победа над судьбой

Գրականություն

Գևորգ Մարզպետունի-ը հայ պատմավեպի դասական ստեղծագործություններից է, որի հեղինակն է Մուրացանը, և այն պատկերում է 10-րդ դարի Հայաստանի քաղաքական ու ռազմական կյանքը՝ կենտրոնանալով Բագրատունիների թագավորության ժամանակաշրջանի վրա, վեպի գլխավոր կերպար Գևորգ Մարզպետունին ներկայացվում է որպես հայրենասիրության, անձնազոհության և պետական մտածողության մարմնացում, իսկ պատմական իրադարձությունները՝ արաբական արշավանքները, ներքին իշխանական հակասությունները և արտաքին վտանգները, ծառայում են որպես ազգային դիմադրության և միասնության գաղափարի բացահայտման հիմք, ստեղծագործությունում կարևոր տեղ ունեն նաև Սմբատ Ա թագավորը և ժամանակի այլ պատմական դեմքեր, որոնց միջոցով ներկայացվում է պետականության պահպանման բարդ գործընթացը, վեպը համադրում է պատմական փաստերը գեղարվեստական պատկերավորման հետ՝ ստեղծելով ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման գաղափարական համակարգ, և համարվում է հայ դասական պատմավեպի կարևորագույն նմուշներից մեկը։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է դեռահասների ստեղծարարության դրսևորման հոգեբանական և մանկավարժական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը ուսումնական գործընթացում։ Քննության են առնվում ստեղծարար մտածողության էությունը, դրա զարգացման առանձնահատկությունները դեռահասության տարիքում և այն պայմանները, որոնք նպաստում կամ խոչընդոտում են սովորողների ստեղծագործական ներուժի արտահայտմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երևակայության, ինքնուրույն մտածողության, ճանաչողական հետաքրքրության, մտքի ճկունության, նոր գաղափարներ առաջադրելու և խնդիրների ոչ ստանդարտ լուծումներ գտնելու կարողությունների զարգացմանը։ Վերլուծվում է ուսումնական գործունեության կազմակերպման, առաջադրանքների բնույթի, դասավանդման մեթոդների, ուսուցիչ-աշակերտ փոխհարաբերությունների և դասարանում ձևավորված հոգեբանական միջավայրի ազդեցությունը ստեղծարարության դրսևորման վրա։ Քննարկվում են խնդրահարույց ուսուցման, հետազոտական և նախագծային գործունեության, բաց առաջադրանքների, քննարկումների և ինքնուրույն աշխատանքի հնարավորությունները դեռահասների ստեղծագործական ակտիվության խթանման գործում։ Դիտարկվում են նաև անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունների, մոտիվացիայի, ինքնագնահատականի, հետաքրքրությունների և հասակակիցների հետ համագործակցության հնարավոր կապերը ստեղծարար վարքի հետ։ Կարևորվում է այնպիսի կրթական միջավայրի ձևավորումը, որտեղ սովորողը հնարավորություն ունի ազատ արտահայտելու գաղափարները, փորձարկելու տարբեր լուծումներ, հիմնավորելու սեփական տեսակետը և սովորելու նաև անհաջող փորձերից։ Անդրադարձ է կատարվում ստեղծարարության ուսումնասիրման և գնահատման հոգեբանական մեթոդներին ու չափանիշներին, ինչպես նաև տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառման անհրաժեշտությանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել դեռահասների ստեղծագործական ներուժի զարգացմանն ուղղված ուսուցման մեթոդների կատարելագործմանը և կրթական գործընթացի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, մանկավարժների, ուսուցիչների, կրթության ոլորտի հետազոտողների և ուսանողների համար։

Բնապահպանություն

Այս թեման վերաբերում է աշխարհագրական թաղանթի և մարդու փոխհարաբերությանը, որտեղ ուսումնասիրվում է Երկրի բնական միջավայրի ամբողջական համակարգը և մարդու ազդեցությունը դրա վրա։ Աշխարհագրական թաղանթը Երկրի արտաքին շերտն է, որը ներառում է լիթոսֆերան, հիդրոսֆերան, մթնոլորտը և կենսոլորտը՝ փոխկապակցված մի համակարգի ձևով։ Այս ոլորտներում տեղի են ունենում բնական գործընթացներ՝ ջրի շրջապտույտ, կլիմայական փոփոխություններ, հողագոյացում և կենսաբանական զարգացում, որոնք միասին ապահովում են կյանքի գոյությունը Երկրի վրա։ Մարդը որպես կենսոլորտի մաս մշտապես փոխազդում է աշխարհագրական թաղանթի հետ՝ օգտագործելով բնական ռեսուրսներ, ձևափոխելով լանդշաֆտներ և ստեղծելով տեխնածին միջավայրեր։ Մարդկային գործունեությունը կարող է ունենալ ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական ազդեցություն՝ օրինակ՝ գյուղատնտեսության զարգացումը և քաղաքաշինությունը նպաստում են տնտեսական աճին, սակայն անտառահատումները, օդի և ջրի աղտոտումը, հողերի դեգրադացիան և կլիմայական փոփոխությունները կարող են խախտել բնական հավասարակշռությունը։ Վերջին տասնամյակներում հատկապես մեծացել է մարդու ազդեցությունը աշխարհագրական թաղանթի վրա՝ արդյունաբերականացման, բնակչության աճի և էներգետիկ ռեսուրսների ինտենսիվ օգտագործման պատճառով, ինչը հանգեցրել է գլոբալ բնապահպանական խնդիրների, այդ թվում՝ գլոբալ տաքացման և կենսաբազմազանության կորստի։ Այս համատեքստում կարևոր է կայուն զարգացման գաղափարը, որը նպատակ ունի համադրել տնտեսական առաջընթացը և բնության պահպանությունը՝ ապահովելով բնական ռեսուրսների խելամիտ օգտագործում և էկոհամակարգերի պաշտպանություն։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է նանոսենսորներում տեղի ունեցող ֆիզիկական երևույթների մոդելավորմանն ու դրանց տեսական ուսումնասիրությանը։ Գրքում դիտարկվում են նանոմասշտաբային համակարգերի աշխատանքի հիմքում ընկած ֆիզիկական գործընթացները, դրանց մաթեմատիկական նկարագրության սկզբունքները և համակարգչային մոդելավորման միջոցով տարբեր երևույթների հետազոտման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնք պայմանավորում են նանոսենսորների զգայունությունը, ընտրողականությունը, արձագանքի բնույթը և չափման ճշգրտությունը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են քննարկվել նանոկառուցվածքների էլեկտրական, մեխանիկական, ջերմային, օպտիկական և այլ ֆիզիկական հատկությունները, ինչպես նաև արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ դրանց արձագանքի մեխանիզմները։ Մոդելավորման կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նանոսենսորների վարքագիծը տարբեր պայմաններում, բացահայտել պարամետրերի միջև փոխկապակցվածությունները և կանխատեսել համակարգի արձագանքը՝ առանց յուրաքանչյուր գործընթացի անմիջական փորձարարական իրականացման։ Աշխատությունը կարևոր է նանոֆիզիկայի, նանոէլեկտրոնիկայի, սենսորային տեխնոլոգիաների և կիրառական ֆիզիկայի տեսանկյունից, քանի որ համադրում է տեսական մոտեցումները և հաշվարկային մեթոդները՝ նանոմասշտաբային սարքերի աշխատանքի ավելի խոր ընկալման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսներին, ինժեներներին, նանոտեխնոլոգիայի մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին՝ որպես նանոսենսորների ֆիզիկական գործընթացների ուսումնասիրության և մոդելավորման մեթոդների վերաբերյալ տեղեկատվական աղբյուր։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցական ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում համընդհանուր բնույթի ֆիզիկական մոդելների ճանաչողական և մեթոդական նշանակության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց նպատակային կիրառման արդյունավետ եղանակների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ֆիզիկական երևույթների և օրինաչափությունների ուսումնասիրման համար կիրառվող ընդհանրացված մոդելներն են, որոնք հնարավորություն են տալիս իրական համակարգերի բարդ հատկություններից առանձնացնել էական հատկանիշները և դրանց հիման վրա բացատրել տարբեր երևույթների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Մոդելավորումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատրաստի գիտելիքի ներկայացման միջոց, այլև որպես գիտական ճանաչողության մեթոդ, որի յուրացումը կարող է նպաստել սովորողների տեսական մտածողության, վերլուծական կարողությունների և խնդիրների լուծման հմտությունների զարգացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նյութական կետի, բացարձակ պինդ մարմնի, իդեալական գազի, փակ համակարգի, դաշտի և այլ ընդհանրացված ֆիզիկական մոդելների ուսուցողական հնարավորությունները՝ տարբեր թեմաների միջև գաղափարական կապեր ստեղծելու տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն մեթոդական հաջորդականությանը, որով սովորողները իրական օբյեկտից կամ երևույթից անցնում են դրա պարզեցված ներկայացմանը, սահմանում մոդելի կիրառելիության պայմանները, օգտագործում այն համապատասխան խնդրի լուծման համար և վերջում գնահատում ստացված արդյունքի համապատասխանությունը իրական համակարգին։ Կարևորվում է սովորողների կողմից մոդելի և իրականության տարբերակման գիտակցումը, քանի որ ցանկացած ֆիզիկական մոդել արտացոլում է ուսումնասիրվող համակարգի միայն տվյալ խնդրի համար էական հատկությունները և ունի կիրառելիության որոշակի սահմաններ։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել մոդելային պատկերացումների օգտագործումը փորձարարական աշխատանքներում, ֆիզիկական խնդիրների լուծման, գրաֆիկական ներկայացումների և համակարգչային մոդելավորման ընթացքում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել տեսական գիտելիքի, դիտվող երևույթների և մաթեմատիկական նկարագրության միջև։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև ուսուցչի կողմից կիրառվող բացատրական մեթոդները, մոդելային առաջադրանքների համակարգը և սովորողների կողմից ինքնուրույն մոդելներ կառուցելու կարողությունների զարգացման պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության, գիտական ճանաչողության մեթոդաբանության և մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել ֆիզիկական մոդելների համակարգված կիրառումը որպես դպրոցականների գիտական մտածողության և ֆիզիկական երևույթների խորքային ըմբռնման զարգացման արդյունավետ միջոց։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ընտանիքի և ընտանեկան դաստիարակության դերի ուսումնասիրությանը դեռահասի անձի ձևավորման, սոցիալականացման և զարգացման գործընթացում։ Վերլուծվում է ընտանեկան միջավայրի ազդեցությունը դեռահասի արժեքային համակարգի, վարքագծի, աշխարհընկալման, ինքնագնահատականի, պատասխանատվության զգացման և հասարակական հարաբերությունների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծնողների և դեռահասների փոխհարաբերություններին, ընտանիքում հաղորդակցության առանձնահատկություններին, վստահության ու փոխադարձ հարգանքի ձևավորմանը, ինչպես նաև դաստիարակության տարբեր մոտեցումների ազդեցությանը անձի զարգացման վրա։ Քննարկվում են ընտանիքի կառուցվածքի, սոցիալական պայմանների, ծնողական վերաբերմունքի, ընտանեկան ավանդույթների և բարոյական արժեքների դերը դեռահասի սոցիալական փորձի ձևավորման գործում։ Ուսումնասիրվում է նաև այն, թե ինչպես է ընտանիքը նպաստում ինքնուրույնության, որոշումներ ընդունելու կարողության, հասարակական պատասխանատվության և միջանձնային հարաբերությունների հմտությունների զարգացմանը։ Անդրադարձ է կատարվում դեռահասության տարիքային առանձնահատկություններին, այս փուլում առաջացող սոցիալական և հոգեբանական փոփոխություններին, ինչպես նաև ծնողների աջակցության ու արդյունավետ հաղորդակցության նշանակությանը։ Կարևորվում է ընտանիքի համագործակցությունը դպրոցի և սոցիալական այլ հաստատությունների հետ՝ դեռահասի զարգացման համար բարենպաստ և հետևողական միջավայր ստեղծելու նպատակով։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ընտանեկան դաստիարակության սոցիալական նշանակության և դեռահասի անհատական ու հասարակական զարգացման վրա դրա ազդեցության մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, հոգեբանների, սոցիոլոգների, ծնողների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։