Սաղմոսների մեկնություն, հատոր 8

Գրականություն

Աշխատանքը նվիրված է հայ ժողովրդական զրույցներում չար ոգիների կերպարների ուսումնասիրությանը և դրանց դասակարգմանը՝ ըստ կատարած գործառույթների։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ժողովրդական պատկերացումների, հավատալիքների և բանավոր ավանդության մեջ արտացոլված գերբնական էակների համակարգային ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու համար, թե ինչպես են տարբեր չար ոգիներ ներկայացվում, ինչ դեր են կատարում պատմությունների կառուցվածքում և ինչ հասարակական, բարոյական, հոգեբանական կամ բնապաշտական գաղափարներ են արտահայտում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է չար ոգիների բազմազանության բացահայտումն ու դրանց գործառութային դասակարգումը։ Ժողովրդական զրույցներում գերբնական բացասական կերպարները կարող են հանդես գալ տարբեր իրավիճակներում՝ մարդկանց վախեցնելու, մոլորեցնելու, պատժելու, հիվանդություն կամ դժբախտություն պատճառելու, ճանապարհորդներին խանգարելու, սահմանված վարքականոնների խախտման հետևանքները ցուցադրելու կամ վտանգավոր վայրերի նկատմամբ զգուշություն ձևավորելու նպատակով։ Նման կերպարների միջոցով ժողովրդական բանահյուսությունը հաճախ բացատրում է այն երևույթները, որոնց համար ավանդական հասարակությունը չուներ ռացիոնալ կամ գիտական մեկնաբանություն։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել չար ոգիների արտաքին նկարագրությունները, բնակության վայրերը, վարքագիծը, մարդու հետ փոխհարաբերությունները և նրանց վերագրվող գերբնական հատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն տարածական միջավայրերին, որոնց հետ կապված են նման կերպարները։ Անտառները, քարանձավները, ջրային տարածքները, լքված վայրերը, ճանապարհները, գիշերային տարածությունը և բնակավայրերից հեռու վայրերը ժողովրդական պատկերացումներում հաճախ հանդես են գալիս որպես վտանգի և անորոշության միջավայր, որտեղ կարող են հայտնվել գերբնական էակներ։ Գործառութային դասակարգումը հնարավորություն է տալիս չար ոգիների մասին պատկերացումները դիտարկել ոչ միայն որպես առանձին կերպարների նկարագրությունների ամբողջություն, այլև որպես որոշակի կառուցվածք ունեցող համակարգ։ Կարելի է առանձնացնել, օրինակ, վախեցնող և հետապնդող, վնաս պատճառող, հիվանդություններ առաջացնող, մոլորեցնող կամ ճանապարհը շեղող, մարդկանց պատժող և արգելքներ սահմանող կերպարների խմբեր։ Միևնույն կերպարը կարող է միաժամանակ ունենալ մի քանի գործառույթ, ինչը ցույց է տալիս ժողովրդական հավատալիքների բազմաշերտ բնույթը։ Հետազոտության ընթացքում կարևոր է նաև չար և բարեգործական կամ երկակի բնույթ ունեցող գերբնական էակների սահմանազատման խնդիրը։ Ժողովրդական մշակույթում գերբնական կերպարի բնույթը միշտ չէ, որ միանշանակ է․ որոշ էակներ կարող են վտանգավոր լինել մի իրավիճակում, բայց այլ հանգամանքներում հանդես գալ որպես պաշտպանող կամ պատժող ուժ։ Այդ երկակիությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ժողովրդական աշխարհընկալման մեջ բարու և չարի հարաբերակցության ավելի բարդ պատկերացումները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև չար ոգիների և սոցիալական նորմերի կապին։ Շատ զրույցներում գերբնական պատժի կամ վտանգի սպառնալիքը ծառայում է որպես վարքականոնների պահպանման միջոց։ Մարդկանց զգուշացվում է գիշերով որոշ վայրեր այցելելուց, անծանոթներին վստահելուց, արգելված գործողություններ կատարելուց կամ համայնքի կողմից անընդունելի վարք դրսևորելուց։ Այս առումով չար ոգիների կերպարները կատարում են ոչ միայն գեղարվեստական, այլև դաստիարակչական և սոցիալական վերահսկողության գործառույթ։ Կարևոր է նաև ուսումնասիրել դրանց կապը ժողովրդական բժշկության և հիվանդությունների մասին ավանդական պատկերացումների հետ։ Հիվանդությունը կամ մարմնական անբացատրելի վիճակները որոշ ավանդույթներում կարող էին վերագրվել գերբնական ազդեցության, իսկ համապատասխան զրույցներում ձևավորվում էին պաշտպանական ծեսերի, աղոթքների, հմայությունների կամ այլ միջոցների մասին պատկերացումներ։ Այդ նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել բանահյուսության և ժողովրդական բժշկական գիտելիքների փոխկապակցվածությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել տարբեր տարածաշրջաններից հավաքված ժողովրդական զրույցների համեմատական վերլուծություն՝ պարզելու համար, թե նույնատիպ չար ոգիների պատկերացումները ինչպես են փոփոխվում տեղական միջավայրի, բարբառային ավանդույթի, կենցաղային պայմանների և մշակութային առանձնահատկությունների ազդեցությամբ։ Տարբերակների համադրումը կարող է բացահայտել ինչպես ընդհանուր հայկական բանահյուսական մոտիվներ, այնպես էլ առանձին տեղական ավանդույթներին բնորոշ տարրեր։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը չար ոգիների կերպարները դիտարկում է որպես հայ ժողովրդական աշխարհընկալման կարևոր բաղադրիչ՝ ուսումնասիրելով դրանց գործառույթները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները, տարածական կապերը և սոցիալ-մշակութային նշանակությունը։ Գործառութային դասակարգումը հնարավորություն է տալիս համակարգել բանահյուսական բազմազան նյութը և բացահայտել, թե ինչ դեր են ունեցել գերբնական կերպարները վախի, վտանգի, հիվանդության, բարոյական նորմերի, արգելքների և անհայտ երևույթների ժողովրդական մեկնաբանության մեջ։ Թեման կարևոր է հայ բանահյուսության, ժողովրդական դիցաբանության, ազգագրության և ավանդական աշխարհայացքի ուսումնասիրության համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ ազգային-ազատագրական շարժման նշանավոր գործիչ Դավիթ Բեկի կյանքին, գործունեությանը և 18-րդ դարի առաջին կեսին Սյունիքում ծավալված ազատագրական պայքարին։ Դավիթ Բեկը հայ պատմական հիշողության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում որպես ռազմական առաջնորդ, որը համախմբել է տեղի հայ բնակչության ուժերը՝ դիմակայելու օտար տիրապետությանն ու պաշտպանելու հայրենի երկրամասը։ Նրա գործունեությունը կապված է Սյունիքում հայկական զինված ուժերի կազմակերպման, պաշտպանական դիրքերի ամրապնդման, ռազմական գործողությունների ղեկավարման և տեղական իշխանության հաստատման փորձերի հետ։ Ազատագրական շարժումը զարգանում էր բարդ քաղաքական պայմաններում, երբ տարածաշրջանում բախվում էին տարբեր պետությունների ու իշխանությունների շահերը, իսկ հայ բնակչությունը ձգտում էր ապահովել իր անվտանգությունը, պահպանել հավատքն ու ազգային ինքնությունը և վերականգնել ինքնուրույն կառավարման հնարավորությունը։ Դավիթ Բեկի կերպարի միջոցով ներկայացվում են հայրենասիրության, քաջության, անձնազոհության, ռազմական կազմակերպվածության և ազգային համերաշխության գաղափարները։ Նրա պայքարը հետագա սերունդների համար դարձել է ազատության ձգտման ու հայրենիքի պաշտպանության խորհրդանիշ՝ նշանակալի տեղ զբաղեցնելով հայ պատմական գրականության, ազգային-հայրենասիրական դաստիարակության և պատմական գիտակցության ձևավորման մեջ։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Սյունիքի պատմության, 18-րդ դարի հայ ազատագրական շարժումների, տարածաշրջանի քաղաքական իրադրության և Դավիթ Բեկի գործունեության՝ հայ ժողովրդի պատմական հիշողության մեջ ունեցած նշանակության ուսումնասիրության համար։

Լեզվաբանություն

Այս աշխատանքը նվիրված է դերբայական կառուցվածքների՝ մասնավորապես դերբայական և մասնիկային շրջադարձերի (деепричастно-причастный оборот) ուսումնասիրությանը ժամանակակից հայերենում՝ դիտարկելով դրանց ձևաբանական, շարահյուսական և իմաստաբանական առանձնահատկությունները։ Վերլուծության մեջ ներկայացվում է, թե ինչպես են հայերենում արտահայտվում գործողության հավելյալ բնութագրումները՝ զուգորդված հիմնական բայով, և ինչ միջոցներով է լեզուն փոխանցում միաժամանակյա կամ հաջորդական գործողությունների կապը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն կառուցվածքներին, որոնք համեմատելի են ռուսերենի կամ այլ լեզուների դերբայական դարձվածքների հետ, սակայն հայերենում ունեն սեփական ձևաբանական համակարգ և շարահյուսական վարքագիծ։ Քննարկվում են նաև դերբայական ձևերի դերակատարությունը խոսքի հակիրճացման, տեղեկատվական խտացման և ոճական բազմազանության ապահովման մեջ, ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր խոսքում։ Աշխատությունում դիտարկվում են տարբեր լեզվաբանական մոտեցումներ՝ կառուցվածքային, ֆունկցիոնալ և տիպաբանական, որոնք օգնում են բացահայտել այս կառույցների տեղը հայերենի քերականական համակարգում։ Միաժամանակ ներկայացվում են ուսումնական և կիրառական խնդիրներ, որոնք կապված են նման կառուցվածքների ճիշտ ընկալման և թարգմանության հետ։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Մարտունի–Եղեգնաձոր լեռնային գոտու տարածական զարգացման հեռանկարների համալիր ուսումնասիրությանը՝ տարածքի բնական պայմանների, բնակչության, տնտեսության, ենթակառուցվածքների և տարածքային կազմակերպման փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում լեռնային գոտու զարգացման առկա ներուժի և սահմանափակումների գնահատումն է, ինչպես նաև այնպիսի տարածական զարգացման ուղղությունների բացահայտումը, որոնք կարող են նպաստել տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական ակտիվության բարձրացմանը և բնակավայրերի կայուն զարգացմանը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ռելիեֆի, կլիմայի, ջրային ու հողային ռեսուրսների, լանդշաֆտների և բնական վտանգների ազդեցությունը տարածքի տնտեսական յուրացման և բնակեցման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակավայրերի տարածական կառուցվածքին, բնակչության տեղաբաշխմանը, միգրացիոն գործընթացներին, ճանապարհային և ինժեներական ենթակառուցվածքների վիճակին ու հասանելիությանը։ Մարտունի–Եղեգնաձոր ուղղության տարածքը կարող է դիտարկվել որպես տարբեր բնական և տնտեսական գոտիներ կապող տարածքային համակարգ, որի զարգացման համար կարևոր նշանակություն ունեն տրանսպորտային կապերի բարելավումը, բնակավայրերի փոխկապակցվածության ամրապնդումը և տնտեսական գործունեության տարածական հավասարակշռված կազմակերպումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել գյուղատնտեսության, անասնապահության, վերամշակող արտադրության, զբոսաշրջության և ռեկրեացիայի զարգացման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր ենթատարածքի բնական և սոցիալ-տնտեսական առանձնահատկությունները։ Կարևոր ուղղություն է նաև լեռնային համայնքների տնտեսական դիվերսիֆիկացումը, քանի որ մեկ կամ սահմանափակ թվով տնտեսական գործունեություններից կախվածությունը կարող է մեծացնել տարածքների սոցիալ-տնտեսական խոցելիությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև զբոսաշրջային և ռեկրեացիոն ներուժի օգտագործմանը՝ պատմամշակութային ժառանգության, բնության, լեռնային լանդշաֆտների և տեղական ավանդական մշակույթի հիման վրա նոր զբոսաշրջային երթուղիների ու ծառայությունների ձևավորման միջոցով։ Միաժամանակ տարածքային զարգացման հեռանկարների գնահատման ժամանակ կարևոր է պահպանել բնական և մշակութային ժառանգությունը, կանխել լանդշաֆտների գերբեռնվածությունը և ապահովել տնտեսական գործունեության ու բնապահպանական պահանջների հավասարակշռությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել տարածքային պլանավորման և քարտեզագրական մեթոդների կիրառումը՝ զարգացման տարբեր գոտիների առանձնացման, տարածքային ներուժի գնահատման և հնարավոր զարգացման սցենարների մշակման համար։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ առաջարկվող մոտեցումները կարող են օգտագործվել համայնքային և մարզային զարգացման ծրագրերի, ենթակառուցվածքային նախագծերի, զբոսաշրջության զարգացման ռազմավարությունների և լեռնային տարածքների կայուն կառավարման քաղաքականության մշակման ժամանակ։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել աշխարհագրագետներին, տարածքային պլանավորման մասնագետներին, տնտեսագետներին, բնապահպաններին, տեղական ինքնակառավարման մարմիններին և տարածաշրջանային զարգացման հարցերով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Մարտունի–Եղեգնաձոր լեռնային գոտու ապագա զարգացումը դիտարկում է որպես բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, տնտեսական բազմազանեցման, բնակավայրերի փոխկապակցվածության, ենթակառուցվածքների բարելավման և բնապահպանական հավասարակշռության պահպանման համակցված գործընթաց։

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է թվային հաղորդակցական համակարգերի փոխանցման և տարածման գործընթացների համաժամեցման մեթոդների ուսումնասիրությանը և մշակմանը։ Հեղինակը ներկայացնում է թվային համակարգերի աշխատանքային սկզբունքները, տվյալների փոխանցման ժամանակա-սարքային ձգձգումների, սիգնալների թափանցելիության և աղմուկի ազդեցության վերլուծությունը, ինչպես նաև համաժամեցման անհրաժեշտությունը հաղորդակցության վստահելիության և արդյունավետության ապահովման համար։ Աշխատությունում դիտարկվում են ժամանակային և հաճախականքային համաժամեցման մեթոդների տեսական հիմքերը, ներկայացվում են ալգորիթմներ և մոդելավորման մոտեցումներ՝ տվյալների հոսքի վերահսկման, սխալների հայտնաբերման և ճշգրտման համար, ինչպես նաև համեմատվում են տարբեր մեթոդների արդյունավետությունը և կիրառելիությունը իրական թվային համակարգերում։ Հեղինակը առաջարկում է նորարարական լուծումներ՝ համակարգերի հուսալիության բարձրացման, բեռնվածության օպտիմալացման և ազդանշանների խեղաթյուրումների նվազեցման ուղղությամբ։ Գիրքը օգտակար է էլեկտրոնային հաղորդակցության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, համակարգային ինժեներների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են թվային հաղորդակցության, տեղեկատվական փոխանցման և թվային համակարգերի համաժամեցման տեսության և կիրառման խնդիրներով։

Ինֆորմատիկա

Գիտատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է օդերևութաբանական տվյալների մշակման և մթնոլորտային գործընթացների հաշվարկային մոդելավորման հիման վրա կանխատեսումների ավտոմատացված համակարգի ստեղծման խնդիրներին։ Քննության են առնվում մթնոլորտի վիճակը բնութագրող տվյալների հավաքագրման, նախնական մշակման, պահպանման և հաշվարկային մոդելներում կիրառման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թվային մեթոդների, մաթեմատիկական մոդելների և հաշվողական ալգորիթմների ընտրությանը, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու օդերևութաբանական պարամետրերի ժամանակային և տարածական փոփոխությունները։ Վերլուծվում են հաշվարկային գործընթացների ավտոմատացման, տվյալների պարբերական թարմացման, արդյունքների մշակման և կանխատեսումների ներկայացման տեխնոլոգիական մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև համակարգի ծրագրային կառուցվածքի, հաշվարկների ճշգրտության, արագագործության և ստացված արդյունքների ստուգման ու գնահատման խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու օդերևութաբանական կանխատեսումների իրականացման համար անհրաժեշտ ծրագրային և հաշվարկային միջոցների արդյունավետ համակցումը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օդերևութաբանության, հաշվողական մաթեմատիկայի, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և ավտոմատացված համակարգերի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։