Ներսես Շնորհալի կաթողիկոսի ընդհանրական թուղթը՝ ուղղված համայն հայ ժողովրդին

Կենսաբանություն

Կենսաբանական թաղանթները բջջի և նրա օրգանելների սահմանազատող, ընտրողաբար թափանցելի կառուցվածքներ են, որոնք ապահովում են բջջի ներքին միջավայրի կայունությունը և նրա փոխազդեցությունը արտաքին միջավայրի հետ։ Դրանց հիմնական բաղադրիչը լիպիդային երկշերտն է, որը կազմված է ֆոսֆոլիպիդներից, որոնց հիդրոֆիլ գլուխները ուղղված են դեպի ջրային միջավայր, իսկ հիդրոֆոբ պոչերը՝ դեպի ներս՝ ձևավորելով պաշտպանիչ շերտ։ Այս կառուցվածքի մեջ տեղակայված են նաև սպիտակուցներ, որոնք կարող են լինել տրանսպորտային, ռեցեպտորային կամ կառուցվածքային և ապահովում են նյութերի տեղափոխումը, ազդանշանների ընկալումը և բջջային կապը։ Կենսաբանական թաղանթները կատարում են ընտրողական թափանցելիության ֆունկցիա՝ թույլ տալով որոշ նյութերի անցումը բջջի ներս կամ դուրս և արգելելով մյուսների մուտքը, ինչը կարևոր է նյութափոխանակության և հոմեոստազի պահպանման համար։ Դրանք նաև մասնակցում են էներգետիկ գործընթացներին, օրինակ՝ միտոքոնդրիաների և քլորոպլաստների թաղանթներում տեղի ունեցող ռեակցիաներին, որոնք կապված են ATP-ի սինթեզի հետ։ Բացի այդ, թաղանթները կարևոր դեր ունեն բջիջների միջև հաղորդակցման մեջ՝ ապահովելով ազդանշանների փոխանցում և բջջային ճանաչում։ Ընդհանուր առմամբ, կենսաբանական թաղանթները բջջի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ հիմքերից են, որոնք ապահովում են կյանքի համար անհրաժեշտ կարգավորված գործընթացների իրականացումը։

Այլ առարկաներ

Ձգման-սեղղման (առանցքային ձգում/սեղմում) ստատիկորեն անորոշելի խնդիրների լուծումը հիմնվում է ոչ միայն հավասարակշռության հավասարումների, այլ նաև դեֆորմացիաների համատեղելիության և նյութի մեխանիկական հատկությունների կիրառման վրա։ Նախ կազմվում է համակարգի ուժային սխեման և գրվում են հավասարակշռության հավասարումները՝ ∑F = 0 սկզբունքով, սակայն քանի որ անհայտների թիվը գերազանցում է հավասարումների թիվը, համակարգը դառնում է ստատիկորեն անորոշ։ Այդ դեպքում ներմուծվում են լրացուցիչ պայմաններ՝ դեֆորմացիաների համատեղելիություն (օրինակ՝ ընդհանուր երկարության փոփոխության սահմանափակում)։ Յուրաքանչյուր տարրի համար կիրառվում է Հուկի օրենքը՝ ΔL = N·L/(E·A), որտեղ N-ը ներքին ուժն է, L-ը երկարությունը, E-ն Յունգի մոդուլն է, իսկ A-ն լայնական հատույթը։ Այնուհետև կազմվում է դեֆորմացիաների հավասարում՝ կախված հենարանների կոշտությունից կամ երկրաչափական կապերից, և լուծվում է ստացված համակարգը՝ գտնելու անհայտ ներքին ուժերը։ Վերջնական փուլում ստուգվում են ստացված արդյունքները հավասարակշռության պայմաններով և որոշվում են լարումները՝ σ = N/A բանաձևով։ Այս մեթոդը թույլ է տալիս լուծել բարդ կառուցվածքային տարրերի խնդիրներ, որտեղ պարզ ստատիկ հաշվարկները բավարար չեն, և անհրաժեշտ է համատեղել ուժային ու դեֆորմացիոն մոտեցումները։

Գրականություն

Այս հրատարակությունը 1881 թվականի համար նախատեսված մանրամասն օրացույց կամ տարեգիրք է, որի վերնագիրը օսմանյան թուրքերենով ներկայացնում է հրատարակության բնույթն ու ժամանակային ընդգրկումը։ «Թաֆսիլաթլը» բառը նշանակում է մանրամասն, հանգամանալից, իսկ «սալնամէ» եզրը գործածվում էր տարեգրքի կամ պարբերաբար հրատարակվող տեղեկատուի իմաստով։ Վերնագրում հիշատակված «Գազամիա» բառը վերաբերում է հրատարակության առանձնահատուկ անվանմանը կամ բնորոշմանը, իսկ «իսավիյէ» ձևը ցույց է տալիս քրիստոնեական ժամանակագրության կիրառությունը՝ հրատարակությունը կապելով 1881 թվականի հետ։ Օրացույցներն ու տարեգրքերը 19-րդ դարում կարևոր տեղեկատու հրատարակություններ էին, որոնք ընթերցողներին հնարավորություն էին տալիս կողմնորոշվելու ժամանակի հաշվարկի, տարվա օրերի, ամսաթվերի և հասարակական կյանքի կազմակերպման մեջ։ Դրանք հաճախ ներառում էին ոչ միայն օրերի ու ամիսների հերթականությունը, այլև տարբեր բնույթի գործնական տեղեկություններ, որոնք օգտակար էին առօրյա, վարչական, առևտրային և հասարակական գործունեության համար։ Այդպիսի հրատարակությունների նշանակությունը պայմանավորված էր նրանով, որ ժամանակի հաշվարկը, տոնական օրերի որոշումը և տարվա ընթացքի կազմակերպումը կարևոր էին ինչպես անհատների ու ընտանիքների, այնպես էլ կրթական հաստատությունների, առևտրականների, պետական ծառայողների և համայնքային կառույցների համար։ Օսմանյան կայսրության բազմալեզու և բազմակրոն միջավայրում օրացույցային հրատարակություններն առանձնահատուկ դեր ունեին, քանի որ տարբեր համայնքներ կիրառում էին ժամանակի հաշվարկի տարբեր համակարգեր՝ ըստ իրենց կրոնական, վարչական և հասարակական ավանդույթների։ Քրիստոնեական թվականության նշումը կարևոր էր այն ընթերցողների համար, որոնք իրենց գործունեության մեջ առաջնորդվում էին Գրիգորյան կամ քրիստոնեական ժամանակագրության այլ ընդունված ձևերով։ Օսմանյան ժամանակաշրջանի տարեգրքերը կարող էին ծառայել նաև որպես ժամանակի հասարակական կյանքի մասին տեղեկություններ ամփոփող նյութեր՝ ներկայացնելով վարչական կազմակերպության, պետական պաշտոնյաների, հաստատությունների, բնակավայրերի կամ այլ հանրային նշանակության տվյալների համակարգված ցանկեր։ Դրանց կազմման հիմքում ընկած էր տեղեկությունների հավաքման և դասակարգման սկզբունքը, որի շնորհիվ տարեգիրքը դառնում էր ոչ միայն ժամանակը հաշվարկելու միջոց, այլև գործնական տեղեկատու։ Նման հրատարակությունների լեզվական ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները կապված էին ժամանակի գրավոր մշակույթի և հրատարակչական ավանդույթների հետ։ Օսմանյան թուրքերենի բառապաշարը ներառում էր արաբական և պարսկական ծագում ունեցող բազմաթիվ բառեր, որոնք լայնորեն կիրառվում էին վարչական, գրական և գիտակրթական ոլորտներում։ «Սալնամէ» եզրը հենց այդ ավանդույթի մասն է և վկայում է տարեգրքային հրատարակությունների՝ որպես առանձին տեղեկատու ժանրի կայացած լինելու մասին։ Նման գրքերը կարևոր էին նաև ժամանակագրական տվյալների միասնականացման և տարբեր հաստատությունների ու ընթերցողական շրջանակների միջև տեղեկությունների շրջանառության համար։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի գրահրատարակչական միջավայրի, օսմանյան տեղեկատու գրականության և ժամանակի հաշվարկի մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Կոստանդնուպոլիսը բազմալեզու տպագրության, առևտրի, կրթության և հասարակական կյանքի խոշոր կենտրոն էր, որտեղ շրջանառվում էին տարբեր լեզուներով ու տարբեր համայնքների համար նախատեսված գրքեր։ Օրացույցային ու տարեգրքային հրատարակությունները նպաստում էին ժամանակի մասին տեղեկությունների տարածմանը և գործնական գիտելիքի հասանելիությանը՝ արտացոլելով հասարակության առօրյա կարիքներն ու կազմակերպման եղանակները։ Դրանք նաև կարևոր նյութ են պատմական հետազոտությունների համար, քանի որ նման հրատարակություններում ընդգրկված ժամանակագրական, վարչական կամ հասարակական տվյալները կարող են օգնել վերականգնելու տվյալ ժամանակաշրջանի տեղեկատվական միջավայրը և ընթերցողական պահանջները։ Այս գրքի ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հատկապես նրա տեղեկատու բնույթով և այն հանգամանքով, որ այն ներկայացնում է 19-րդ դարի վերջի օրացույցային մշակույթի մի օրինակ։ Այն կարող է հետաքրքրել օսմանյան գրքի պատմությամբ, հին օրացույցներով, տարեգրքերի կազմման սկզբունքներով, Կոստանդնուպոլսի հրատարակչական կյանքով և ժամանակագրության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Հրատարակությունը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին ժամանակի հաշվարկի և գործնական տեղեկությունների փոխանցման պահանջները դրսևորվում օսմանյան հասարակության մեջ, ինչպես էին ձևավորվում տեղեկատու գրականության ժանրերը և ինչ դեր էին խաղում պարբերաբար կազմվող տարեգրքերը հասարակական ու վարչական կյանքի կազմակերպման գործում։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը 19-րդ դարի տեղեկատու գրականության օրինակ է, որն իր վերնագրով ընդգծում է մանրամասն օրացուցային կամ տարեգրքային բնույթը և ներկայացնում է պատմական հետաքրքրություն օսմանյան ժամանակագրական ու հրատարակչական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից անգլերենում դեյքտիկ բառերի իմաստային և գործաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ խոսքային հաղորդակցության և համատեքստի հետ դրանց փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում այն լեզվական միավորները, որոնց նշանակությունը հնարավոր չէ լիարժեք մեկնաբանել առանց խոսողի, խոսակցի, հաղորդակցության վայրի, ժամանակի և տվյալ խոսքային իրավիճակի վերաբերյալ տեղեկությունների։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անձ, տարածություն և ժամանակ մատնանշող լեզվական միջոցներին, ինչպես նաև սոցիալական հարաբերություններ և խոսքային տեքստի առանձին հատվածներ ցույց տվող դեյքտիկ ձևերին։ Վերլուծվում է բառի բառարանային նշանակության և կոնկրետ հաղորդակցական իրավիճակում ձեռք բերած իմաստի հարաբերակցությունը՝ բացահայտելով, թե ինչպես կարող է նույն լեզվական միավորը տարբեր համատեքստերում վերաբերել տարբեր անձանց, առարկաների, վայրերի կամ ժամանակային հատվածների։ Քննության են առնվում անձնական և ցուցական դերանունների, տեղ և ժամանակ արտահայտող մակբայների ու այլ ցուցիչ միավորների կիրառման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է խոսողի դիտակետի և հաղորդակցական նպատակի դերը արտահայտության իմաստի ձևավորման գործընթացում, ինչպես նաև խոսողի ու հասցեատիրոջ ընդհանուր գիտելիքների ազդեցությունը դեյքտիկ միավորների ճիշտ ընկալման վրա։ Ուսումնասիրվում են ուղղակի հաղորդակցության, գրավոր խոսքի և տարբեր հաղորդակցական իրավիճակների օրինակներ՝ պարզելու համար, թե ինչպես են համատեքստային գործոնները փոփոխում կամ հստակեցնում բառերի նշանակությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում իմաստաբանության և գործաբանության փոխհարաբերությանը, քանի որ դեյքտիկ արտահայտությունների մեկնաբանությունը միաժամանակ կախված է դրանց լեզվական նշանակությունից և օգտագործման կոնկրետ պայմաններից։ Դիտարկվում են նաև այն դեպքերը, երբ դեյքտիկ կենտրոնը փոփոխվում է, և խոսողը լեզվական միջոցներով ներկայացնում է իրադարձությունները մեկ այլ անձի, վայրի կամ ժամանակային դիրքի տեսանկյունից։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալ ժամանակակից անգլերենի համատեքստային իմաստաստեղծման մեխանիզմները, լեզվական ձևերի և հաղորդակցական իրավիճակի փոխազդեցությունը, ինչպես նաև դեյքսիսի դերը բնական խոսքի կազմակերպման և արդյունավետ հաղորդակցության ապահովման գործում։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցուցիչը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով ապահովել ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական և վերլուծական գրականության մեջ։ Այն ընդգրկում է քաղաքական գիտության, սոցիոլոգիայի, պատմության, տնտեսագիտության, իրավագիտության, միջազգային հարաբերությունների և հարակից այլ ուղղությունների հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են հասարակական գործընթացների ուսումնասիրության ժամանակակից մոտեցումները և տեսական զարգացումները։ Ցուցիչը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության համակարգված ներկայացում և մատչելիություն մասնագիտական շրջանակների համար։ Այն ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների, ուսումնական գործընթացի և վերլուծական աշխատանքի համար՝ օգնելով հետևել ոլորտի նոր գրականությանը, գնահատել դրա գիտական արժեքը և կիրառելիությունը հասարակական-քաղաքական երևույթների ուսումնասիրության մեջ։

Պատմություն

Աշխատությունը փաստավավերագրական բնույթի ուսումնասիրություն է, որն անդրադառնում է Հայոց ցեղասպանության խնդրի վերաբերյալ տարբեր հեղինակավոր անձանց, պետական և հասարակական գործիչների, մտավորականների ու այլ ազդեցիկ շրջանակների ուղղված նամակներին, հրապարակումներին և դրանց ստացած պատասխաններին։ Գրքում մեկտեղված նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու այն ժամանակաշրջանի հասարակական և քաղաքական արձագանքների մասին, երբ հայ ժողովրդի զանգվածային կոտորածների, տեղահանությունների և բռնությունների մասին տեղեկությունները հասնում էին միջազգային հանրությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ոչ միայն նամակների և հրապարակումների բովանդակությունը, այլև դրանց հասցեատերերի արձագանքների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք արտացոլում են տարբեր քաղաքական և հասարակական շրջանակների վերաբերմունքը տեղի ունեցող իրադարձությունների նկատմամբ։ Փաստաթղթերի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Հայոց ցեղասպանության միջազգային ընկալման ձևավորման որոշակի գործընթացներ, հանրային իրազեկմանն ուղղված նախաձեռնությունները և այդ նախաձեռնությունների նկատմամբ տարբեր մակարդակներում դրսևորված արձագանքները։ Աշխատությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուրային նյութ է ներկայացնում պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ ցույց տալով, թե ինչպես են անձնական նամակագրությունը, մամուլի հրապարակումները և պաշտոնական պատասխանները վերածվում պատմական հիշողության կարևոր վկայությունների։ Ներկայացված նյութերը կարող են օգտակար լինել նաև ցեղասպանագիտության, դիվանագիտության, միջազգային հարաբերությունների և քաղաքական պատմության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել մարդկային ողբերգության նկատմամբ միջազգային արձագանքի տարբեր դրսևորումները։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, ցեղասպանագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, փաստաթղթային աղբյուրներով զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և Հայոց ցեղասպանության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։