Սահմանադրական դատավարության առանձնահատկությունները Հայաստանի Հանրապետությունում

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչ YBaCuO-ի՝ իտրիում-բարիում-պղինձ-օքսիդի համակարգում առաջացող մագնիսական հոսքի քվանտացված պտույտների՝ վորտեքսների, հավաքական շարժման և դրանց ձևավորած վորտեքսային ցանցի դինամիկայի ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը Մկրտիչ Տիգրանի Այվազյանի թեկնածուական ատենախոսության սեղմագիրն է, որը պաշտպանվել է 2003 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Կիրառական խնդիրների ֆիզիկայի ինստիտուտում և ընդգրկված է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների «Գերհաղորդականություն» ուղղության ներքո։ Ուսումնասիրության հիմքում II տեսակի գերհաղորդիչների առանձնահատկությունն է․ արտաքին մագնիսական դաշտի ներթափանցումը նման նյութերի մեջ տեղի է ունենում ոչ թե միանգամից, այլ քվանտացված մագնիսական հոսք կրող վորտեքսների միջոցով։ Այդ վորտեքսները փոխազդում են միմյանց հետ և որոշ պայմաններում դասավորվում են կարգավորված կառուցվածքի՝ վորտեքսային ցանցի ձևավորմամբ։ Իդեալական պայմաններում այդ ցանցը սովորաբար ձգտում է ընդունել եռանկյունային կամ հեքսագոնալ համաչափություն, քանի որ վորտեքսների փոխադարձ վանողական փոխազդեցությունը նպաստում է նրանց հնարավորինս հավասարաչափ դասավորմանը։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը այդ ցանցի ոչ թե միայն ստատիկ կառուցվածքի, այլ ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցող փոփոխությունների և շարժման օրինաչափությունների բացահայտումն է։ Վորտեքսների շարժումն ունի հիմնարար նշանակություն, քանի որ գերհաղորդիչի միջով մագնիսական վորտեքսների տեղաշարժը կարող է ուղեկցվել էներգիայի դիսիպացիայով և, հետևաբար, ազդել նյութի էլեկտրական հատկությունների վրա։ Այդ պատճառով վորտեքսների շարժունակության վերահսկումը և դրանց ամրացումը՝ պինինգը, կարևոր են ինչպես տեսական ֆիզիկայի, այնպես էլ գերհաղորդիչ նյութերի կիրառական ուսումնասիրությունների համար։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել վորտեքսների փոխազդեցության, արտաքին մագնիսական դաշտի, նյութի կառուցվածքային արատների և պինինգի կենտրոնների համատեղ ազդեցությունը վորտեքսային ցանցի կայունության վրա։ Պինինգի կենտրոնները կարող են արգելակել վորտեքսների ազատ տեղաշարժը և բարձրացնել կրիտիկական հոսանքի արժեքը, այսինքն՝ այն հոսանքի մակարդակը, որից հետո վորտեքսային ցանցը սկսում է շարժվել։ Այս երևույթը հատկապես կարևոր է բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների տեխնոլոգիական կիրառությունների համար, քանի որ վորտեքսների շարժման սահմանափակումը թույլ է տալիս նվազեցնել էներգետիկ կորուստները և պահպանել գերհաղորդիչ վիճակի արդյունավետությունը։ YBaCuO համակարգի ընտրությունը պատահական չէ․ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների հայտնվելը նոր խթան է տվել վորտեքսների ֆիզիկայի ուսումնասիրությանը, քանի որ այդ նյութերում վորտեքսային վիճակները կարող են դրսևորել բարդ վարք՝ կապված անիզոտրոպիայի, շերտավորված կառուցվածքի, նյութի անկատարությունների և ուժեղ պինինգի հետ։ Աշխատանքը, հետևաբար, տեղավորվում է այն հետազոտությունների շրջանակում, որոնք փորձում են հասկանալ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում մագնիսական հոսքի կազմակերպված և ապակազմակերպված վիճակների առաջացման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել վորտեքսային ցանցի դինամիկ անցումների դիտարկումը։ Երբ արտաքին ազդեցությունը՝ օրինակ տրանսպորտային հոսանքին համապատասխանող Լորենցի ուժը, հասնում է որոշակի մակարդակի, ամրացված վորտեքսները կարող են դուրս գալ պինինգի վիճակից և սկսել շարժվել։ Այդ գործընթացը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին վորտեքսների շարժմամբ, այլև ամբողջ ցանցի հավաքական վերակազմավորմամբ։ Վորտեքսների դինամիկայի ուսումնասիրություններում նկարագրված են նաև կոլեկտիվ, գրեթե միաչափ կառուցվածքներ, որոնք կարելի է մեկնաբանել որպես ցանցի տեղային սեղմման և նոսրացման տարածվող ալիքներ։ Աշխատանքի տեսական և հնարավոր հաշվարկային հատվածը կարող է ներառել վորտեքսների փոխազդեցության մոդելավորում, նրանց հավասարակշռության դիրքերի որոշում, կայունության վերլուծություն և արտաքին ուժի ազդեցությամբ շարժման ուսումնասիրություն։ Նման խնդիրներում կարևոր է հաշվի առնել միաժամանակ մի քանի մրցակցող գործոններ՝ վորտեքսների փոխադարձ վանողական փոխազդեցությունը, պարբերական կամ պատահական պինինգի պոտենցիալը և արտաքին ուժը։ Այդ գործոնների հարաբերակցությունից կախված կարող են առաջանալ տարբեր փուլեր՝ կարգավորված ցանցից մինչև մասնակի կամ ամբողջական ապակարգավորված վիճակներ։ Հատուկ ուշադրության արժանի է նաև արատների և անկարգության ազդեցությունը։ Իրական գերհաղորդիչ նյութերը իդեալական բյուրեղներ չեն․ դրանցում առկա կառուցվածքային անհամասեռությունները կարող են հանդես գալ որպես պինինգի կենտրոններ։ Դրանց կանոնավոր կամ պատահական դասավորությունը կարող է փոխել վորտեքսային ցանցի համաչափությունը, առաջացնել տեղային դեֆորմացիաներ և ազդել ցանցի շարժման շեմային պայմանների վրա։ Այսպիսով, աշխատանքը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ իրական նյութերի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները կապում է դիտարկվող մակրոսկոպիկ գերհաղորդիչ հատկությունների հետ։ Վորտեքսային ցանցի դինամիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ պայմաններում է կարգավորված համակարգը կորցնում կայունությունը, ինչպես են առաջանում դեֆորմացիաները, ինչ մեխանիզմներով են վորտեքսները դուրս գալիս պինինգի կենտրոններից և ինչպես է ձևավորվում շարժվող վիճակը։ Այս հարցերը կարևոր են գերհաղորդիչների կրիտիկական հոսանքի, մագնիսական կորուստների և արտաքին դաշտերում դրանց աշխատանքի սահմանների գնահատման համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է YBaCuO-ի նման բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում վորտեքսային ցանցի շարժման և կայունության ֆիզիկական մեխանիզմների ուսումնասիրությամբ։ Այն միավորում է գերհաղորդականության տեսությունը, մագնիսական վորտեքսների ֆիզիկան, պինինգի երևույթը և ոչ հավասարակշռային դինամիկ համակարգերի ուսումնասիրությունը։ Գործնական առումով նման հետազոտությունները կարող են նպաստել այնպիսի գերհաղորդիչ նյութերի և կառուցվածքների մշակմանը, որոնցում վորտեքսների անկառավարելի շարժումը նվազագույնի է հասցվում, իսկ կրիտիկական հոսանքը՝ բարձրացվում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է YBaCuO գերհաղորդիչում մագնիսական վորտեքսների հավաքական վարքի ուսումնասիրություն՝ կենտրոնանալով վորտեքսային ցանցի կառուցվածքի, դրա կայունության, պինինգի ազդեցության, արտաքին ուժերի նկատմամբ արձագանքի և կարգավորվածից դեպի դինամիկ կամ ապակարգավորված վիճակներ անցման օրինաչափությունների վրա։

Տնտեսագիտություն

Այս գիրքը նվիրված է կազմակերպություններում հաշվապահական հաշվառման կազմակերպման, վարման և վերահսկման հիմնական սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է հաշվապահական հաշվառումը որպես կազմակերպության ֆինանսատնտեսական գործունեության վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքագրման, գրանցման, դասակարգման, ամփոփման և վերլուծության համակարգ, որի միջոցով հնարավոր է ստանալ կազմակերպության գույքի, պարտավորությունների, սեփական կապիտալի, եկամուտների, ծախսերի և ֆինանսական արդյունքների վերաբերյալ ամբողջական պատկեր։ Հաշվապահական հաշվառման հիմնական նպատակներից է ապահովել կազմակերպության ղեկավարությանը, սեփականատերերին, ներդրողներին, վարկատուներին և այլ շահագրգիռ կողմերին հավաստի և ժամանակին տեղեկատվությամբ, որը կարող է օգտագործվել կառավարչական և ֆինանսական որոշումներ ընդունելու համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում հաշվապահական հաշվառման կազմակերպչական հիմքերին։ Քննարկվում են հաշվապահական ծառայության կառուցվածքը, հաշվապահի և պատասխանատու աշխատակիցների գործառույթները, հաշվապահական քաղաքականության ձևավորումը, սկզբնական փաստաթղթերի կազմումն ու շրջանառությունը, ինչպես նաև հաշվապահական գրանցումների համակարգված վարումը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի սկզբնական փաստաթղթերի ճիշտ ձևակերպումը, քանի որ կազմակերպության ֆինանսատնտեսական գործառնությունների հաշվառումը հիմնվում է դրանցում արտացոլված տվյալների վրա։ Գիրքը անդրադառնում է նաև կազմակերպության ակտիվների և պարտավորությունների հաշվառմանը։ Դիտարկվում են դրամական միջոցների, նյութական պաշարների, հիմնական միջոցների, ոչ նյութական ակտիվների, դեբիտորական և կրեդիտորական պարտքերի հաշվառման հիմնական մոտեցումները։ Այս գործառնությունների ճիշտ արտացոլումը հնարավորություն է տալիս վերահսկել կազմակերպության ռեսուրսների շարժը, գնահատել դրանց օգտագործման արդյունավետությունը և ժամանակին բացահայտել հնարավոր անհամապատասխանությունները։ Կարևոր թեմա է աշխատողների հետ կապված հաշվարկների հաշվառումը։ Աշխատավարձի հաշվարկը, աշխատակիցների նկատմամբ պարտավորությունները և համապատասխան պահումները պահանջում են հաշվապահական տվյալների ճշգրիտ և համակարգված գրանցում։ Այս գործընթացը կազմակերպության ֆինանսական կառավարման կարևոր բաղադրիչներից է, քանի որ կապված է ինչպես աշխատողների իրավունքների, այնպես էլ կազմակերպության պարտավորությունների ճիշտ արտացոլման հետ։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև եկամուտների և ծախսերի հաշվառմանը։ Դրանց ճիշտ դասակարգումն ու ժամանակին ճանաչումը հնարավորություն են տալիս որոշել կազմակերպության ֆինանսական արդյունքը և գնահատել գործունեության արդյունավետությունը։ Եկամուտների և ծախսերի վերաբերյալ տեղեկատվությունը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես ֆինանսական հաշվետվությունների կազմման, այնպես էլ կազմակերպության ներքին կառավարման և տնտեսական վերլուծության համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական հաշվետվություններին։ Դրանք ամփոփում են հաշվապահական հաշվառման արդյունքում ձևավորված տեղեկատվությունը և ներկայացնում կազմակերպության ֆինանսական վիճակը, գործունեության արդյունքները և դրամական միջոցների շարժը։ Հաշվետվությունների ճիշտ կազմումը կարևոր է ինչպես արտաքին օգտագործողների համար, այնպես էլ կազմակերպության ղեկավարության՝ հետագա զարգացման ուղղությունները որոշելու և ֆինանսական ռիսկերը գնահատելու նպատակով։ Գիրքը կարևորում է նաև գույքագրման և ներքին վերահսկողության նշանակությունը։ Գույքագրումը հնարավորություն է տալիս համեմատել հաշվապահական տվյալները կազմակերպության փաստացի ակտիվների և պարտավորությունների հետ, բացահայտել տարբերությունները և անհրաժեշտության դեպքում կատարել համապատասխան ճշգրտումներ։ Ներքին վերահսկողության համակարգը, իր հերթին, նպաստում է սխալների, չարաշահումների և ֆինանսական ռիսկերի կանխարգելմանը՝ բարձրացնելով հաշվապահական տեղեկատվության հուսալիությունը։ Հաշվապահական հաշվառումը կազմակերպություններում ներկայացվում է նաև որպես կառավարչական գործընթացների տեղեկատվական հիմք։ Ճիշտ կազմակերպված հաշվառումը հնարավորություն է տալիս գնահատել կազմակերպության ֆինանսական կայունությունը, վերահսկել ծախսերը, վերլուծել եկամտաբերությունը, պլանավորել ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործումը և հիմնավորված որոշումներ ընդունել։ Այդ պատճառով հաշվապահական հաշվառումը միայն անցած գործառնությունների գրանցման մեխանիզմ չէ, այլ կազմակերպության արդյունավետ կառավարման կարևոր գործիք։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հաշվապահների, ֆինանսական մասնագետների, տնտեսագետների, կազմակերպությունների ղեկավարների, ուսանողների և հաշվապահական հաշվառման հիմունքներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմել կազմակերպությունում հաշվապահական հաշվառման հիմնական գործընթացների, դրանց փոխկապակցվածության և կազմակերպության ֆինանսական կառավարման մեջ դրանց ունեցած նշանակության մասին։

Գրականություն

Գրականագիտական և համեմատական գրականության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է օտարացման և հիշողության թեմաների գեղարվեստական արտահայտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Թոմաս Բերնհարդի և Քրիստոֆ Հայնի արձակում։ Քննության են առնվում անհատի և հասարակության հարաբերությունները, մարդու մեկուսացումը, ինքնության ճգնաժամը, անցյալի ընկալումը և անձնական ու հավաքական հիշողության դերը կերպարների աշխարհընկալման ձևավորման մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են հերոսների հիշողությունները, անցյալի փորձառությունները և հասարակական միջավայրի հետ հակասությունները պայմանավորում նրանց ներքին օտարացումը։ Վերլուծվում են հեղինակների պատմողական եղանակները, ժամանակի և հիշողության կառուցվածքը, կերպարների հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև կրկնության, ներքին խոսքի և անցյալի վերաիմաստավորման գեղարվեստական գործառույթները։ Համեմատական քննության միջոցով բացահայտվում են երկու հեղինակների ստեղծագործություններում թեմաների մեկնաբանման ընդհանրություններն ու տարբերությունները՝ հաշվի առնելով նրանց գրական և պատմամշակութային միջավայրերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու հիշողության, ինքնության և հասարակությունից օտարման փոխկապակցվածությունը ժամանակակից գերմանալեզու արձակում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, գերմանագետների, համեմատական գրականությամբ զբաղվող հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Իրավաբանություն

Գրքում ներկայացվում են իրավաբանական անձանց ձևերը, առևտրային գործողությունները, պայմանագրային իրավունքը, սեփականության և պարտավորությունների կանոնները, ինչպես նաև առևտրային գործողությունների ժամանակ առաջացող վեճերի լուծման մեխանիզմները։ Անդրադառնում է նաև ընկերությունների ստեղծման, գործունեության կանոնակարգման և իրավական վերահսկողության հարցերին։ Աշխատությունը նախատեսված է իրավաբանների, գործարարների, ուսանողների և իրավաբանական ոլորտով հետաքրքրված անձանց համար՝ տրամադրելով համակարգված գիտելիքներ գործարարական իրավունքի տեսության և պրակտիկ կիրառման վերաբերյալ։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական և արդյունաբերական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մետալուրգիական արդյունաբերության կայուն զարգացման հետ կապված հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ոլորտի արտադրական ներուժը, հումքային ապահովվածությունը, տեխնոլոգիական զարգացման պայմանները և տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, տեխնիկական վերազինմանը, ներդրումային գործընթացներին և մետալուրգիական ձեռնարկությունների մրցունակության ապահովմանը։ Վերլուծվում են արտադրության զարգացման վրա ազդող տնտեսական, տեխնոլոգիական, բնապահպանական և կազմակերպական գործոնները, ինչպես նաև դրանց փոխկապակցվածությունը երկարաժամկետ զարգացման նպատակների հետ։ Քննարկվում են բնական ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման, արտադրական թափոնների նվազեցման և վերամշակման, էներգաարդյունավետության բարձրացման ու շրջակա միջավայրի վրա արդյունաբերական ազդեցության սահմանափակման հնարավոր ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված գնահատելու ոլորտի կայուն զարգացման նախադրյալներն ու խոչընդոտները և դիտարկելու արտադրության տնտեսական ու բնապահպանական արդյունավետության համադրման մոտեցումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել արդյունաբերության տնտեսագիտության, մետալուրգիայի, կայուն զարգացման և արդյունաբերական կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն մասնագիտական կրթության կառավարման ժամանակակից տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ կրթական համակարգը դիտարկելով որպես երկրի մարդկային կապիտալի, աշխատուժի որակի և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են բարձրագույն կրթության կառավարման տնտեսական մեխանիզմները, ֆինանսավորման սկզբունքները, ռեսուրսների բաշխման արդյունավետությունը և կրթական հաստատությունների գործունեության տնտեսական արդյունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել բուհերի ֆինանսավորման աղբյուրներին, պետական և ոչ պետական միջոցների հարաբերակցությանը, կրթության արժեքին, ուսանողների ֆինանսական մասնակցությանը և կրթական ծառայությունների մատուցման արդյունավետությանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև բարձրագույն մասնագիտական կրթության և աշխատաշուկայի փոխկապակցվածությանը՝ ուսումնասիրելով մասնագետների պատրաստման համապատասխանությունը տնտեսության պահանջներին, շրջանավարտների զբաղվածությունը և կրթության արդյունքում ձևավորվող մարդկային կապիտալի տնտեսական արժեքը։ Կարևոր ուղղություն է բուհերի կառավարման արդյունավետության բարձրացումը՝ ներքին ռեսուրսների նպատակային օգտագործման, կառավարման ժամանակակից մեխանիզմների ներդրման, կրթական ծրագրերի արդյունավետության գնահատման և հաստատությունների մրցունակության բարձրացման միջոցով։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են քննարկվել նաև բարձրագույն կրթության որակի ապահովման տնտեսական գործիքները, կրթական համակարգի զարգացման պետական քաղաքականությունը և միջազգային կրթական գործընթացներին ինտեգրման հետ կապված խնդիրները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն տնտեսական գործոնները, որոնք ազդում են բարձրագույն կրթության հասանելիության, որակի և արդյունավետության վրա, ինչպես նաև մշակելու դրանց բարելավման հնարավոր ուղղություններ։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ կրթության ֆինանսավորման և կառավարման քաղաքականության մշակման, բուհերի ռազմավարական պլանավորման և կրթական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել կրթության տնտեսագիտության և կառավարման մասնագետների, բուհերի ղեկավարների, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչների, տնտեսագետների, հետազոտողների և բարձրագույն կրթության ոլորտի ուսանողների համար։