Թեմա` Էռնեստ Հեմինգուեյ

Գրականություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Ավետիք Իսահակյանի չափածո և արձակ լեգենդների գեղարվեստական, գաղափարական և ժանրային առանձնահատկությունների քննությանը՝ բացահայտելով դրանց տեղը բանաստեղծի ստեղծագործական ժառանգության մեջ և հայ գրականության լեգենդային մտածողության զարգացման համատեքստում։ Աշխատության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես է ժողովրդական բանահյուսական նյութը վերածվում ինքնուրույն գեղարվեստական իրականության և ինչպես են լեգենդի միջոցով արտահայտվում սիրո, մարդկային ճակատագրի, բարու և չարի, հավատարմության, գեղեցիկի, տառապանքի, մահվան և անմահության վերաբերյալ գաղափարները։ Իսահակյանի լեգենդներում առասպելական և ժողովրդական պատկերացումները միահյուսվում են հեղինակի անհատական աշխարհընկալման հետ՝ ստեղծելով պարզ թվացող, բայց գաղափարապես ու հոգեբանորեն բազմաշերտ ստեղծագործություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է չափածո և արձակ լեգենդների համեմատական քննությունը։ Չափածո տարբերակներում բանաստեղծական ռիթմը, երաժշտականությունը, հակիրճությունը և պատկերների խտությունը նպաստում են զգացմունքի անմիջական արտահայտմանը։ Բանաստեղծական խոսքը հնարավորություն է տալիս լեգենդի սյուժետային հիմքի վրա ստեղծելու հուզականորեն լարված և խորհրդանշական աշխարհ, որտեղ յուրաքանչյուր պատկեր կարող է ունենալ միաժամանակ առասպելական, հոգեբանական և փիլիսոփայական նշանակություն։ Արձակ լեգենդներում, իր հերթին, ավելի մեծ հնարավորություն է ստեղծվում սյուժեի մանրամասն զարգացման, կերպարների հոգեբանական բացահայտման և միջավայրի նկարագրության համար։ Այս տարբերությունները, սակայն, չեն խախտում երկու ձևերի ներքին կապը․ և՛ չափածո, և՛ արձակ լեգենդներում պահպանվում է բանահյուսական մտածողության հիմքը՝ միահյուսված անհատական գեղարվեստական մեկնաբանության հետ։ Իսահակյանի լեգենդների կարևոր թեմաներից է սերը։ Սիրային հարաբերությունները հաճախ ներկայացվում են որպես մարդու կյանքի ամենաբարձր և միաժամանակ ամենախոցելի արժեքներից մեկը։ Սերը կարող է հաղթահարել ժամանակը, տարածությունը և նույնիսկ մահը, սակայն այն հաճախ կապված է նաև տառապանքի, բաժանման, զոհաբերության և անհնարինության հետ։ Այդ հակադրության շնորհիվ սիրային լեգենդները վերածվում են մարդու հոգևոր գոյության մասին խորհրդածության։ Սիրո կորուստը կարող է դառնալ ոչ միայն անձնական ողբերգություն, այլև մարդկային ճակատագրի ընդհանրական խորհրդանիշ։ Մահվան և անմահության թեման նույնպես առանցքային նշանակություն ունի։ Իսահակյանի լեգենդներում մահը հաճախ ներկայացվում է ոչ միայն որպես կյանքի վերջ, այլև որպես սիրո, հիշողության և հոգևոր արժեքների փորձության սահման։ Մարդը կարող է ֆիզիկապես հեռանալ, սակայն նրա սերը, անունը կամ գործը շարունակում են ապրել հիշողության և մշակույթի մեջ։ Այս մոտեցումը լեգենդներին հաղորդում է փիլիսոփայական խորություն և թույլ է տալիս մարդկային կյանքի անցողիկությունը հակադրել հոգևոր արժեքների շարունակականությանը։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդական բանահյուսության ազդեցությանը։ Իսահակյանը լայնորեն օգտագործում է ժողովրդական ավանդությունների, առասպելների և զրույցների գեղարվեստական ներուժը, սակայն դրանք պարզապես չի վերարտադրում։ Նա վերամշակում է բանահյուսական նյութը, փոխում շեշտադրումները, խորացնում կերպարների հոգեբանությունը և ստեղծում անհատական հեղինակային աշխարհ։ Այս գործընթացում ժողովրդական սյուժեն ձեռք է բերում նոր գաղափարական բովանդակություն՝ պահպանելով իր ազգային և մշակութային հիմքը։ Բանահյուսական տարրերի և հեղինակային երևակայության համադրումը հատկապես նկատելի է կերպարների կառուցման մեջ։ Լեգենդային հերոսները կարող են ունենալ առասպելական կամ խորհրդանշական բնույթ, սակայն նրանց ապրումները հաճախ խորապես մարդկային են։ Նրանք սիրում են, տառապում են, կորցնում են, ընտրություն են կատարում և պայքարում են իրենց ճակատագրի դեմ։ Այդ պատճառով ընթերցողը նրանց ընկալում է ոչ միայն որպես լեգենդի հերոսներ, այլև որպես մարդու ընդհանրացված կերպարներ։ Կարևոր դեր ունի նաև բնության պատկերումը։ Իսահակյանի լեգենդներում բնությունը հաճախ կապված է մարդկային զգացմունքների և իրադարձությունների հետ։ Բնապատկերները կարող են ընդգծել պատմության ողբերգականությունը, սիրո քնքշությունը կամ հերոսի ներքին վիճակը։ Բնությունն այս դեպքում պարզապես գործողությունների միջավայր չէ, այլ գեղարվեստական աշխարհի ակտիվ բաղադրիչ, որը հաճախ ձեռք է բերում խորհրդանշական իմաստ։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրություն է դարձվում նաև լեզվի և ոճի առանձնահատկություններին։ Լեգենդների լեզուն միավորում է ժողովրդական խոսքի պարզությունն ու բանաստեղծական պատկերավորությունը։ Հեղինակը հաճախ օգտագործում է կրկնություններ, խորհրդանշական պատկերներ, հակադրություններ և երաժշտական կառուցվածքներ, որոնք ստեղծագործություններին հաղորդում են հեքիաթային և առասպելական մթնոլորտ։ Միաժամանակ լեզվի պարզությունը չի նշանակում գաղափարների պարզեցում․ կարճ ու հասանելի պատմությունների ներքո հաճախ թաքնված են մարդու գոյության և ճակատագրի վերաբերյալ խորքային հարցադրումներ։ Չափածո և արձակ լեգենդների համեմատությունը ցույց է տալիս, որ ժանրային ձևի փոփոխությունը փոխում է նաև գեղարվեստական արտահայտության հնարավորությունները։ Չափածոն ավելի մեծ տեղ է տալիս ռիթմին, հնչերանգին և զգացմունքի խտացված արտահայտությանը, մինչդեռ արձակը հնարավորություն է տալիս ավելի ազատ զարգացնելու պատմությունը և խորացնելու կերպարների ու իրավիճակների նկարագրությունը։ Սակայն երկու ձևերի հիմքում էլ պահպանվում է նույն ստեղծագործական սկզբունքը՝ ժողովրդական նյութի միջոցով անդրադառնալ համամարդկային արժեքներին և մարդու հոգևոր աշխարհի խնդիրներին։ Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Ավետիք Իսահակյանի լեգենդները կարևոր տեղ են զբաղեցնում նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ՝ միավորելով բանահյուսական ավանդույթը, բանաստեղծական երևակայությունը, հոգեբանական խորությունը և փիլիսոփայական մտածողությունը։ Դրանք հնարավորություն են տալիս տեսնելու, թե ինչպես կարող է հին լեգենդային նյութը նոր կյանք ստանալ անհատական հեղինակի մշակմամբ և վերածվել սիրո, կորստի, մահվան, հավատարմության և մարդկային հոգու անմահության մասին համամարդկային խոսքի։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայ գրականությամբ, բանահյուսությամբ, լեգենդի ժանրով և Իսահակյանի ստեղծագործական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ օգնելով բացահայտել նրա չափածո և արձակ լեգենդների ներքին ընդհանրություններն ու գեղարվեստական տարբերությունները։

Աշխարհագրություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է լեռնածալքավոր տարածաշրջաններում շահագործվող ջրամբարների երկրահիդրոդինամիկական պայմանների վերլուծությանը՝ ճարտարագիտա-երկրաֆիզիկական մեթոդների կիրառմամբ՝ ընդգծելով ջրային կառույցների կայունության, ֆիլտրացիոն գործընթացների և ստորերկրյա ջրերի շարժման առանձնահատկությունները բարդ երկրաբանական միջավայրերում։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն բնական և տեխնոգեն գործոնների վրա, որոնք ազդում են ջրամբարների աշխատանքի վրա՝ ներառյալ ռելիեֆի բարդ կառուցվածքը, տեկտոնական խախտումները, ապարների թափանցելիության տարբեր աստիճանները և ջրային ճնշման փոփոխական դաշտերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում երկրաֆիզիկական հետազոտական մեթոդների կիրառմանը՝ սեյսմիկ, էլեկտրահետախուզական և գեորադարի տեխնոլոգիաների միջոցով ստորգետնյա կառուցվածքների ուսումնասիրման համար, ինչը թույլ է տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել ջրամբարների հիմքերի հիդրոդինամիկական վարքագիծը։ Ներկայացվում է նաև ֆիլտրացիոն հոսքերի մոդելավորումը՝ հիմնված հիդրոդինամիկ հավասարումների և թվային սիմուլյացիայի վրա, որը հնարավորություն է տալիս կանխատեսել ջրի կորուստները և հնարավոր ինժեներական ռիսկերը։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև ջրամբարների շահագործման ընթացքում առաջացող խնդիրները՝ ներառյալ էրոզիան, սողանքները և կառուցվածքային դեֆորմացիաները, և առաջարկում է դրանց կանխարգելման ինժեներական լուծումներ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ճարտարագիտա-երկրաֆիզիկական մոտեցումների համադրությունը կարևոր դեր ունի լեռնային բարդ պայմաններում ջրամբարների անվտանգ և արդյունավետ շահագործման ապահովման գործում։

Մշակույթ

Հրատարակությունը նվիրված է հայ նկարիչների ստեղծած մատենանիշներին (ex libris) և ներկայացնում է 1978 թվականի հոկտեմբերին կազմակերպված չորրորդ ցուցահանդեսի նյութերը։ Այն ցուցահանդեսային պատկերացանկ է, որը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայ գրաֆիկ նկարիչների կողմից ստեղծված գրքային նշանների արվեստին, դրանց գեղարվեստական առանձնահատկություններին և թեմատիկ բազմազանությանը։ Մատենանիշը, լինելով գրքի սեփականատիրոջը կամ գրադարանին պատկանելությունը նշող փոքրածավալ գրաֆիկական ստեղծագործություն, միաժամանակ հանդես է գալիս որպես ինքնուրույն արվեստի գործ՝ միավորելով գրքի, գրաֆիկայի, խորհրդանշանների և դեկորատիվ պատկերավորման տարրերը։ Ցուցահանդեսի կատալոգը արժեքավոր է այդ շրջանի հայկական գրաֆիկական արվեստի և մատենանիշի մշակույթի ուսումնասիրության համար, քանի որ փաստագրում է ներկայացված աշխատանքները և դրանց հեղինակներին։ Հրատարակության կազմողը Ս. Ղազարյանն է, իսկ նյութը լույս է տեսել Երևանում 1978 թվականին։ Աղբյուրագիտական տվյալների համաձայն՝ չորրորդ ցուցահանդեսի պատկերացանկը կազմել է 10-11 էջ։ Հավաքածուն կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, գրաֆիկայի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, գրադարանագետներին, մատենագետներին և կոլեկցիոներներին։ Այն կարևոր աղբյուր է նաև խորհրդային շրջանի հայկական գրքային գրաֆիկայի զարգացման, արվեստագետների ստեղծագործական հետաքրքրությունների և մատենանիշի՝ որպես գեղարվեստական ժանրի տարածման ուսումնասիրության համար։ Ցուցահանդեսային նյութը թույլ է տալիս դիտարկել մատենանիշը ոչ միայն որպես գրքի պատկանելությունը հաստատող նշան, այլև որպես փոքրածավալ, գաղափարական ու գեղագիտական ամբողջականությամբ օժտված գրաֆիկական ստեղծագործություն, որի միջոցով արտահայտվում են հեղինակային ոճը, խորհրդանշական պատկերները և գրքի մշակույթի հետ սերտ կապը։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ակուստիկ կամ ձայնային սթրեսի առաջացման և զարգացման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ համադրելով էլեկտրաֆիզիոլոգիական և վարքային հետազոտության մեթոդները։ Աշխատության հիմնական նպատակը բարձր ինտենսիվության, տհաճ կամ երկարատև ձայնային ազդակների ազդեցության պայմաններում նյարդային համակարգի գործունեության փոփոխությունների և դրանց վարքային դրսևորումների բացահայտումն է։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ձայնային գրգռիչների ընկալման, նյարդային ազդանշանների փոխանցման և ուղեղի տարբեր բաժինների արձագանքի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև սթրեսային իրավիճակներում նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունները։ Էլեկտրաֆիզիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նյարդային ակտիվության դինամիկան և արձանագրելու այն փոփոխությունները, որոնք առաջանում են ակուստիկ ազդեցության հետևանքով, իսկ վարքային մեթոդների կիրառումը թույլ է տալիս գնահատել սթրեսի ազդեցությունը շարժողական ակտիվության, կողմնորոշման, հուզական արձագանքների և այլ վարքային ցուցանիշների վրա։ Աշխատության մեջ ակուստիկ սթրեսը դիտարկվում է որպես բարդ ֆիզիոլոգիական գործընթաց, որի ձևավորման մեջ կարող են ներգրավվել լսողական համակարգը, կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր մակարդակները և սթրեսային արձագանքի կարգավորման մեխանիզմները։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ հնարավորություն է տալիս համեմատելու օրգանիզմի նյարդաֆիզիոլոգիական արձագանքներն ու արտաքին վարքային դրսևորումները՝ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելով ձայնային միջավայրի ազդեցության մասին։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ձայնային գերբեռնվածության, աղմուկի ազդեցության, սթրեսային վիճակների և շրջակա միջավայրի ակուստիկ գործոնների կենսաբանական ազդեցության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել նեյրոֆիզիոլոգիայի, հոգեֆիզիոլոգիայի, կենսաբանության, վարքային գիտությունների և սթրեսի ֆիզիոլոգիայի ոլորտներում մասնագիտացող հետազոտողներին ու ուսանողներին։

Տեխնոլոգիա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ոռոգման համակարգերի կառավարման կատարելագործման ուղիների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետության բարձրացման խնդիրներին։ Գրքում վերլուծվում են ոռոգման ոլորտի կառավարման ներկայիս մեխանիզմները, ջրային ռեսուրսների օգտագործման առանձնահատկությունները, համակարգերի տեխնիկական վիճակը և դրանց շահագործման ընթացքում առաջացող կազմակերպատնտեսական խնդիրները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է կառավարման կառուցվածքների արդյունավետությունը, ջրի բաշխման գործընթացները, օգտագործողների և կառավարման մարմինների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ոռոգման համակարգերի արդիականացման հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են կառավարման նոր մոտեցումներ, տնտեսական գնահատման մեթոդներ, տեխնիկական բարելավումների ուղղություններ և առաջարկություններ՝ ուղղված ջրային ռեսուրսների խնայող օգտագործմանը, կորուստների նվազեցմանը և գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի կլիմայական և սոցիալ-տնտեսական պայմաններին համապատասխան կառավարման մոդելների մշակմանը։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի ջրային տնտեսության կայուն զարգացման, գյուղատնտեսության արդյունավետության բարձրացման և ոռոգման համակարգերի երկարաժամկետ կառավարման ապահովման համար։ Գիրքը նախատեսված է ջրային տնտեսության մասնագետների, գյուղատնտեսների, տնտեսագետների, ինժեներների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատակիցների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Տրանսպորտը և շրջակա միջավայրը սերտորեն փոխկապակցված են, քանի որ տրանսպորտային համակարգերը մի կողմից ապահովում են տնտեսության և հասարակության շարժունակությունը, իսկ մյուս կողմից ունեն զգալի ազդեցություն բնության վրա։ Տրանսպորտի հիմնական տեսակները՝ ավտոմոբիլային, երկաթուղային, օդային և ջրային, տարբեր չափով նպաստում են շրջակա միջավայրի փոփոխություններին։ Ամենամեծ ազդեցությունն ունի ավտոմոբիլային տրանսպորտը, որը արտանետում է մեծ քանակությամբ վնասակար գազեր՝ ածխաթթու գազ, ազոտի օքսիդներ և մանր փոշի, որոնք նպաստում են մթնոլորտի աղտոտմանը և կլիմայական փոփոխություններին։ Բացի օդի աղտոտումից, տրանսպորտը առաջացնում է նաև աղմուկային աղտոտում, որը ազդում է մարդկանց առողջության և կյանքի որակի վրա։ Ճանապարհների կառուցումը կարող է հանգեցնել հողի դեգրադացիայի, բնական միջավայրերի մասնատման և կենսաբազմազանության կորստի։ Օդային և ջրային տրանսպորտը նույնպես ունեն էկոլոգիական ազդեցություն՝ վառելիքի օգտագործման և հնարավոր արտահոսքերի պատճառով։ Սակայն ժամանակակից պայմաններում զարգանում են էկոլոգիապես ավելի մաքուր լուծումներ՝ էլեկտրական մեքենաներ, հասարակական տրանսպորտի բարելավում և էներգախնայող տեխնոլոգիաներ, որոնք նպատակ ունեն նվազեցնել վնասակար ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա։ Կարևոր է նաև քաղաքային պլանավորումը և կանաչ ենթակառուցվածքների զարգացումը, որոնք կարող են նվազեցնել տրանսպորտային ծանրաբեռնվածությունը։ Այսպիսով, տրանսպորտը և շրջակա միջավայրը գտնվում են հավասարակշռության բարդ հարաբերության մեջ, որտեղ տնտեսական զարգացման պահանջները պետք է համադրվեն բնապահպանական կայունության հետ։