Շեքսպիրը և հայ թարգմանական արվեստը

Ֆիզիկա

Գրքում բացատրվում են Երկրի ներքին կառուցվածքը՝ կեղև, մանտիա և միջուկ, ինչպես նաև երկրաբանական գործընթացները, որոնք ձևավորում են մոլորակի մակերևույթը։ Ներկայացվում են հիմնական էնդոգեն և էքզոգեն գործընթացները՝ հրաբխականություն, երկրաշարժեր, հողմահարում, էրոզիա և նստվածքների կուտակում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ապարների և օգտակար հանածոների դասակարգմանը, դրանց ձևավորման պայմաններին և տարածական բաշխմանը։ Քննարկվում են նաև երկրաբանական ժամանակագրության հիմունքները՝ ցույց տալով Երկրի զարգացման պատմական փուլերը։ Գիրքը համադրում է տեսական գիտելիքները և պարզ բացատրությունները՝ օգնելով ընթերցողին հասկանալ Երկրի որպես դինամիկ համակարգի աշխատանքը։

Գրականություն

Պատմագրական և գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ մեծանուն գրողի հասարակական գործունեության առանձին դրվագների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով ժամանակաշրջանի ազգային, մշակութային և հասարակական կյանքի համատեքստում։ Քննության են առնվում նրա մասնակցությունը հասարակական նախաձեռնություններին, ազգային նշանակության խնդիրների քննարկմանը, կրթական ու մշակութային կյանքի զարգացմանը և հասարակության տարբեր շերտերի միջև փոխըմբռնման հաստատմանն ուղղված գործունեությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրողի քաղաքացիական դիրքորոշմանը, մարդասիրական գաղափարներին, հասարակական պատասխանատվության ընկալմանը և ազգային համերաշխության պահպանմանն ուղղված ջանքերին։ Վերլուծվում են հասարակական գործունեության և գրական աշխարհայացքի փոխկապակցվածությունը, ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների ազդեցությունը նրա դիրքորոշումների վրա, ինչպես նաև մտավորականի դերակատարությունը հասարակական գործընթացներում։ Քննարկվում են նաև բարեգործական, մշակութային և հանրային նախաձեռնություններին առնչվող առանձին փաստեր ու իրադարձություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու գրողի գործունեության բազմակողմանիության մասին։ Աշխատանքը նպաստում է հայ հասարակական մտքի և ազգային մշակույթի պատմության մեջ գրողի ունեցած դերակատարության ուսումնասիրությանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության, պատմագիտության, մշակութաբանության և հասարակական մտքի պատմության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմություն

Հրատարակությունը նվիրված է 1914–1915 թվականներին Թուրքիայից, Պարսկաստանից և Թուրքիային սահմանակից տարածքներից տեղափոխված փախստականների մեկօրյա մարդահամարի տվյալների ներկայացմանը։ Նյութը կարևոր պատմաժողովրդագրական սկզբնաղբյուր է, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին և պատերազմի սկզբնական շրջանում բնակչության տեղաշարժերը, փախստականների թվաքանակը, ազգային կազմը, բնակության վայրերը և սոցիալական վիճակը։ Մարդահամարի շրջանակում ընդգրկված են տարբեր էթնիկ և կրոնական խմբերի ներկայացուցիչներ, այդ թվում՝ հայեր, ասորիներ, հույներ և այլ համայնքների անդամներ, ինչը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տարածաշրջանում տեղի ունեցող լայնածավալ միգրացիոն գործընթացների բազմազանության մասին։ Հատուկ նշանակություն ունի հայ փախստականների վերաբերյալ տեղեկությունը, քանի որ այն առնչվում է Օսմանյան կայսրության և հարակից տարածքների բնակչության տեղահանությունների, պատերազմի հետևանքով առաջացած մարդասիրական ճգնաժամի և փախստականների՝ Անդրկովկասում ու այլ շրջաններում ապաստանելու գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հրատարակության տվյալները կարող են օգտագործվել փախստականների թվի, տարածքային բաշխվածության և ժողովրդագրական կազմի վերաբերյալ վիճակագրական ու համեմատական ուսումնասիրություններ կատարելու համար։ Միաժամանակ մարդահամարի փաստաթղթային բնույթը թույլ է տալիս հետազոտողներին վերականգնել ժամանակաշրջանի պետական և հասարակական կառույցների կողմից փախստականների հաշվառման ու կազմակերպման մեխանիզմները։ Նյութը արժեքավոր է նաև այն պատճառով, որ արձանագրում է պատերազմի և բռնի տեղաշարժերի հետևանքով ձևավորված բնակչական իրավիճակը՝ նախքան հետագա իրադարձությունների ամբողջ ծավալի զարգացումը։ Հրատարակությունը կարող է կարևոր սկզբնաղբյուր լինել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիների մարդասիրական պատմության, հայ գաղթականության, տարածաշրջանային ժողովրդագրության և բռնի միգրացիաների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, ժողովրդագրագետներին, ազգագրագետներին, հայագետներին, ցեղասպանագիտության և միգրացիայի պատմության մասնագետներին, աղբյուրագետներին, արխիվագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Կրոն

Ստեղծագործության վերնագրում հիշատակվող «թալիբ» և «վաիզ» հասկացությունները կապված են արևելյան մտավոր, կրոնական և բարոյախոսական ավանդույթների հետ։ «Թալիբ» բառը ծագում է արաբերենից և նշանակում է փնտրող, որոնող կամ գիտելիքի ձգտող անձ, իսկ «վաիզը» կրոնական քարոզիչն է, որը խրատներ է տալիս, խոսում բարոյականության, հավատքի և մարդկային վարքի մասին։ Այս հասկացությունների համադրությունը մատնանշում է գիտելիքի որոնման, հոգևոր դաստիարակության և բարոյական իմաստնության թեմաների շուրջ ծավալվող երկխոսության կամ մտքերի շարադրանքի հնարավոր ուղղությունը։ «Համառոտ շարադրանք» ենթավերնագիրը բնորոշում է նյութի ներկայացման հակիրճ ձևը՝ կենտրոնանալով հիմնական մտքերի և գաղափարների փոխանցման վրա։ Ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել արևելյան գրական-մտավոր ժառանգության և հայ ընթերցողական միջավայրում շրջանառվող բարոյախոսական ու կրոնական երկերի համատեքստում, որտեղ կարևոր տեղ են զբաղեցրել գիտելիքի, հավատքի, խոհեմության, ճշմարտության որոնման և մարդու վարքագծի վերաբերյալ հարցերը։ Նման գրականության համար բնորոշ են հասկացությունների մեկնաբանումը, մտքերի համադրումը, բարոյական դատողությունների ներկայացումը և ընթերցողին ինքնաքննության մղող խրատական մոտեցումը։ Երկխոսության կամ մտքերի համառոտ շարադրանքի ձևը հնարավորություն է տալիս բարդ գաղափարները ներկայացնել մատչելի և կենտրոնացված եղանակով՝ ընթերցողին ուղղորդելով ուշադրություն դարձնել ոչ միայն արտահայտված մտքերին, այլև դրանց հիմքում ընկած արժեքներին ու իմաստային կապերին։ Երկի վերնագիրը նաև արտացոլում է 19-րդ դարի հայ գրավոր մշակույթում արևելյան լեզուների, հասկացությունների և մտավոր ավանդույթների ներկայության կարևորությունը։ Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական միջավայրը նշանակալի դեր է ունեցել հայերեն գրավոր ժառանգության տարածման, տարբեր բնույթի երկերի հրատարակման և ընթերցողական մշակույթի զարգացման գործում։ Այս համատեքստում հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն իր ենթադրվող թեմատիկ ուղղվածությամբ, այլև որպես հայ գրատպության պատմության նյութական վկայություն, որն արտացոլում է ժամանակաշրջանի հրատարակչական հետաքրքրությունները և գրավոր խոսքի տարածման ուղիները։ Այն արժեքավոր կարող է լինել հայ գրականության պատմությամբ, կրոնական ու բարոյախոսական մտածողությամբ, արևելյան մտավոր ավանդույթների հայերեն ներկայացմամբ և 19-րդ դարի հայ տպագիր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։ Ստեղծագործության ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել այդ ժամանակաշրջանի գրական ճաշակի, գաղափարական հետաքրքրությունների, լեզվական գործածության և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը՝ միաժամանակ ընդգծելով համառոտ շարադրանքի ձևի դերը գիտելիքի ու գաղափարների փոխանցման գործում։

Այլ առարկաներ

Քաղաքագիտական և միջազգային հարաբերությունների բնույթի այս հրապարակումը վերաբերում է սիրիական զինված ընդդիմադիր խմբավորումների անդամների՝ Ադրբեջան հնարավոր տեղափոխման մասին տեղեկություններին և դրանց կապին Թուրքիայի տարածաշրջանային քաղաքականության հետ։ Քննության են առնվում Հարավային Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում անվտանգության փոխկապակցված խնդիրները, Թուրքիայի արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները և տարածաշրջանային հակամարտություններում արտաքին դերակատարների մասնակցության հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սիրիական հակամարտության հետևանքով ձևավորված զինված խմբավորումների գործունեությանը, նրանց հնարավոր ներգրավմանը այլ տարածաշրջանների հակամարտություններում և այդ գործընթացների միջազգային քաղաքական արձագանքներին։ Դիտարկվում են Թուրքիայի և Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական համագործակցության առանձնահատկությունները, տարածաշրջանային ուժերի փոխհարաբերությունները և արտաքին ռազմական աջակցության հնարավոր ազդեցությունները Հարավային Կովկասի անվտանգության միջավայրի վրա։ Քննարկվում են նաև օտարերկրյա զինյալների մասնակցության վերաբերյալ տեղեկությունների հավաստիության գնահատման, տարբեր աղբյուրների հաղորդումների համադրման և միջազգային իրավունքի տեսանկյունից առաջացող հարցերը։ Հրապարակման թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Մերձավոր Արևելքի և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական գործընթացների փոխազդեցությունը, տարածաշրջանային մրցակցությունը և անվտանգության մարտահրավերները։ Անդրադարձ է կատարվում ռազմական հակամարտությունների միջազգայնացման, դաշնակցային հարաբերությունների և արտաքին քաղաքական շահերի փոխկապակցվածությանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել միջազգային հարաբերությունների, տարածաշրջանային անվտանգության, թուրքագիտության, հակամարտությունների ուսումնասիրության և ժամանակակից աշխարհաքաղաքական գործընթացների հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Աշխարհագրություն

Տրանսպորտը և շրջակա միջավայրը սերտորեն փոխկապակցված են, քանի որ տրանսպորտային համակարգերը միաժամանակ ապահովում են մարդկանց և ապրանքների շարժունակությունը, բայց նաև զգալի ազդեցություն ունեն բնական միջավայրի վրա։ Տրանսպորտային միջոցները՝ ավտոմեքենաները, ինքնաթիռները, գնացքները և նավերը, հանդիսանում են օդի աղտոտման հիմնական աղբյուրներից մեկը՝ արտանետելով ջերմոցային գազեր, ինչպիսիք են ածխաթթու գազը, ազոտի օքսիդները և այլ վնասակար նյութեր, որոնք նպաստում են կլիմայի փոփոխությանը և գլոբալ տաքացմանը։ Քաղաքային միջավայրում ավտոմոբիլային տրանսպորտը առաջացնում է նաև աղմուկային աղտոտում և փոշու բարձր մակարդակ, ինչը բացասաբար է անդրադառնում մարդկանց առողջության վրա՝ հատկապես շնչառական և սրտանոթային հիվանդությունների տեսանկյունից։ Բացի օդի աղտոտումից, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացումը՝ ճանապարհների, կամուրջների և օդանավակայանների կառուցումը, հաճախ հանգեցնում է բնական տարածքների կրճատման, կենսաբազմազանության նվազման և էկոհամակարգերի մասնատման։ Սակայն, միևնույն ժամանակ, տրանսպորտը կարևոր դեր ունի տնտեսական զարգացման, տարածաշրջանների կապակցվածության և սոցիալական շարժունակության ապահովման մեջ, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս արագ տեղափոխել մարդիկ և ապրանքները։ Վերջին տարիներին բազմաթիվ երկրներում իրականացվում են քայլեր՝ նվազեցնելու տրանսպորտի բացասական ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա, այդ թվում՝ էլեկտրական մեքենաների զարգացումը, հասարակական տրանսպորտի արդիականացումը և վերականգնվող էներգիայի կիրառումը։ Կայուն տրանսպորտի գաղափարը նպատակ ունի ապահովել արդյունավետ շարժունակություն՝ միաժամանակ նվազեցնելով բնության վրա վնասակար ազդեցությունը և պահպանելով բնական ռեսուրսները ապագա սերունդների համար։ Ընդհանուր առմամբ, տրանսպորտը և շրջակա միջավայրը գտնվում են մշտական հավասարակշռության մեջ, որտեղ տնտեսական անհրաժեշտությունները պետք է համադրվեն էկոլոգիական պատասխանատվության հետ։