Տնտեսական անվտանգության հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում (2002)

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Սևան-Ամասիայի երկրաբանական գոտու ապարներում քիմիական տարրերի բաշխման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց երկրաէկոլոգիական նշանակության գնահատմանը։ Քննարկվում են տարածաշրջանի երկրաբանական կառուցվածքը, ապարների ծագումնաբանական և երկրաքիմիական բնութագրերը, ինչպես նաև տարբեր քիմիական տարրերի տարածական բաշխման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապարներում հիմնական, երկրորդական և հետքային տարրերի պարունակությանը, դրանց կուտակման ու տեղաշարժման բնական մեխանիզմներին և երկրաբանական գործընթացների ազդեցությանը տարրերի տեղաբաշխման վրա։ Ուսումնասիրվում են երկրաքիմիական ֆոնի ձևավորման պայմանները, առանձին տարրերի բարձր կամ ցածր պարունակությունների հնարավոր պատճառները և դրանց կապը ապարների հանքաբանական կազմի ու երկրաբանական զարգացման պատմության հետ։ Անդրադարձ է կատարվում ծանր մետաղների և շրջակա միջավայրի համար էկոլոգիական նշանակություն ունեցող այլ տարրերի տարածվածությանը, դրանց հնարավոր ներգործությանը հողերի, մակերևութային ու ստորերկրյա ջրերի քիմիական կազմի վրա։ Կարևորվում են բնական երկրաքիմիական անոմալիաների բացահայտումը, տարրերի միգրացիոն հատկությունների գնահատումը և բնական ու մարդածին ազդեցությունների տարբերակման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են նաև երկրաքիմիական նմուշառման, լաբորատոր վերլուծության, տարածական քարտեզագրման և ստացված տվյալների վիճակագրական մշակման մեթոդները։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի տարածաշրջանի երկրաէկոլոգիական վիճակի գնահատման, բնական միջավայրի երկրաքիմիական առանձնահատկությունների բացահայտման և բնապահպանական մշտադիտարկման գիտական հիմքերի զարգացման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել երկրաբանների, երկրաքիմիկոսների, երկրաէկոլոգների, բնապահպանության մասնագետների, հանքային ռեսուրսների հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Հեղինակ Գ. Ս. Դավթյանը գրքում ներկայացնում է անհող արտադրության համակարգերի հիմնարար սկզբունքները՝ սննդարար լուծույթների պատրաստում, արմատային միջավայրերի ընտրություն, խոնավության և ջերմաստիճանի կարգավորում, ինչպես նաև լուսային ռեժիմի օպտիմալացում՝ ապահովելու բույսի կայուն աճ և բարձր դեկորատիվ որակ։ Աշխատությունը մանրամասն բացատրում է վարդաբույր խորդենու կենսաբանական առանձնահատկությունները, բազմացման եղանակները (կտրոններով, սերմերով), աճի փուլերը և ծաղկման խթանման ագրոտեխնիկական միջոցառումները։ Գրքում ընդգծվում է հիդրոպոնիկ համակարգերի կառուցվածքը և դրանց տարրերը՝ տարաներ, սուբստրատներ, սնուցման լուծույթների շրջանառության համակարգեր, ինչպես նաև ավտոմատ կառավարման հնարավորությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սննդարար տարրերի հավասարակշռված կիրառմանը, հիվանդությունների և վնասատուների կանխարգելմանը՝ փակ կամ վերահսկվող միջավայրերում աճեցման պայմաններում։ Աշխատությունը ներառում է նաև գործնական ցուցումներ արտադրական ջերմատնային տնտեսությունների կազմակերպման, ծաղկաբուծական արտադրանքի որակի բարձրացման և շուկայական պահանջներին համապատասխանեցման վերաբերյալ։ Այն նախատեսված է դեկորատիվ բուսաբուծության մասնագետների, ագրոնոմների, ջերմատնային տնտեսությունների աշխատողների և ուսանողների համար, ովքեր ցանկանում են խորացնել իրենց գիտելիքները անհող մշակության և ժամանակակից ծաղկաբուծության տեխնոլոգիաների ոլորտում։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական և ֆինանսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կորպորատիվ արժեթղթերի թողարկման, տեղաբաշխման և հետագա շրջանառության կազմակերպման տեսական ու կիրառական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ընկերությունների կողմից կապիտալի ներգրավման նպատակով արժեթղթերի օգտագործման հնարավորությունները, դրանց թողարկման նախապատրաստական փուլերը և շուկայում տեղաբաշխման հիմնական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բաժնետոմսերի ու կորպորատիվ պարտատոմսերի կիրառմանը, ներդրողների ներգրավմանը, արժեթղթերի գնագոյացմանը և առաջնային ու երկրորդային շուկաների փոխկապակցվածությանը։ Վերլուծվում են շուկայի զարգացման վրա ազդող ֆինանսական, կազմակերպական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, ինչպես նաև թողարկողների ու ներդրողների շահերի հավասարակշռման խնդիրները։ Քննարկվում են տեղեկատվական թափանցիկության, ներդրումային ռիսկերի գնահատման, շուկայական իրացվելիության բարձրացման և արժեթղթերի շրջանառության ենթակառուցվածքների կատարելագործման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու կորպորատիվ արժեթղթերի շուկայի դերի մասին ձեռնարկությունների ֆինանսավորման և կապիտալի շուկայի զարգացման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ֆինանսների, արժեթղթերի շուկայի, կորպորատիվ ֆինանսների և ներդրումային կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Կրոն

Կրոնը և փիլիսոփայությունը մարդկային մտածողության երկու կարևոր ոլորտներ են, որոնք տարբեր ձևերով փորձում են բացատրել աշխարհի ծագումը, մարդու գոյության իմաստը և կյանքի հիմնական օրենքները։ Կրոնը հավատքի վրա հիմնված աշխարհայացք է, որը ենթադրում է գերբնական ուժերի կամ Աստծո գոյություն և մարդու կապը այդ ուժերի հետ։ Այն կարգավորում է մարդու հոգևոր կյանքը, բարոյական վարքագիծը և հասարակական հարաբերությունների որոշ կողմեր՝ հիմնվելով սրբազան տեքստերի, ավանդույթների և դոգմաների վրա։ Կրոնը մեծ դեր ունի մարդկանց հոգևոր հարմարավետության, արժեքային համակարգի ձևավորման և հասարակական համախմբման գործում։ Փիլիսոփայությունը, հակառակը, հիմնված է բանական մտածողության և քննադատական վերլուծության վրա։ Այն փորձում է պատասխանել աշխարհի և մարդու մասին հիմնարար հարցերին՝ օգտագործելով տրամաբանություն և փաստարկներ։ Փիլիսոփայությունը ուսումնասիրում է այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են գոյության իմաստը, ճշմարտությունը, բարոյականությունը, գիտելիքի աղբյուրները և մարդու դերը աշխարհում։ Չնայած կրոնը և փիլիսոփայությունը տարբեր մոտեցումներ ունեն, նրանք հաճախ հատվում են իրենց ուսումնասիրության ոլորտներով, քանի որ երկուսն էլ զբաղվում են մարդու և աշխարհի հարաբերությունների հարցերով։ Պատմության ընթացքում շատ մտածողներ փորձել են համադրել կրոնական և փիլիսոփայական գաղափարները՝ ստեղծելով միասնական աշխարհայացքային համակարգեր։ Կրոնը հիմնականում հիմնված է հավատքի վրա, մինչդեռ փիլիսոփայությունը՝ կասկածի, հարցադրումների և տրամաբանական հիմնավորման վրա։ Սակայն երկուսն էլ կարևոր դեր ունեն մարդու հոգևոր և մտավոր զարգացման մեջ։ Կրոնը կարող է տալ պատասխաններ և արժեքային կողմնորոշում, իսկ փիլիսոփայությունը՝ խթանել քննադատական մտածողություն և խորքային վերլուծություն։ Այսպիսով, կրոնը և փիլիսոփայությունը մարդկային մշակույթի և մտածողության երկու հիմնարար ձևեր են, որոնք տարբեր ճանապարհներով փորձում են հասկանալ աշխարհը և մարդու տեղը դրա մեջ։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ստվերային տնտեսության ծավալների գնահատմանը տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, որ տնտեսության այն հատվածը, որը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն չի արտացոլվում պաշտոնական վիճակագրության մեջ, կարող է էապես ազդել տնտեսական գործընթացների իրական գնահատման վրա։ Ստվերային գործունեությունը կարող է դրսևորվել չգրանցված արտադրության և ծառայությունների, չհայտարարագրված եկամուտների, հարկային պարտավորություններից խուսափելու, ոչ պաշտոնական զբաղվածության և տնտեսական գործունեության այլ ձևերի միջոցով։ Այդ պատճառով դրա ծավալի գնահատումը կարևոր է ինչպես տնտեսական վիճակագրության ճշգրտության, այնպես էլ հարկային, սոցիալական և մակրոտնտեսական քաղաքականության մշակման համար։ Աշխատության հիմնական նպատակը ստվերային տնտեսության չափը և դինամիկան քանակականորեն գնահատելու համար համապատասխան տնտեսամաթեմատիկական գործիքների ընտրությունն ու կիրառումն է՝ օգտագործելով Հայաստանի Հանրապետության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալները։ Քանի որ ստվերային տնտեսության մեծ մասը բնույթով թաքնված է և ուղղակիորեն չի չափվում պաշտոնական հաշվետվություններում, հետազոտության կարևոր խնդիր է անուղղակի ցուցանիշների միջոցով դրա չափի գնահատումը։ Այդ նպատակով տնտեսագիտական գրականության մեջ կիրառվում են տարբեր մոտեցումներ՝ դրամական պահանջարկի, էլեկտրաէներգիայի սպառման, հարկային բեռի, զբաղվածության, ազգային հաշիվների և այլ մակրոտնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցվող մոդելներ։ Աշխատության տեսական հատվածում կարող են համեմատվել ստվերային տնտեսության գնահատման տարբեր մեթոդաբանություններ՝ պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են առավել կիրառելի Հայաստանի տնտեսական առանձնահատկությունների պայմաններում։ Տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ստվերային տնտեսության գնահատումը իրականացնել ոչ միայն նկարագրական, այլև քանակական մակարդակում։ Մոդելների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ստվերային գործունեության և այնպիսի գործոնների միջև կապը, ինչպիսիք են հարկային բեռը, գործազրկությունը, եկամուտների մակարդակը, գնաճը, դրամաշրջանառությունը, պետական ծախսերը և տնտեսական աճը։ Այդ հարաբերությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել այն տնտեսական պայմանները, որոնք կարող են նպաստել ստվերային հատվածի ընդլայնմանը կամ, հակառակը, դրա կրճատմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ժամանակային շարքերի օգտագործումը։ Հայաստանի Հանրապետության տարբեր տարիների տնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցված մոդելները հնարավորություն են տալիս հետևել ստվերային տնտեսության փոփոխության միտումներին և գնահատել դրա հարաբերական չափը ՀՆԱ-ի նկատմամբ։ Նման վերլուծությունը հատկապես արժեքավոր է տնտեսական և հարկային քաղաքականության փոփոխությունների ազդեցությունը գնահատելու համար, քանի որ ստվերային հատվածի նվազումը կամ ընդլայնումը կարող է կապված լինել ինչպես հարկային վարչարարության, այնպես էլ ընդհանուր տնտեսական միջավայրի փոփոխության հետ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տնտեսամաթեմատիկական մոդելի ընտրության հիմնավորումը։ Մոդելը պետք է հաշվի առնի այն հանգամանքը, որ ուսումնասիրվող երևույթը ուղղակիորեն դիտարկելի չէ, իսկ դրա մասին տեղեկությունը ստացվում է մի քանի անուղղակի ցուցանիշներից։ Այս պատճառով կարող են կիրառվել վիճակագրական, էկոնոմետրիկ և լատենտ փոփոխականների վրա հիմնված մոտեցումներ։ Ստացված գնահատականների հավաստիությունը բարձրացնելու համար նպատակահարմար է տարբեր մեթոդներով հաշվարկված արդյունքների համեմատական վերլուծությունը։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է նաև ստվերային տնտեսության ազդեցության ուսումնասիրությունը պետական ֆինանսների վրա։ Չհայտարարված տնտեսական գործունեության աճը կարող է նվազեցնել հարկային եկամուտների հավաքագրումը, խեղաթյուրել մրցակցային պայմանները և մեծացնել այն տնտեսավարողների հարաբերական բեռը, որոնք գործում են օրինական դաշտում։ Միաժամանակ ստվերային հատվածի առկայությունը կարող է խաթարել մակրոտնտեսական ցուցանիշների իրական պատկերը՝ դժվարացնելով տնտեսական քաղաքականության արդյունավետ պլանավորումը։ Հայաստանի պայմաններում խնդրի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև փոքր շուկայի, զբաղվածության կառուցվածքի, ձեռնարկատիրական միջավայրի և հարկային վարչարարության առանձնահատկությունների պատճառով։ Ստվերային տնտեսության գնահատման արդյունքները կարող են օգտագործվել հարկային քաղաքականության կատարելագործման, վարչարարական մեխանիզմների բարելավման և տնտեսական գործունեության օրինականացման խթանների մշակման համար։ Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել, որ ստվերային տնտեսության չափը գնահատող տարբեր մոդելներ կարող են տալ տարբեր արդյունքներ՝ կախված օգտագործվող տվյալներից, ենթադրություններից և մեթոդաբանությունից։ Հետևաբար ստացված թվային գնահատականները պետք է դիտարկել որպես տնտեսագիտական մոդելավորման արդյունք, այլ ոչ թե թաքնված գործունեության ուղղակի հաշվառում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է ստվերային տնտեսության տեսական ուսումնասիրությունը և Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական տվյալների քանակական վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով գնահատել ստվերային հատվածի ծավալը, բացահայտել դրա ձևավորման վրա ազդող հիմնական գործոնները և մշակել դրա գնահատման համար կիրառելի տնտեսամաթեմատիկական մոտեցումներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, վիճակագիրներին, էկոնոմետրիկներին, հարկային քաղաքականության մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին և տնտեսագիտական ուղղվածության ուսանողներին։

Տեխնոլոգիա

Կիրառական մեխանիկայի և հաշվողական մոդելավորման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կառուցվածքների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի որոշման մեթոդների ուսումնասիրմանը՝ վերջավոր տարրերի եղանակի կիրառմամբ և միջտարրային անընդհատությունների հաշվառմամբ։ Քննության են առնվում կառուցվածքային տարրերի մեխանիկական վարքի մաթեմատիկական նկարագրությունը, արտաքին բեռնվածքների ազդեցությամբ առաջացող լարումների ու դեֆորմացիաների հաշվարկման սկզբունքները և թվային մոդելավորման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերջավոր տարրերի միջև սահմանային պայմանների, տեղափոխությունների և լարումների հնարավոր անհամապատասխանությունների գնահատմանը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը հաշվարկների ճշգրտության վրա։ Վերլուծվում են հաշվարկային ցանցի կառուցման, տարրերի փոխազդեցության և թվային լուծումների ճշգրտման մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև միջտարրային անընդհատությունների հաշվառման միջոցով հաշվարկային մոդելների կատարելագործման և իրական կառուցվածքների մեխանիկական վիճակի առավել ճշգրիտ գնահատման հնարավորությունները։ Մեթոդական մոտեցումները կարող են կիրառվել տարբեր բարդության ինժեներական կառուցվածքների ամրության, կոշտության և հուսալիության հաշվարկներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կառուցվածքային մեխանիկայի, շինարարական ճարտարագիտության, հաշվողական մեխանիկայի և թվային մոդելավորման ոլորտների հետազոտողների ու մասնագետների համար։