոմների կամ ֆունկցիոնալ խմբերի վերադասավորմանը և նոր կառուցվածքի ձևավորմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր նուկլեոֆիլ ռեագենտներ, ռեակցիոն միջավայրեր, ջերմաստիճանային պայմաններ և ժամանակային գործոններ՝ վերախմբավորման ընթացքի վրա դրանց ազդեցությունը պարզելու նպատակով։ Կարևոր խնդիր է նաև ստացված միացությունների կառուցվածքի նույնականացումը և քիմիական հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել սպեկտրոսկոպիական, քրոմատոգրաֆիական և այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս հաստատել սինթեզված նյութերի կառուցվածքը և գնահատել դրանց մաքրությունն ու կայունությունը։ Աշխատանքի տեսական նշանակությունը կապված է պիրիմիդինային համակարգերում նուկլեոֆիլ փոխակերպումների օրինաչափությունների և մեխանիզմների առավել խորքային ըմբռնման հետ։ Գործնական առումով մշակված սինթետիկ մոտեցումները կարող են կիրառելի լինել նոր հետերոցիկլիկ միացությունների ստացման, բարդ օրգանական մոլեկուլների կառուցման և պոտենցիալ կենսաբանական ակտիվությամբ օժտված նյութերի հետագա ուսումնասիրման համար։ Հետազոտությունը կարող է նաև հնարավորություն տալ բացահայտելու պիրիմիդինային ածանցյալների կառուցվածք-ռեակցիոնունակություն փոխկապակցվածությունը և որոշելու այն պայմանները, որոնց դեպքում ցանկալի փոխակերպումները տեղի են ունենում առավել արդյունավետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր է հետերոցիկլիկ քիմիայի և օրգանական սինթեզի զարգացման տեսանկյունից՝ համադրելով նոր պիրիմիդինային միացությունների ստացման խնդիրները դրանց նուկլեոֆիլ վերախմբավորումների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրության հետ։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հանցանք կատարած անձանց հանձնելու՝ էքստրադիցիայի, քրեաիրավական կարգավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն իրավական հարաբերություններն են, որոնք առաջանում են, երբ մեկ պետության տարածքում գտնվող անձը ենթադրվում է, որ հանցագործություն է կատարել մեկ այլ պետության տարածքում, և այդ պետությունը պահանջում է նրա հանձնումը քրեական հետապնդում իրականացնելու կամ արդեն նշանակված պատիժը կատարելու նպատակով։ Աշխատանքում վերլուծվում են հանձնումը որպես միջազգային քրեական համագործակցության կարևորագույն ձևերից մեկը կարգավորող իրավական սկզբունքները, դրա կիրառման պայմանները և պետությունների միջև համապատասխան իրավական փոխգործակցության մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հանձնելու իրավական հիմքերին՝ միջազգային պայմանագրերին, ազգային օրենսդրությանը և փոխադարձության սկզբունքին, ինչպես նաև այն չափանիշներին, որոնց առկայության դեպքում հնարավոր է բավարարել օտարերկրյա պետության կողմից ներկայացված պահանջը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հանցակազմերի երկակի քրեականության սկզբունքը, ըստ որի՝ հանձնումը, որպես կանոն, կապվում է այն պահանջի հետ, որ համապատասխան արարքը քրեորեն պատժելի լինի երկու պետությունների իրավական համակարգերում։ Քննության են առնվում նաև այն հիմքերը, որոնց դեպքում անձի հանձնումը կարող է մերժվել՝ հաշվի առնելով հանցանքի քաղաքական բնույթը, անձի նկատմամբ հետապնդման հնարավոր խտրական կամ անարդար նպատակները, վաղեմության ժամկետները, նույն արարքի վերաբերյալ արդեն կայացված դատական որոշումները և մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի անձի կյանքի, ազատության, արժանապատվության և արդար դատաքննության իրավունքի ապահովման խնդիրը, քանի որ միջազգային քրեական համագործակցության արդյունավետությունը պետք է համատեղվի մարդու իրավունքների միջազգային չափանիշների պահպանման հետ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև հանձնելու ընթացակարգին, իրավասու պետական մարմինների լիազորություններին, ձերբակալման և ժամանակավոր կալանքի հարցերին, պահանջվող փաստաթղթերին և հանձնելու մասին վերջնական որոշման իրավական հետևանքներին։ Կարևորվում է նաև հանձնումը քրեական իրավական այլ մեխանիզմներից տարբերակելու խնդիրը, մասնավորապես՝ դատապարտված անձանց փոխանցումից, քրեական վարույթի փոխանցումից և իրավական փոխօգնության այլ ձևերից։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունն այն է, որ հանցանք կատարած անձանց հանձնելու արդյունավետ և օրինական համակարգը նպաստում է հանցագործության դեմ պետությունների համատեղ պայքարին, թույլ չի տալիս, որ անձը միայն այլ պետության տարածքում գտնվելու հանգամանքով խուսափի քրեական պատասխանատվությունից, և միաժամանակ ստեղծում է անհրաժեշտ իրավական երաշխիքներ անհիմն հետապնդումներից պաշտպանվելու համար։ Թեման կարող է հետաքրքրել քրեական իրավունքի և միջազգային իրավունքի մասնագետներին, դատավորներին, դատախազներին, քննիչներին, փաստաբաններին, իրավապահ մարմինների աշխատակիցներին, իրավագիտության ուսանողներին և միջազգային քրեական համագործակցության հարցերով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համակողմանիորեն գնահատելու հանցանք կատարած անձանց հանձնելու քրեաիրավական հիմքերը, կիրառման սահմանները և ընթացակարգային առանձնահատկությունները՝ միաժամանակ դիտարկելով հանցավորության դեմ միջազգային պայքարի արդյունավետության և մարդու իրավունքների պաշտպանության միջև անհրաժեշտ հավասարակշռությունը։