Փախստականների պաշտպանության միջազգային-իրավական ակտերը և դրանց իրագործումը ՀՀ-ում

Մաթեմատիկա

Միջուկային ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ատոմային միջուկների կառուցվածքի և հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ համաչափության սկզբունքների և կլաստերային մոդելների կիրառմամբ։ Քննության են առնվում միջուկը կազմող պրոտոնների ու նեյտրոնների փոխազդեցությունները, դրանց տարածական կազմակերպումը և միջուկային համակարգերում ձևավորվող տարբեր կառուցվածքային օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համաչափությունների օգտագործմանը միջուկների էներգետիկ մակարդակների, քվանտային վիճակների և անցումների նկարագրման ու դասակարգման համար։ Կլաստերային մոտեցման շրջանակում ուսումնասիրվում է միջուկային համակարգերի ներկայացումը փոխկապակցված մասնիկների առանձին խմբերի միջոցով, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի մանրամասն նկարագրել որոշ միջուկների ներքին կառուցվածքը և դրանց ֆիզիկական վարքը։ Վերլուծվում են տեսական մոդելների կիրառման հնարավորությունները միջուկների կապի էներգիայի, գրգռված վիճակների, սպեկտրային բնութագրերի և միջուկային ռեակցիաների առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Քննարկվում է նաև տարբեր մոդելներով ստացված տեսական արդյունքների համեմատումը փորձարարական տվյալների հետ՝ դրանց կիրառելիությունն ու ճշգրտությունը գնահատելու նպատակով։ Նման ուսումնասիրությունները նպաստում են միջուկային նյութի կառուցվածքի և միջուկային փոխազդեցությունների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միջուկային ֆիզիկայի մասնագետների, տեսական ֆիզիկոսների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման վարույթի իրավական բնույթի, դատավարական առանձնահատկությունների և քաղաքացիական դատավարության համակարգում դրա զբաղեցրած տեղի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են գույքի ծագման օրինականության գնահատման իրավական հիմքերը, պետության կողմից գույքային պահանջների ներկայացման պայմանները և նման գործերի քննության առանձնահատուկ դատավարական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքացիական դատավարության ընդհանուր սկզբունքների և բռնագանձման հատուկ վարույթի փոխհարաբերությանը, ապացուցման առարկայի սահմանմանը, ապացուցման բեռի բաշխմանը և կողմերի դատավարական իրավունքների ապահովմանը։ Ուսումնասիրվում են գույքի ձեռքբերման օրինականության վերաբերյալ ապացույցների հավաքման, ներկայացման և գնահատման հիմնախնդիրները, ինչպես նաև գույքի նկատմամբ կիրառվող ապահովման միջոցների իրավաչափության հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում սեփականության իրավունքի պաշտպանության, արդար դատաքննության, համաչափության և իրավական որոշակիության սկզբունքների պահպանման անհրաժեշտությանը։ Կարևորվում են հանրային շահի պաշտպանության և անձի հիմնարար իրավունքների միջև հավասարակշռության ապահովումը, դատական վերահսկողության արդյունավետությունը և դատավարության մասնակիցների իրավական երաշխիքները։ Դիտարկվում են քաղաքացիական և քրեական դատավարությունների փոխառնչությունները, բռնագանձման վարույթի ինքնուրույն առանձնահատկությունները, ինչպես նաև միջազգային իրավական չափանիշների և համեմատական իրավագիտության փորձի կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել Հայաստանի Հանրապետությունում համապատասխան օրենսդրության և դատական պրակտիկայի կատարելագործմանն ուղղված գիտական քննարկումներին։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, դատախազների, իրավագիտության հետազոտողների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Lեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է խորհրդային ժամանակաշրջանում ստեղծված հայոց լեզվի բացատրական բառարանների ուսումնասիրությանը՝ դրանց կազմավորման պատմության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների, բառապաշարի ընտրության սկզբունքների և հայ բառարանագրության զարգացման գործում ունեցած նշանակության տեսանկյունից։ Աշխատության կենտրոնում այն բառարաններն են, որոնց հիմնական նպատակն է եղել ներկայացնել հայերենի բառային կազմը, բացատրել բառերի իմաստները, արձանագրել դրանց գործածության տարբեր ոլորտները և հնարավորինս ամբողջական պատկերացում տալ ժամանակի հայերեն լեզվական համակարգի մասին։ Խորհրդային շրջանը հայ բառարանագրության համար առանձնահատուկ փուլ էր, քանի որ այդ ժամանակ ձևավորվեցին մեծածավալ գիտական բառարանագրական աշխատանքներ, ընդլայնվեց բառարանների կազմման մեթոդաբանական հիմքը և համակարգվեց նախորդ դարերից ժառանգված բառագիտական նյութը։ Բացատրական բառարանի հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ այն սահմանափակված չէ բառի պարզ համարժեքի կամ թարգմանության ներկայացմամբ։ Դրա խնդիրն է բացահայտել բառի իմաստը տվյալ լեզվի ներսում՝ հնարավորության դեպքում ներկայացնելով իմաստային տարբերակները, քերականական բնութագրերը, ոճական առանձնահատկությունները, գործածության ոլորտները և օրինակները։ Այդ պատճառով բացատրական բառարանները կարևոր աղբյուր են ոչ միայն լեզվի բառապաշարը ճանաչելու, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական վիճակն ուսումնասիրելու համար։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի բառարանների առանձնահատկություններից է հայերենի բառապաշարի լայն ընդգրկումը։ Դրանցում տեղ են գտել գրական լեզվի բառեր, մասնագիտական և գիտական եզրույթներ, խոսակցական միավորներ, բարբառային կամ հնացած բառեր, նորաբանություններ և տարբեր ոլորտների հետ կապված բառային միավորներ։ Այսպիսի բազմազանությունը պայմանավորված էր նաև հասարակական կյանքի փոփոխություններով․ գիտության, արդյունաբերության, կրթության, տեխնիկայի և մշակույթի զարգացումը հայերենում առաջ էր բերում նոր հասկացություններ և համապատասխան բառապաշար։ Բառարանները պետք է արձանագրեին այդ փոփոխությունները և ներկայացնեին լեզվի զարգացման տվյալ փուլը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է բառային նյութի ընտրության սկզբունքը։ Բառարանագիրները կանգնած էին այն խնդրի առաջ, թե լեզվի բառապաշարի որ շերտերն ընդգրկել և ինչ չափանիշներով տարբերակել գրական, խոսակցական, մասնագիտական, բարբառային, հնացած կամ նոր ձևերը։ Այս ընտրությունը բառարանի գիտական արժեքի կարևոր բաղադրիչներից է, քանի որ յուրաքանչյուր բառարան որոշակիորեն արտացոլում է իր ժամանակաշրջանում լեզվի մասին ընդունված գիտական պատկերացումները։ Խորհրդային հայ բառարանագրության զարգացման մեջ կարևոր նշանակություն ունեցավ նաև բառերի իմաստների ճշգրիտ սահմանումը։ Բառի բացատրությունը պետք է լիներ հնարավորինս հակիրճ, բայց միաժամանակ բավարար՝ իմաստային տարբերությունները բացահայտելու համար։ Բազմիմաստ բառերի դեպքում անհրաժեշտ էր տարբերակել դրանց առանձին նշանակությունները և ցույց տալ, թե ինչ պայմաններում է տվյալ իմաստը գործածվում։ Այս աշխատանքը պահանջում էր ոչ միայն լեզվական ինտուիցիա, այլև մեծածավալ բնագրային նյութի ուսումնասիրություն և բառի իրական գործածության վերլուծություն։ Բառարանների արժեքավոր բաղադրիչներից են նաև օրինակները։ Բառի իմաստը հաճախ առավել հստակ է դառնում ոչ թե վերացական սահմանման, այլ կենդանի խոսքի կամ գրական բնագրի միջոցով։ Օրինակների ընտրությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ բառի գործածական միջավայրը, քերականական կապերը, ոճական երանգավորումը և իմաստային նրբությունները։ Այդ պատճառով բացատրական բառարանների ուսումնասիրությունը ենթադրում է նաև դրանց օրինակային նյութի և աղբյուրագիտական հիմքի գնահատում։ Առանձին ուշադրության է արժանի բառարանների և հայ գրականության փոխհարաբերությունը։ Գրական ստեղծագործությունները բառարանագրական նյութի կարևոր աղբյուր են, քանի որ գրական լեզվի բառապաշարի զարգացման, նոր բառերի առաջացման և բառերի իմաստային փոփոխությունների մասին արժեքավոր տեղեկություններ են պարունակում։ Խորհրդային շրջանի բառարաններում տարբեր ժամանակաշրջանների հայ գրականության նյութի օգտագործումը հնարավորություն է տվել միավորել լեզվի պատմական ժառանգությունը և ժամանակակից գործածությունը։ Այս առումով բառարանները հանդես են գալիս նաև որպես հայ գրական լեզվի զարգացման վկայագրեր։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է նաև բառարանների կառուցվածքի քննությունը։ Բառարանային հոդվածի կազմակերպումը, գլխաբառի ներկայացումը, քերականական նշումները, ոճական և ոլորտային պիտակները, իմաստների դասավորությունը, դարձվածքների ու կայուն կապակցությունների ընդգրկումը ձևավորում են բառարանի ներքին համակարգը։ Այս տարրերի համադրությունը ցույց է տալիս, թե տվյալ բառարանը ինչպիսի տեսական և գործնական սկզբունքների վրա է հիմնված։ Խորհրդային շրջանի բառարանագիտության մեջ կարևոր էր նաև միասնականացման և նորմավորման ձգտումը։ Գրական լեզվի նորմերի ամրապնդումը պահանջում էր բառերի ուղղագրական, քերականական և իմաստային ներկայացման որոշակի միասնական չափանիշներ։ Բացատրական բառարանները այդ գործընթացում ունեին կարևոր դեր, քանի որ դրանք ոչ միայն արձանագրում էին լեզվական փաստերը, այլև որոշ դեպքերում նպաստում էին գրական լեզվի նորմերի տարածմանը և կայունացմանը։ Միաժամանակ նման մոտեցումը կարող էր առաջացնել որոշակի սահմանափակումներ, երբ կենդանի լեզվական բազմազանությունը անհրաժեշտ էր համապատասխանեցնել ընդունված նորմատիվ պատկերացումներին։ Բառարանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև հայերենի բառապաշարի պատմական փոփոխությունները։ Տարբեր հրատարակությունների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե որ բառերն են պահպանվել, որոնք են դուրս եկել ակտիվ գործածությունից, ինչ նոր բառեր են առաջացել և ինչպես են փոխվել առանձին բառերի իմաստները։ Այս տեսանկյունից բացատրական բառարանը դառնում է ոչ միայն տեղեկատու, այլև լեզվի պատմական զարգացման կարևոր փաստաթուղթ։ Հատկապես հետաքրքիր է նորաբանությունների և խորհրդային հասարակական-քաղաքական իրականության հետ կապված բառապաշարի ուսումնասիրությունը։ Այդ ժամանակաշրջանի հասարակական կառուցվածքը, պետական համակարգը, տնտեսական հարաբերությունները, արտադրական գործընթացները և գաղափարական միջավայրը հայերենում ստեղծել կամ տարածել էին բազմաթիվ նոր բառեր և արտահայտություններ։ Դրանց բառարանային արձանագրումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես է հասարակական փոփոխությունն արտացոլվում լեզվի բառապաշարում։ Միևնույն ժամանակ բառարանների նկատմամբ ժամանակակից լեզվաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել բառագիտական փաստի արձանագրումը և տվյալ ժամանակաշրջանի գաղափարական կամ նորմատիվ ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժամանակակից հայ բառարանագրության զարգացման տեսանկյունից։ Խորհրդային շրջանի բառարանները հետագա բառարանագիտական աշխատանքների համար ստեղծեցին մեծածավալ նյութական և մեթոդաբանական հիմք։ Դրանցում կուտակված բառային, իմաստաբանական և օրինակային հարուստ նյութը կարող է օգտագործվել նոր սերնդի բառարանների, էլեկտրոնային բառարանների և լեզվական կորպուսների ստեղծման ժամանակ։ Միաժամանակ ժամանակակից բառարանագիտությունը հնարավորություն է տալիս վերանայել նախկին սկզբունքները՝ կիրառելով կորպուսային լեզվաբանության, թվային տեխնոլոգիաների և համակարգչային բառարանագրության գործիքները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ խորհրդային շրջանի հայոց լեզվի բացատրական բառարանները հայ բառարանագրության պատմության կարևորագույն փուլերից են։ Դրանք համակարգել և պահպանել են հայերենի բառային հսկայական նյութ, արձանագրել լեզվի զարգացման որոշակի ժամանակաշրջանի առանձնահատկությունները, նպաստել գրական լեզվի նորմավորման գործընթացին և հիմք ստեղծել հետագա բառարանագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Դրանց համակողմանի քննությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել հայերենի բառապաշարը, իմաստաբանությունը, բառակազմությունը, գրական լեզվի զարգացումը և տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական-մշակութային ազդեցությունը լեզվի վրա։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է կանոնավոր հիպոէլիպտիկ հավասարումների որոշակի դասի ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով փոքր պարամետրի մեթոդի կիրառությանը։ Հետազոտության հիմքում այնպիսի դիֆերենցիալ հավասարումների վերլուծությունն է, որոնցում հիպոէլիպտիկ բնույթը պայմանավորված է հավասարման գործակիցների և ածանցյալների կառուցվածքով, ինչի հետևանքով դրանց ուսումնասիրությունը պահանջում է հատուկ անալիտիկ մոտեցումներ։ Փոքր պարամետրի մեթոդը հնարավորություն է տալիս բարդ հավասարումների լուծումների կառուցվածքը հետազոտել պարամետրի փոքր արժեքների դեպքում՝ առանձնացնելով հիմնական անդամները և գնահատելով ավելի բարձր կարգի ուղղումների ազդեցությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել համապատասխան հավասարումների լուծումների գոյության, միակության, մոտավոր ներկայացման և ասիմպտոտիկ վարքի հարցերը, ինչպես նաև լուծումների կախվածությունը հավասարման պարամետրերից։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև այնպիսի գնահատականների ստացումը, որոնք թույլ են տալիս հիմնավորել կիրառվող մոտավոր մեթոդների ճշգրտությունն ու սահմանները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել հիպոէլիպտիկ օպերատորների հատկությունների, հավասարումների կառուցվածքային առանձնահատկությունների և փոքր պարամետրի նկատմամբ լուծումների վարքի տեսական վերլուծություն։ Աշխատությունը մասնագիտական բնույթ ունի և կարող է հետաքրքրել մասնակի ածանցյալներով հավասարումների, դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության, ֆունկցիոնալ վերլուծության և ասիմպտոտիկ մեթոդների ոլորտներում աշխատող մաթեմատիկոսներին ու հետազոտողներին։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև ասպիրանտների և մաթեմատիկայի այն մասնագետների համար, ովքեր ուսումնասիրում են հիպոէլիպտիկ հավասարումների լուծումների հատկությունները և պարամետրական խնդիրների վերլուծության ժամանակակից մեթոդները։

Քաղաքագիտություն

ԵԱՀԿ-ն՝ Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությունը, միջազգային կառույց է, որը զբաղվում է անվտանգության, մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության և հակամարտությունների կարգավորման հարցերով Եվրոպայում, Կենտրոնական Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Հայաստան–Ադրբեջան հարաբերությունների համատեքստում ԵԱՀԿ-ն հատկապես հայտնի է իր դերակատարությամբ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացում։ Այդ նպատակով ստեղծվել էր ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, որը համանախագահությամբ առաջնորդվում էր ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի կողմից և նպատակ ուներ խաղաղ բանակցությունների միջոցով գտնել հակամարտության լուծում։ Խմբի հիմնական աշխատանքը եղել է կողմերի միջև երկխոսության խթանումը, առաջարկությունների ներկայացումը և խաղաղ կարգավորման տարբերակների մշակումը։ Հայաստան–Ադրբեջան հակամարտությունը սկսվել է դեռ խորհրդային շրջանի վերջին տարիներին և վերաճել զինված բախումների, որոնք հատկապես սրվել են 1990-ականներին, 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմում և 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմում։ Այս գործընթացներում ԵԱՀԿ-ն փորձել է հանդես գալ որպես միջնորդական հարթակ, սակայն հակամարտության վերջնական կարգավորումը չի իրականացվել նրա շրջանակներում։ 2020 թվականի պատերազմից հետո տարածաշրջանային իրավիճակը զգալիորեն փոխվել է, և Մինսկի խմբի գործունեությունը փաստացի նվազել է։ Չնայած դրան, ԵԱՀԿ-ն շարունակում է ընդգծել խաղաղության, սահմանների հստակեցման, ուժի չկիրառման և դիվանագիտական բանակցությունների կարևորությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման համար։ Կազմակերպությունը նաև ուշադրություն է դարձնում մարդու իրավունքների, փախստականների խնդիրների և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերին։

Տեխնոլոգիա

Работа посвящена разработке и исследованию инвариантных цифровых измерительных устройств, использующих резистивные датчики для преобразования физических величин в электрический сигнал и последующего цифрового измерения. Основное внимание уделяется созданию измерительных систем, характеристики которых в меньшей степени зависят от влияния внешних факторов и параметров отдельных элементов устройства. Подобный подход позволяет повысить точность, стабильность и воспроизводимость результатов измерений при изменении условий эксплуатации. В исследовании рассматриваются принципы работы резистивных датчиков, особенности формирования измерительного сигнала и способы его преобразования в цифровую форму. Анализируются схемные решения, обеспечивающие инвариантность измерительной системы, а также методы компенсации влияния сопротивлений соединительных проводов, температурных воздействий, нестабильности источников питания и других факторов, способных вносить дополнительную погрешность. Существенное внимание уделяется построению измерительного тракта, включающего первичный преобразователь, электронные схемы обработки сигнала, аналого-цифровое преобразование и средства цифровой обработки результатов. Исследуются метрологические характеристики разработанных устройств, включая точность, чувствительность, стабильность, диапазон измерений и устойчивость к воздействию внешних факторов. Работа также рассматривает методы экспериментальной проверки предложенных технических решений и сопоставления их характеристик с традиционными измерительными системами. Разработка инвариантных устройств на основе резистивных датчиков представляет практический интерес для систем автоматического контроля и управления, промышленной автоматики, технологического мониторинга и различных измерительных комплексов, где требуется получать достоверные данные в условиях изменяющейся внешней среды. Результаты исследования могут способствовать созданию более надёжных и точных цифровых средств измерения, а также совершенствованию методов обработки измерительной информации. Работа представляет интерес для специалистов в области измерительной техники, электроники, автоматизации, метрологии и цифровой обработки сигналов, а также для исследователей и студентов технических специальностей, занимающихся разработкой современных измерительных систем.