Նարեկ․ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու աղոթքների գիրք

Այլ առարկաներ

Ճարտարապետագիտական և պատմամշակութային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Թորոս Թորամանյանի՝ Էջմիածնի տաճարի հնագույն ճարտարապետական ձևերի վերաբերյալ ուսումնասիրության քննարկմանն ու գնահատմանը։ Քննության են առնվում տաճարի սկզբնական կառուցվածքի, հատակագծային լուծումների, ծավալատարածական հորինվածքի և հետագա վերափոխումների վերաբերյալ առաջադրված տեսակետները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճարտարապետական հուշարձանի տարբեր շինարարական փուլերի տարբերակման, պահպանված կառուցվածքային տարրերի մեկնաբանման և դրանց ժամանակագրական պատկանելության որոշման խնդիրներին։ Վերլուծվում են պատմական աղբյուրների, ճարտարապետական չափագրությունների, կառուցվածքային դիտարկումների և համեմատական նյութերի օգտագործման հնարավորությունները հուշարձանի նախնական տեսքը վերականգնելու համար։ Քննարկվում են նաև հայկական վաղ քրիստոնեական ճարտարապետության զարգացման համատեքստում տաճարի տեղն ու նշանակությունը և դրա հորինվածքային առանձնահատկությունների վերաբերյալ գիտական մոտեցումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայկական ճարտարապետության պատմության ուսումնասիրման մեթոդներին և Թորամանյանի գիտական ժառանգության շուրջ ձևավորված մասնագիտական քննարկումներին։ Այն կարող է օգտակար լինել ճարտարապետության պատմության, հայագիտության, հնագիտության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմություն

Ժողովածուն ներկայացնում է հայ պատմագրական և գրական ավանդույթի կարևորագույն դեմքերից մեկի՝ Մովսես Խորենացու երկերի ու մտավոր ժառանգության ամբողջությունը՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու նրա պատմագիտական հայացքները, լեզվական ոճը և հայ ժողովրդի անցյալի վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումները։ Խորենացու անունը հատկապես կապված է հայոց պատմության շարադրանքի հետ, որտեղ հայ ժողովրդի ծագումը, հին ավանդությունները, նշանավոր տոհմերը, թագավորական իշխանությունը, քաղաքական իրադարձություններն ու մշակութային հիշողությունը ներկայացվում են միասնական պատմական պատումի շրջանակում։ Նրա աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ ազգային ինքնագիտակցության, պատմական շարունակականության և անցյալի մասին պատկերացումների ձևավորման համար։ Խորենացու գրական ժառանգության ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել պատմական տեղեկությունների, բանավոր ավանդությունների, առասպելական պատումների և գրավոր աղբյուրների համադրման եղանակները, ինչպես նաև հեղինակի ճարտասանական ու գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Նրա լեզուն աչքի է ընկնում պատկերավորությամբ, շարադրանքի հստակությամբ և պատմական կերպարների ու իրադարձությունների իմաստային ընդգծմամբ։ Մատենագրական ժողովածուի արժեքը չի սահմանափակվում միայն պատմագրությամբ․ այն կարևոր է նաև հայոց լեզվի պատմության, գրական ոճի, միջնադարյան գիտական մտածողության և պատմական աղբյուրների քննության տեսանկյունից։ Խորենացու երկերը դարեր շարունակ ծառայել են որպես հայ ժողովրդի անցյալի ճանաչման և ազգային հիշողության պահպանման հիմնարար աղբյուր՝ ազդելով հետագա պատմիչների, բանասերների ու մտավորականների վրա։ Այս հրատարակությունը կարևոր նյութ է հայ դասական մատենագրության, պատմագիտական ավանդույթի և հայ մշակույթի ձևավորման ու զարգացման ընթացքի ուսումնասիրության համար։

Սոցիոլոգիա

Սոցիոլոգիական և հաղորդակցական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է վիրտուալ սոցիալական ցանցերում հայ օգտատերերի հաղորդակցական վարքի, փոխազդեցության ձևերի և ռազմավարությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում առցանց միջավայրում հաղորդակցության կազմակերպման առանձնահատկությունները, տեղեկատվության ստեղծման ու տարածման եղանակները, ինքնաներկայացման ձևերը և օգտատերերի միջև սոցիալական կապերի ձևավորման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաղորդակցական նպատակների ընտրությանը, լեզվական ու արտալեզվական միջոցների կիրառմանը, հրապարակումների և մեկնաբանությունների միջոցով փոխազդեցության ձևավորմանը։ Վերլուծվում են նաև խմբային պատկանելության, ինքնության ներկայացման, հանրային կարծիքի արտահայտման և տարբեր առցանց համայնքներում հաղորդակցական վարքի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում է վիրտուալ միջավայրի ազդեցությունը միջանձնային հարաբերությունների, հաղորդակցական նորմերի և սոցիալական փոխգործակցության փոփոխության վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու թվային հաղորդակցության պայմաններում ձևավորվող վարքային օրինաչափությունները և դրանց կապը հասարակական ու մշակութային միջավայրի հետ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, հաղորդակցության մասնագետների, մեդիա հետազոտողների և թվային հասարակության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում հանդիպող ձեռքաթևավորների՝ չղջիկների, տեսակային կազմի, տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների, մակաբույծների և բնության ու մարդու համար ունեցած նշանակության համալիր ուսումնասիրությանը։ Տարածաշրջանի լեռնային ռելիեֆը, տարբեր բարձրությունների գոտիականությունը, քարանձավների և ժայռային ապաստարանների առկայությունը, ինչպես նաև անտառային, տափաստանային և կիսաանտառային կենսավայրերի համադրությունը բարենպաստ պայմաններ են ստեղծում չղջիկների բազմազան համայնքների ձևավորման համար։ Նախկին ուսումնասիրություններում տարածաշրջանի ձեռքաթևավորները ներկայացվել են մի քանի ընտանիքներով, իսկ տեսակների թիվը հետագա կարգաբանական վերանայումների արդյունքում փոփոխվել է՝ ընդգրկելով մոտ երկու տասնյակ և ավելի տեսակներ։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է տարածաշրջանի ձեռքաթևավորների տեսակային կազմի ճշգրտումը։ Դրա համար կարող են օգտագործվել կենդանիների արտաքին և գանգաբանական հատկանիշների ուսումնասիրություն, չափագրական տվյալներ, տարածման քարտեզագրում, ինչպես նաև ժամանակակից կարգաբանական և գենետիկական մեթոդներ։ Տեսակների ճիշտ տարբերակումը հատկապես կարևոր է, քանի որ արտաքինից միմյանց նման չղջիկների որոշ տեսակներ կարող են էապես տարբերվել իրենց կենսաբանությամբ, ապրելավայրերի ընտրությամբ և պահպանության կարգավիճակով։ Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի ձեռքաթևավորների վերաբերյալ առանձին ուսումնասիրություններում, օրինակ, ուսումնասիրվել են սովորական երկարաթևի ձևաբանական և նյարդակազմաբանական առանձնահատկությունները և քննարկվել է տարածաշրջանում ենթատեսակային տարբերակման հնարավորությունը։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը կենդանիների կենսաբանության ուսումնասիրությունն է։ Կարող են դիտարկվել դրանց կենսակերպը, սննդառությունը, ակտիվության սեզոնային փոփոխությունները, բազմացումը, ձմեռումը, գաղթերը, ապաստարանների ընտրությունը և տարածքային վարքագիծը։ Չղջիկների մեծ մասը գիշերային ակտիվություն ունեցող միջատակեր կենդանիներ են, ուստի նրանց տարածվածությունը մեծապես կախված է սննդային ռեսուրսների առկայությունից և այնպիսի ապաստարանների պահպանվածությունից, ինչպիսիք են քարանձավները, ժայռաճեղքերը, ծառերի փչակները և որոշ շինություններ։ Տարբեր տեսակների կենսաբանական պահանջների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու դրանց տարածման օրինաչափությունները և գնահատելու շրջակա միջավայրի փոփոխությունների ազդեցությունը։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև տեսակների տարածական բաշխվածությունը։ Լեռնային ռելիեֆի պայմաններում նույն տարածաշրջանի տարբեր բարձրադիր գոտիները կարող են ունենալ էապես տարբեր ջերմաստիճանային, խոնավության, բուսականության և սննդային պայմաններ, ինչն անդրադառնում է ձեռքաթևավորների տեսակային կազմի վրա։ Դաշտային դիտարկումների և որսումների տվյալների միջոցով հնարավոր է որոշել առանձին տեսակների հանդիպման հաճախականությունը, թվաքանակը և նախընտրելի կենսավայրերը։ Այսպիսի տվյալները կարող են հիմք հանդիսանալ տարածաշրջանի ձեռքաթևավորների ֆաունիստիկ քարտեզի կազմման համար։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մակաբույծների ուսումնասիրությունը։ Չղջիկների վրա կարող են հանդիպել տարբեր էկտոմակաբույծներ՝ տզեր, լվեր, հատուկ չղջիկային ճանճեր, տիզանման մակաբույծներ և այլ օրգանիզմներ, իսկ օրգանիզմի ներսում կարող են հանդիպել նաև էնդոմակաբույծներ։ Հայաստանի մանր կաթնասունների վերաբերյալ ժամանակակից հետազոտություններում չղջիկների մոտ հայտնաբերվել են, մասնավորապես, Hippoboscidae, Ixodidae, Argasidae, Spinturnicidae, Macronyssidae և Nycteribiidae ընտանիքներին պատկանող էկտոմակաբույծներ, ընդ որում առավել հաճախ արձանագրվել են Spinturnicidae և Macronyssidae ներկայացուցիչները։ Մակաբուծաբանական ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն չղջիկների առողջական վիճակը հասկանալու, այլև մակաբույծների և նրանց տերերի միջև փոխհարաբերությունները բացահայտելու համար։ Կարող են ուսումնասիրվել մակաբույծների տեսակային կազմը, տարածվածությունը, վարակվածության ինտենսիվությունը, սեզոնային փոփոխությունները և տարբեր չղջիկների տեսակների նկատմամբ դրանց ընտրողականությունը։ Այդ տվյալները հնարավորություն են տալիս բացահայտել այն էկոլոգիական պայմանները, որոնք նպաստում են մակաբույծների տարածմանը, ինչպես նաև հասկանալ դրանց հնարավոր դերը կենդանիների պոպուլյացիաների առողջական վիճակի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրության կարևոր բաժին կարող է լինել ձեռքաթևավորների էկոլոգիական նշանակության գնահատումը։ Չղջիկները բազմաթիվ միջատների բնական կարգավորիչներ են և կարող են զգալի քանակությամբ միջատներ ոչնչացնել, այդ թվում՝ գյուղատնտեսական նշանակություն ունեցող վնասատուներ։ Այդ պատճառով նրանց ներկայությունը կարող է նպաստել բնական էկոհամակարգերի հավասարակշռությանը և որոշ դեպքերում ունենալ տնտեսական նշանակություն՝ նվազեցնելով վնասատու միջատների պոպուլյացիաները։ Միաժամանակ նրանք սննդային շղթաների կարևոր օղակ են՝ ծառայելով որպես կեր այլ գիշատիչ կենդանիների համար։ Տարածաշրջանի կենսաբազմազանության պահպանության տեսանկյունից աշխատանքը կարող է առանձնացնել հազվագյուտ, քիչ ուսումնասիրված կամ վտանգված տեսակները։ Նախկին տվյալները ցույց են տվել, որ Լեռնային Ղարաբաղի տերիոֆաունայում առկա են հազվագյուտ և ռելիկտային տեսակներ, որոնց թվում կան պահպանության կարիք ունեցող ձեռքաթևավորներ։ Այս հանգամանքը կարևոր է հատկապես ապաստարանների պահպանության, քարանձավների և այլ բնական կենսավայրերի պաշտպանության, ինչպես նաև մարդու գործունեության հետևանքով առաջացող խանգարումների նվազեցման տեսանկյունից։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ ստացված տվյալները կարող են կիրառվել տարածաշրջանի կենսաբազմազանության գնահատման, հազվագյուտ տեսակների պահպանության, բնական ապաստարանների կառավարման և էկոլոգիական մոնիթորինգի ծրագրերի մշակման համար։ Տեսակների տարածման, կենսաբանության և մակաբուծների վերաբերյալ տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ձեռքաթևավորներին դիտարկել որպես միասնական էկոլոգիական համակարգի բաղադրիչ, այլ ոչ միայն առանձին կենդանատեսակների հավաքածու։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի ամբողջական պատկերացում ձևավորել Լեռնային Ղարաբաղի ձեռքաթևավորների բազմազանության և կենսաբանության մասին՝ միաժամանակ բացահայտելով դրանց մակաբուծային համակարգերը, էկոլոգիական դերերը և պահպանության խնդիրները։ Այն արժեքավոր է կենդանաբանության, էկոլոգիայի, մակաբուծաբանության և բնության պահպանության մասնագետների համար, քանի որ համադրում է ֆաունիստիկ, կենսաբանական և մակաբուծաբանական տվյալները և դրանց հիման վրա գնահատում տարածաշրջանի չղջիկների գիտական ու բնապահպանական նշանակությունը։

Լեզվաբանություն

Գիրքը ներկայացնում է բարևագրության՝ ողջույնի, դիմելաձևերի և քաղաքավարի հաղորդակցության գրավոր արտահայտման տարբեր օրինակներ։ Այն առնչվում է նամակագրության մշակույթին և գրավոր խոսքի ձևավորման ավանդույթներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է տարբեր իրավիճակներում ընտրել համապատասխան բառեր, արտահայտություններ և խոսքի ձևեր։ Նման ժողովածուները կարևոր դեր են ունեցել գրավոր հաղորդակցություն սովորելու, նամակ կազմելու և հասարակական հարաբերություններում ընդունված քաղաքավարության կանոնները յուրացնելու գործում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայերենի պատմական գրավոր ձևերի, դիմելաձևերի և հաղորդակցական արտահայտությունների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի լեզվական ճաշակի, խոսքի քաղաքավարության և միջանձնային հարաբերությունների գրավոր արտահայտման մասին։ Գրքի արժեքը հատկապես կապված է առօրյա հաղորդակցության պատմության և հայ գրագրական մշակույթի ուսումնասիրման հետ, քանի որ նման օրինակները պահպանել են ոչ միայն լեզվական ձևեր, այլև մարդկանց միջև հարգալից ու ընդունված հաղորդակցության ավանդույթները։

Լեզվաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է անեկդոտի ժանրային և կառուցվածքային յուրահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ամերիկյան անեկդոտների նյութի հիման վրա։ Գրքում ներկայացվում են կարճ հումորային պատմությունների ժանրային սահմանումները, դրանց պատմական ձևավորման առանձնահատկությունները և մշակութային պայմանավորվածությունը։ Հեղինակը վերլուծում է անեկդոտի կառուցվածքային մոդելները՝ ներառյալ իրավիճակային կառուցվածքը, կոնֆլիկտի ստեղծման և լուծման մեխանիզմները, ինչպես նաև «հարվածային ավարտի» (punchline) դերակատարությունը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև լեզվական և ոճական միջոցները՝ հեգնանք, սարկազմ, խաղ բառերով, բազմիմաստություն և ենթատեքստային հումոր, որոնք ապահովում են անեկդոտի կոմիկական ազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ամերիկյան մշակութային համատեքստի ազդեցությանը անեկդոտների բովանդակության, կերպարների և սոցիալական թեմատիկայի վրա։ Գիրքը նախատեսված է գրականագետների, լեզվաբանների, մշակութաբանների, հաղորդակցաբանների և ուսանողների համար՝ առաջարկելով համակողմանի վերլուծություն անեկդոտի ժանրային և կառուցվածքային առանձնահատկությունների վերաբերյալ։