Մսեղիքում և ենթամթերքներում տեղի ունեցող փոփոխությունների սանիտարական գնահատականը կախված պահպանման պայմաններից

Կրոն

Այս աշխատությունը նվիրված է ֆրակո-հայկական Sabadios-aswat կերպարի և սվանական որսորդության աստվածության համեմատական ուսումնասիրությանը՝ հին կրոնական պատկերացումների, դիցաբանական ավանդույթների և տարածաշրջանային մշակութային կապերի տեսանկյունից։ Հետազոտության հիմնական խնդիրն է վերլուծել երկու կրոնական կերպարների բնույթը, գործառույթները և հնարավոր ընդհանրությունները՝ դրանց մասին պահպանված պատմական, լեզվաբանական, ազգագրական և դիցաբանական տվյալների համադրման միջոցով։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում Sabadios-aswat անվան և կերպարի հնարավոր ծագմանը, դրա կրոնական նշանակությանը և այն մշակութային միջավայրին, որտեղ ձևավորվել ու պահպանվել են համապատասխան պատկերացումները։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է սվանական որսորդության աստվածության կերպարը, նրա տեղը տեղական հավատալիքների համակարգում և որսի, վայրի կենդանիների ու բնության ուժերի հետ կապված դիցաբանական պատկերացումները։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ոչ միայն առանձին աստվածությունների արտաքին կամ գործառութային նմանությունները, այլև դրանց հիմքում ընկած կրոնական գաղափարները, ծիսական նշանակությունը և մշակութային միջավայրի առանձնահատկությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի այն հարցի ուսումնասիրությունը, թե արդյոք նմանությունները կարող են վկայել տարբեր ժողովուրդների միջև պատմական մշակութային փոխազդեցությունների մասին, թե դրանք կարող էին ձևավորվել անկախ՝ որսորդական հասարակություններին բնորոշ ընդհանուր պատկերացումների հիման վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև անվանաբանության և լեզվական համեմատության խնդիրներին՝ փորձելով պարզել, թե անունների և դիցաբանական հասկացությունների միջև ինչպիսի կապեր կարելի է հիմնավորված կերպով հաստատել։ Հնագիտական և ազգագրական նյութերի ներգրավումը լրացնում է գրավոր աղբյուրների ուսումնասիրությունը և հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հին կրոնական ավանդույթների մասին։ Հետազոտության կարևորությունն այն է, որ այն դիտարկում է հայկական և սվանական մշակութային նյութը ավելի լայն տարածաշրջանային համատեքստում՝ անդրադառնալով Կովկասի և հարակից տարածքների հնագույն ժողովուրդների կրոնական պատկերացումների հնարավոր փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել հայագիտության, կովկասագիտության, հին պատմության, կրոնագիտության, դիցաբանության և պատմական լեզվաբանության տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և ուսանողներին, ովքեր ուսումնասիրում են հին ժողովուրդների հավատալիքները, աստվածությունների պաշտամունքը, որսորդական ավանդույթները և տարածաշրջանային մշակութային փոխազդեցությունները։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է վայրի բանջարային բույսերում ծանր մետաղների կուտակման քանակական և որակական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը տարբեր էկոլոգիական պայմաններում։ Վերլուծվում են շրջակա միջավայրի գործոնների ազդեցությունը բույսերի հյուսվածքներում ծանր մետաղների պարունակության վրա, դրանց կլանման և կուտակման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բույսերի արձագանքը տարբեր աստիճանի աղտոտվածության պայմաններում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են հողի, ջրի և մթնոլորտային ազդեցությունների դերը մետաղների միգրացիայի գործընթացներում, բույսերի կենսաբանական առանձնահատկությունները և էկոլոգիական ցուցանիշների գնահատման մեթոդները։ Քննարկվում են վայրի բուսատեսակների կիրառման հնարավորությունները շրջակա միջավայրի վիճակի գնահատման, կենսացուցիչների օգտագործման և էկոլոգիական մոնիթորինգի նպատակներով։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի էկոլոգիական անվտանգության, բուսաէկոլոգիայի և շրջակա միջավայրի աղտոտման վերահսկման ոլորտներում՝ նպաստելով ծանր մետաղների ազդեցության գնահատմանը և բնական էկոհամակարգերի պահպանության խնդիրների լուծմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել էկոլոգների, կենսաբանների, բնապահպանների, գյուղատնտեսական մասնագետների և շրջակա միջավայրի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Մանկավարժություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ուսուցման գործընթացում ձևամոլության երևույթի բացահայտմանը, դրա առաջացման պատճառների վերլուծությանը, հիմնական դրսևորումների ուսումնասիրությանը և հաղթահարման մանկավարժական արդյունավետ ուղիների ներկայացմանը։ Աշխատության կենտրոնում այն խնդիրն է, երբ կրթական գործընթացի արտաքին ձևերը՝ դասի կազմակերպումը, փաստաթղթավորումը, գնահատումը, առաջադրանքների կատարումը կամ սահմանված ընթացակարգերի պահպանումը, սկսում են գերակշռել ուսուցման իրական բովանդակության և կրթական նպատակների նկատմամբ։ Այս իրավիճակում ուսուցումը կարող է պահպանել իր արտաքին կազմակերպվածությունը, սակայն չապահովել սովորողների գիտելիքների խորքային յուրացումը, մտածողության զարգացումը, ինքնուրույնությունը և գործնական կարողությունների ձևավորումը։ Ձևամոլությունը կրթական միջավայրում կարող է դրսևորվել տարբեր մակարդակներում։ Դասավանդման ժամանակ այն կարող է արտահայտվել դասի մեխանիկական կառուցվածքով, նյութի վերարտադրությամբ, սովորողների իրական առաջընթացի փոխարեն ձևական ցուցանիշների վրա կենտրոնանալով, գնահատականը որպես ինքնանպատակ օգտագործելով կամ ուսուցչի և սովորողի միջև իրական փոխգործակցության բացակայությամբ։ Սովորողն իր հերթին կարող է ձգտել ոչ թե նյութը հասկանալուն, այլ միայն պահանջվող աշխատանքը կատարելու, ճիշտ պատասխանը վերարտադրելու կամ բարձր գնահատական ստանալու։ Այս դեպքում կրթական գործունեության արտաքին արդյունքը կարող է չհամապատասխանել սովորողի իրական գիտելիքներին և կարողություններին։ Ուսումնասիրության կարևոր հարցերից է ձևամոլության առաջացման պատճառների բացահայտումը։ Դրանց թվում կարող են լինել ուսուցման չափազանց վարչականացված կազմակերպումը, ուսումնական արդյունքների քանակական ցուցանիշների նկատմամբ գերակշռող ուշադրությունը, ուսուցչի աշխատանքի նկատմամբ ձևական վերահսկողությունը, դասագրքային նյութի մեխանիկական վերարտադրությունը, գնահատման ոչ արդյունավետ համակարգերը և սովորողների անհատական առանձնահատկությունների անտեսումը։ Ձևամոլությանը կարող է նպաստել նաև այնպիսի կրթական միջավայրը, որտեղ սխալը ընկալվում է ոչ թե որպես սովորելու բնական բաղադրիչ, այլ որպես բացասական արդյունք, ինչի հետևանքով սովորողները կարող են խուսափել հարցեր տալուց, սեփական տեսակետն արտահայտելուց կամ ինքնուրույն լուծումներ առաջարկելուց։ Խնդրի հաղթահարման հիմնական ուղղությունը ուսուցման բովանդակության և ձևերի միջև հավասարակշռության վերականգնումն է։ Ուսուցման կազմակերպչական ձևերը պետք է ծառայեն կրթական նպատակներին և ոչ թե փոխարինեն դրանց։ Այդ նպատակով կարևոր է կիրառել սովորողակենտրոն, համագործակցային և ակտիվ ուսուցման մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս սովորողին մասնակցել գիտելիքի կառուցման գործընթացին։ Խնդրահարույց իրավիճակների ստեղծումը, քննարկումները, նախագծային աշխատանքները, հետազոտական առաջադրանքները, գործնական խնդիրների լուծումը և ինքնագնահատումը կարող են նվազեցնել մեխանիկական ուսուցման դերը և մեծացնել սովորողի իրական ներգրավվածությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև գնահատման համակարգի կատարելագործումը։ Եթե գնահատվում է միայն վերջնական պատասխանը կամ ճիշտ վերարտադրությունը, սովորողը կարող է կենտրոնանալ ձևական արդյունքի վրա։ Ավելի արդյունավետ է գնահատել նաև մտածողության ընթացքը, հիմնավորումները, խնդիրների լուծման ռազմավարությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքը նոր իրավիճակներում կիրառելու կարողությունը։ Ձևամոլության հաղթահարման համար անհրաժեշտ է նաև ուսուցչի մասնագիտական դիրքորոշման փոփոխություն։ Ուսուցիչը պետք է կարողանա տարբերել կրթական գործընթացի իրական արդյունքը դրա արտաքին ցուցանիշներից և մշտապես գնահատել՝ արդյոք կիրառվող մեթոդները նպաստո՞ւմ են սահմանված կրթական նպատակների իրականացմանը։ Դասի պլանը, ուսումնական փաստաթղթերը և մեթոդական պահանջները կարևոր են այնքանով, որքանով օգնում են արդյունավետ կազմակերպել ուսուցումը, սակայն դրանք չպետք է վերածվեն ինքնանպատակ ձևականությունների։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև մանկավարժական ստեղծագործականության դերը։ Տարբեր դասարաններ, սովորողների տարբեր խմբեր և տարբեր ուսումնական առարկաներ պահանջում են համապատասխան մեթոդական լուծումներ, ուստի մեկ ընդհանուր ձևի մեխանիկական կիրառումը կարող է նվազեցնել ուսուցման արդյունավետությունը։ Ուսուցման գործընթացի իրական արդյունավետությունը պետք է որոշվի ոչ թե միայն դասի արտաքին կազմակերպվածությամբ, այլ այն արդյունքով, թե որքանով է սովորողը հասկացել նյութը, կարողանում այն կիրառել, ինքնուրույն մտածել, հիմնավորել իր տեսակետը և շարունակել սովորել առանց մշտական արտաքին վերահսկողության։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ ձևամոլության խնդրի վերլուծությունը կարող է օգնել ուսուցիչներին, դասախոսներին և կրթության կազմակերպիչներին վերանայել ուսուցման կազմակերպման որոշ մոտեցումներ և ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել կրթության իրական բովանդակությանը։ Այն նաև կարևոր է կրթության որակի ապահովման տեսանկյունից, քանի որ ձևական ցուցանիշների և իրական ուսումնական արդյունքների միջև տարբերությունը կարող է խոչընդոտել կրթական համակարգի զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր մանկավարժական խնդիր է դիտարկում՝ ցույց տալով, որ արդյունավետ կրթությունը չի կարող սահմանափակվել միայն սահմանված ձևերի և ընթացակարգերի պահպանմամբ։ Դրա հիմնական նպատակը սովորողի անձի, գիտելիքների, կարողությունների և մտածողության զարգացումն է, իսկ կրթական ձևերն ու մեթոդները պետք է ընտրվեն հենց այդ նպատակին ծառայելու համար։ Թեման կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, ուսուցիչներին, դասախոսներին, մեթոդիստներին, կրթության կառավարման մասնագետներին, մանկավարժական բուհերի ուսանողներին և կրթության որակի խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է կումարինային և խրոմենային կառուցվածքներ պարունակող նոր օրգանական միացությունների ստացմանը, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների բացահայտմանը և ֆիզիկաքիմիական ու հնարավոր կենսաբանական հատկությունների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է հետերոցիկլիկ քիմիայի կարևոր ուղղություններից մեկը, քանի որ այս դասերին պատկանող միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ինչպես հիմնարար օրգանական քիմիայի, այնպես էլ դեղագործական և կենսաակտիվ նյութերի հետազոտության տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են նպատակային ածանցյալների ձևավորման հնարավոր սինթետիկ մոտեցումները, ելանյութերի կառուցվածքի ազդեցությունը վերջնական միացությունների առաջացման վրա, ինչպես նաև տարբեր փոխարինիչների ներմուծման միջոցով մոլեկուլային կառուցվածքի փոփոխման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ստացված միացությունների կառուցվածքի հաստատմանը և դրանց հիմնական ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի որոշմանը՝ ժամանակակից անալիտիկ և սպեկտրային հետազոտության մեթոդների կիրառմամբ։ Քննության են առնվում մոլեկուլների կառուցվածքի և դրանց հատկությունների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունները, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել տարբեր ֆունկցիոնալ խմբերի և կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությունը միացությունների քիմիական վարքի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նոր ածանցյալների հատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը՝ առավել հեռանկարային կառուցվածքների առանձնացման և հետագա գիտական ուսումնասիրությունների համար համապատասխան միացությունների ընտրության նպատակով։ Կումարինային և խրոմենային համակարգերը դիտարկվում են որպես կառուցվածքային հենքեր, որոնց փոփոխումը հնարավորություն է տալիս ստանալ ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական տարբեր բնութագրերով նյութեր։ Անդրադարձ է կատարվում նաև սինթեզված նյութերի մաքրության գնահատմանը, կառուցվածքային նույնականացմանը և ստացված արդյունքների համակարգմանը։ Կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրության դեպքում ուշադրությունը կենտրոնացվում է կառուցվածք–ակտիվություն հնարավոր կապերի բացահայտման վրա՝ գնահատելով, թե մոլեկուլի տարբեր հատվածներում կատարված կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես կարող են անդրադառնալ հետազոտվող հատկությունների վրա։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են նոր կենսաակտիվ միացությունների որոնման տեսանկյունից և կարող են հիմք հանդիսանալ հետագա դեղագործական կամ կենսաքիմիական հետազոտությունների համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նոր միացությունների վերաբերյալ կառուցվածքային և փորձարարական տվյալների համալրմամբ, սինթետիկ օրգանական քիմիայի հնարավորությունների ընդլայնմամբ և հետերոցիկլիկ համակարգերի հատկությունների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմամբ։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, հետերոցիկլիկ միացությունների քիմիայի, դեղագործական քիմիայի և կենսաակտիվ նյութերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող գիտնականների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Lեզվաբանություն

Ներկայացվում է հայոց լեզվի քերականական համակարգի ամբողջական նկարագրությունը՝ համեմատական-պատմական մեթոդի կիրառմամբ և աշխարհի 562 լեզուների տվյալների հետ զուգադրությամբ։ Գիրքը առանձնանում է իր բացառիկ ծավալով և գիտական խորությամբ՝ ընդգրկելով հայերենի հնչյունաբանությունը, ձևաբանությունը, շարահյուսությունը և բառապաշարային համակարգը՝ միաժամանակ բացահայտելով դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները տարբեր լեզվական ընտանիքների հետ։ Հեղինակը մանրամասն վերլուծում է լեզվական կառուցվածքների տիպաբանական առանձնահատկությունները, հնչյունական համապատասխանությունները, քերականական կատեգորիաների զարգացումը և լեզվի պատմական էվոլյուցիան՝ ցույց տալով հայերենի տեղը համաշխարհային լեզվաբանական համակարգում։ Աշխատությունը նաև կարևոր աղբյուր է համեմատական լեզվաբանության, հնդեվրոպական ուսումնասիրությունների և ընդհանուր լեզվաբանական տեսության համար՝ համադրելով փաստական հարուստ նյութը տեսական ընդհանրացումների հետ։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, բանասերների, հետազոտողների և բարձր մակարդակի ուսանողների համար՝ ծառայելով որպես եզակի գիտական հիմք հայոց լեզվի և համեմատական լեզվաբանության ուսումնասիրության մեջ։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է կոմբինատորային վերլուծությունների միջինացման (ուսումնասիրման և գնահատման) մեթոդների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց տեսական հիմքերը և կիրառական նշանակությունը դիսկրետ մաթեմատիկայի ու հավանականությունների տեսության խնդիրներում։ Վերլուծվում են կոմբինատորային կառուցվածքների տարրալուծման տարբեր մոտեցումները, միջինացման մեթոդները և դրանց ազդեցությունը բարդ համակարգերի ասիմպտոտիկ վարքագծի, բաշխումների և վիճակագրական բնութագրերի գնահատման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միջինացման միջոցով ստացվող գնահատականների ճշգրտությանը, դրանց կայունությանը և մեծ չափերի կոմբինատորային համակարգերի ուսումնասիրության ընթացքում առաջացող տեսական խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է ստացված արդյունքների կիրառելիությունը պատահական գործընթացների, ալգորիթմների վերլուծության, օպտիմալացման և վիճակագրական ֆիզիկայի մաթեմատիկական մոդելներում։ Աշխատությունը ներկայացնում է նոր տեսական արդյունքներ և ընդհանրացումներ, որոնք նպաստում են կոմբինատորիկայի, հավանականությունների տեսության և կիրառական մաթեմատիկայի հետագա զարգացմանը։