Ծեր պիգմեյը․ Զատկական ձվեր

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Ազատ գետի ավազանի բուսական աշխարհի բազմազանության, բուսական համակեցությունների կառուցվածքի, տարածման օրինաչափությունների և բնական բուսական պաշարների պահպանության ու արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տարածքի ֆլորիստիկական կազմի բացահայտման, բուսատեսակների կարգաբանական պատկանելության, էկոլոգիական առանձնահատկությունների և տարբեր բնական պայմաններում դրանց տարածվածության գնահատման վրա։ Գետի ավազանը դիտարկվում է որպես միասնական բնական համակարգ, որտեղ բարձրության, ռելիեֆի, կլիմայական պայմանների, հողային ծածկույթի, ջրային ռեժիմի և մարդու տնտեսական գործունեության փոխազդեցությունը պայմանավորում է բուսական աշխարհի ձևավորումն ու տարածական տարբերակումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում առանձնացվում են տարածքում հանդիպող բույսերի հիմնական կարգաբանական խմբերը, ընտանիքներն ու ցեղերը, գնահատվում է տեսակային հարստությունը և բացահայտվում են ֆլորայի բնորոշ առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է տեղական, հազվագյուտ, սահմանափակ տարածում ունեցող և պահպանության կարիք ունեցող տեսակների հայտնաբերումը, քանի որ դրանց առկայությունը կարևոր ցուցանիշ է տարածքի կենսաբազմազանության և բնապահպանական արժեքի գնահատման համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում էնդեմիկ և ռելիկտային տարրերին, ինչպես նաև այն տեսակներին, որոնց պոպուլյացիաները կարող են զգայուն լինել բնական միջավայրի փոփոխությունների նկատմամբ։ Ֆլորիստիկական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել նաև տարբեր աշխարհագրական ծագում ունեցող բուսատեսակների հարաբերակցությունը և բացահայտել ուսումնասիրվող տարածքի կապերը Հայաստանի ու հարակից տարածաշրջանների բուսաշխարհագրական միավորների հետ։ Քննության են առնվում բույսերի կենսաձևերը, էկոլոգիական խմբերը և տարբեր միջավայրային պայմաններին հարմարվելու առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում է բուսականության ուղղաձիգ գոտիականությունը՝ հաշվի առնելով գետի ավազանի բարձրությունների տարբերությունները և դրանց հետ կապված ջերմաստիճանային, խոնավության ու հողային պայմանների փոփոխությունները։ Տարբեր բարձրադիր գոտիներում ձևավորված բուսական համակեցությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել բուսական ծածկույթի տարածական կազմակերպման հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա են անտառային, թփուտային, մարգագետնային, տափաստանային, ժայռային, ջրային և մերձջրային բուսականության տիպերը՝ կախված տարածքի բնական պայմաններից։ Դիտարկվում են դրանց տեսակային կազմը, կառուցվածքը, գերակշռող տեսակները և էկոլոգիական նշանակությունը։ Գետի և դրա վտակների հարակից հատվածներում ձևավորված բուսականությունը գնահատվում է նաև ջրային էկոհամակարգերի կայունության տեսանկյունից, քանի որ մերձափնյա բուսական ծածկույթը մասնակցում է հողերի պահպանությանը, էրոզիոն գործընթացների սահմանափակմանը և բազմաթիվ կենդանի օրգանիզմների կենսամիջավայրերի ձևավորմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բնական և մարդածին գործոնների ազդեցությանը։ Գյուղատնտեսությունը, արածեցումը, բնակավայրերի և ենթակառուցվածքների զարգացումը, հանգստի ու զբոսաշրջային գործունեությունը, բուսական ռեսուրսների հավաքը և հողօգտագործման փոփոխությունները կարող են տարբեր աստիճանի ազդեցություն ունենալ բնական բուսականության կառուցվածքի և տեսակային կազմի վրա։ Քննության են առնվում բուսական ծածկույթի խախտման հնարավոր դրսևորումները, բնական համակեցությունների փոխակերպումը և այն պայմանները, որոնց դեպքում կարող է նվազել որոշ տեսակների տարածվածությունն ու վերարտադրության հնարավորությունը։ Միաժամանակ գնահատվում են բնական վերականգնման գործընթացները և տարբեր համակեցությունների դիմադրողականությունը արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում օգտակար բույսերի ուսումնասիրությանը։ Տարածքում հանդիպող դեղաբույսերը, սննդային, կերային, մեղրատու, եթերայուղատու, դեկորատիվ և այլ տնտեսական նշանակություն ունեցող տեսակները դիտարկվում են որպես բնական ռեսուրս, որի օգտագործումը պետք է համատեղվի պաշարների պահպանության և բնական վերարտադրության ապահովման հետ։ Գնահատվում են դրանց տարածվածությունը, հնարավոր պաշարները և օգտագործման հեռանկարները՝ բացառելով այնպիսի շահագործումը, որը կարող է հանգեցնել բնական պոպուլյացիաների նվազմանը կամ կենսամիջավայրերի խախտմանը։ Այս համատեքստում կարևորվում է կայուն բնօգտագործման սկզբունքների կիրառումը, ըստ որոնց տնտեսական արժեք ունեցող բուսական ռեսուրսների օգտագործումը պետք է հիմնված լինի գիտական գնահատման և պարբերական վերահսկողության վրա։ Առանձին ուղղություն է հազվագյուտ և վտանգված տեսակների պահպանության խնդիրների ուսումնասիրությունը։ Բացահայտվում են դրանց հիմնական կենսավայրերը, տարածման սահմանափակող գործոնները և հնարավոր սպառնալիքները։ Տեսակների պահպանության համար դիտարկվում են ինչպես բնական կենսավայրերում իրականացվող միջոցառումները, այնպես էլ անհրաժեշտության դեպքում բուսաբանական այգիներում, սերմերի հավաքածուներում կամ այլ վերահսկվող պայմաններում պահպանման հնարավորությունները։ Կարևորվում է առավել արժեքավոր բուսական տարածքների առանձնացումը և դրանց նկատմամբ համապատասխան պահպանական ռեժիմի սահմանման անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրվում է նաև հատուկ պահպանվող բնական տարածքների նշանակությունը տարածաշրջանի կենսաբազմազանության պահպանման գործում։ Բուսականության վիճակի գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշել այն տարածքները, որոնք առանձնանում են բարձր տեսակային բազմազանությամբ, հազվագյուտ բույսերի առկայությամբ կամ յուրահատուկ բուսական համակեցություններով և կարող են առաջնահերթ նշանակություն ունենալ բնապահպանական ծրագրերի իրականացման համար։ Քննության է առնվում բուսականության երկարաժամկետ մոնիթորինգի անհրաժեշտությունը, քանի որ պարբերական դիտարկումները հնարավորություն են տալիս ժամանակին բացահայտել տեսակային կազմի, պոպուլյացիաների վիճակի և բուսական ծածկույթի կառուցվածքի փոփոխությունները։ Նման տվյալները կարևոր են նաև կլիմայական փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունները գնահատելու համար։ Ջերմաստիճանի և տեղումների ռեժիմի երկարաժամկետ փոփոխությունները կարող են ազդել բուսատեսակների տարածման սահմանների, ծաղկման և զարգացման ժամանակաշրջանների, ինչպես նաև բուսական համակեցությունների կառուցվածքի վրա։ Առանձին նշանակություն է տրվում ֆլորիստիկական և գեոբուսաբանական տվյալների քարտեզագրմանը։ Տեսակների և բուսականության տիպերի տարածական ներկայացումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել կենսաբազմազանության կենտրոնները, խոցելի տարածքները և պահպանության համար առաջնահերթ հատվածները։ Այդպիսի տվյալները կարող են կիրառվել տարածքային պլանավորման, բնապահպանական գնահատումների և բնական ռեսուրսների կառավարման գործընթացներում։ Հետազոտության արդյունքները կարևոր հիմք են նաև գետի ավազանի էկոհամակարգային ծառայությունների գնահատման համար։ Բուսական ծածկույթը մասնակցում է հողի պահպանությանը, ջրային ռեժիմի կարգավորմանը, ածխածնի կուտակմանը, կենսաբազմազանության պահպանմանը և բնական լանդշաֆտների ձևավորմանը, ուստի դրա վիճակը անմիջականորեն կապված է ամբողջ ավազանի էկոլոգիական կայունության հետ։ Պահպանության և օգտագործման հեռանկարների համատեղ դիտարկումը հնարավորություն է տալիս ձևավորել այնպիսի մոտեցումներ, որոնց դեպքում բնական պաշարների տնտեսական և հասարակական օգտագործումը չի հակասում կենսաբազմազանության երկարաժամկետ պահպանությանը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է տարածքի ֆլորայի և բուսականության վերաբերյալ տվյալների համակարգմամբ, տեսակային կազմի ու բուսական համակեցությունների օրինաչափությունների բացահայտմամբ և դրանց էկոլոգիական վիճակի գնահատմամբ։ Կիրառական նշանակությունը կապված է բնապահպանական կառավարման, բուսական ռեսուրսների կայուն օգտագործման, հազվագյուտ տեսակների պահպանության, տարածքային պլանավորման և բնության պահպանության միջոցառումների գիտական հիմնավորման հետ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բուսաբանության, ֆլորիստիկայի, գեոբուսաբանության, բույսերի էկոլոգիայի, կենսաբազմազանության պահպանության և բնօգտագործման ոլորտների հետազոտողների, բնապահպանների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Մեթոդական ձեռնարկը նվիրված է մասսայական գրադարանների գրքային ֆոնդերի հաշվառման, պահպանման և ստուգման աշխատանքների կազմակերպման հիմնական սկզբունքներին ու գործնական մեթոդներին։ Ներկայացվում են գրադարանային ֆոնդերի ձևավորման, գրքերի ընդունման, գրանցման, դասակարգման և հաշվառման գործընթացների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գրադարանային փաստաթղթերի վարման և տեղեկատվության համակարգման պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրքային ֆոնդերի անհատական և ընդհանուր հաշվառման մեթոդներին, գույքամատյանների կազմման կարգին, գրքերի շարժի վերահսկմանը և ֆոնդերի փաստացի առկայության ստուգման կազմակերպմանը։ Քննարկվում են պարբերական ստուգումների իրականացման փուլերը, հաշվառման տվյալների համեմատման, բացակայող կամ վնասված գրքերի հայտնաբերման և համապատասխան փաստաթղթերի ձևակերպման հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գրադարանային ֆոնդերի պահպանության ապահովմանը, հաշվառումից հանվող գրականության գրանցմանը, գրադարանավարների պատասխանատվությանը և աշխատանքային գործընթացների արդյունավետ կազմակերպմանը։ Մեթոդական նյութերը նպատակ ունեն նպաստելու գրադարանային աշխատանքի ճշգրտության բարձրացմանը, գրքային հավաքածուների պահպանության բարելավմանը և հաշվառման միասնական մոտեցումների կիրառմանը։ Ձեռնարկը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, գրադարանային ֆոնդերի պատասխանատուների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, գրադարանագիտության մասնագետների և ուսանողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է իմունային համակարգի որոշ բաղադրիչների և կոմպլեմենտի դասական ակտիվացման ուղու առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը շիզոֆրենիայի համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում շրջանառվող իմունային համալիրների և կոմպլեմենտային համակարգի փոխհարաբերությունն է՝ որպես օրգանիզմի իմունաբանական վիճակը բնութագրող գործընթաց։ Իմունային համալիրները ձևավորվում են հակածինների և դրանց համապատասխան հակամարմինների փոխազդեցության արդյունքում և որոշ պայմաններում կարող են մասնակցել կոմպլեմենտային համակարգի ակտիվացմանը։ Կոմպլեմենտը բնածին իմունային պաշտպանության կարևոր բաղադրիչ է և ներառում է փոխկապակցված սպիտակուցների համակարգ, որի դասական ուղին սերտորեն կապված է հակամարմինների մասնակցությամբ ընթացող իմունային արձագանքների հետ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է, թե այս ցուցանիշների փոփոխությունները որքանով կարող են կապված լինել հիվանդության ժամանակ դիտվող իմունաբանական առանձնահատկությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իմունային համալիրների մակարդակի և կոմպլեմենտային բաղադրիչների ակտիվության հնարավոր փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև դրանց հարաբերությանը կլինիկական և կենսաբանական այլ ցուցանիշների հետ։ Նման ուսումնասիրությունները տեղավորվում են հոգենյարդաիմունաբանության ավելի լայն ուղղության մեջ, որը հետազոտում է նյարդային և իմունային համակարգերի փոխազդեցությունները հոգեկան խանգարումների ժամանակ։ Կարևոր է տարբերակել հայտնաբերվող իմունաբանական փոփոխությունների և հիվանդության պատճառների միջև հարաբերությունը, քանի որ որևէ կենսաբանական ցուցանիշի վիճակագրական կապը ինքնին չի ապացուցում պատճառահետևանքային մեխանիզմ։ Այդ պատճառով արդյունքների մեկնաբանման ժամանակ նշանակություն ունեն ուսումնասիրվող խմբերի առանձնահատկությունները, հիվանդության ընթացքը, ուղեկցող գործոնները և կիրառվող հետազոտական մեթոդները։ Իմունային համակարգի վերաբերյալ տվյալների համադրումը կարող է նպաստել հիվանդության կենսաբանական բազմազանության ավելի լավ ընկալմանը և հետագա հետազոտությունների համար հնարավոր կենսամարկերների առանձնացմանը, սակայն դրանք չեն դիտարկվում որպես ինքնուրույն ախտորոշիչ չափանիշ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իմունաբանության, նյարդակենսաբանության և հոգենյարդաիմունաբանության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով իմունային համալիրների և կոմպլեմենտային համակարգի հնարավոր մասնակցությունը շիզոֆրենիայի հետ կապված կենսաբանական փոփոխություններին։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է նյութերի և կառուցվածքային տարրերի մեխանիկական փորձարկումների ընթացքում ստացվող տվյալների մաթեմատիկական մշակման մեթոդների և համապատասխան ծրագրային միջոցների մշակման ու կիրառման հիմնախնդիրներին։ Քննության են առնվում փորձարարական տվյալների հավաքագրման, համակարգման, թվային մշակման և արդյունքների ներկայացման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեխանիկական բնութագրերի որոշմանը, չափումների սխալների գնահատմանը, տվյալների վիճակագրական վերլուծությանը և փորձարարական կախվածությունների մաթեմատիկական նկարագրմանը։ Դիտարկվում են բեռնվածության, դեֆորմացիայի, ամրության, առաձգականության և նյութերի վարքագիծը բնութագրող այլ ցուցանիշների մշակման ու հաշվարկման մեթոդները։ Վերլուծվում են փորձարարական տվյալների մոտարկման, ինտերպոլացման, ռեգրեսիոն վերլուծության և հաշվարկային մոդելների կառուցման հնարավորությունները՝ արդյունքների ճշգրտության և հավաստիության բարձրացման նպատակով։ Կարևորվում է ծրագրային ապահովման կիրառումը մեծածավալ տվյալների ավտոմատ մշակման, հաշվարկների արագացման, գրաֆիկական ներկայացման և փորձարկումների արդյունքների համեմատական վերլուծության համար։ Քննարկվում են ծրագրային համակարգի կառուցվածքի, տվյալների մուտքագրման և պահպանման, հաշվարկային ալգորիթմների իրականացման ու արդյունքների արտածման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև մշակված մաթեմատիկական և ծրագրային միջոցների ստուգմանը՝ փորձարարական ու հաշվարկային արդյունքների համադրման միջոցով։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել տվյալների ձեռքով մշակման ընթացքում առաջացող սխալները, բարձրացնել փորձարկումների արդյունքների վերարտադրելիությունը և ապահովել նյութերի մեխանիկական հատկությունների առավել ամբողջական գնահատում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մեքենաշինության, նյութագիտության, մեխանիկայի, փորձարարական հետազոտությունների, կիրառական մաթեմատիկայի և ծրագրավորման ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է 1,2-դիսուբստիտուցված 4-արիլիդենիմիդազոլին-5-ոնների արդյունավետ սինթեզի մեթոդի մշակմանը և ստացված միացությունների հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը օրգանական սինթեզի պայմանների օպտիմալացումն է՝ նպատակ ունենալով ստանալ տվյալ դասի միացությունները հնարավորինս բարձր ելքով, բավարար մաքրությամբ և վերարտադրելի պայմաններում։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ելանյութերի բնույթը, դրանց փոխազդեցության պայմանները, ռեակցիայի ընթացքի վրա ազդող գործոնները, լուծիչի, ջերմաստիճանի, կատալիտիկ կամ այլ պայմանների ազդեցությունը, ինչպես նաև ռեակցիայի տևողության և նյութերի հարաբերակցության օպտիմալացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստացված միացությունների կառուցվածքի հաստատմանը և դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել ժամանակակից սպեկտրոսկոպիկ և անալիտիկ մեթոդներ, որոնց օգնությամբ որոշվում են սինթեզված նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը, մոլեկուլային կազմը և մաքրության աստիճանը։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև տարբեր արիլային և այլ տեղակալիչների ազդեցության ուսումնասիրություն սինթեզի ընթացքի և վերջնական արտադրանքի հատկությունների վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կառուցվածք-հատկություն փոխկապակցվածության որոշ օրինաչափություններ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է ստացված միացությունների քիմիական վարքի ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ դրանց կայունությունը, հնարավոր փոխակերպումները և այլ ռեակցիաներում որպես ելանյութ կամ միջանկյալ միացություն կիրառվելու հնարավորությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են նոր օրգանական միացությունների նպատակային ստացման և դրանց հետագա կիրառական ներուժի գնահատման տեսանկյունից։ Արդյունավետ սինթեզի մեթոդի մշակումը կարող է նշանակություն ունենալ նաև այն պատճառով, որ միևնույն դասի միացությունների համար ստանդարտացված և վերարտադրելի սինթետիկ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ստանալ կառուցվածքային բազմազան ածանցյալների շարք և համեմատել դրանց հատկությունները։ Աշխատության արդյունքները կարող են հետաքրքրել օրգանական քիմիկոսներին, սինթետիկ քիմիայի մասնագետներին, դեղաքիմիկոսներին, նյութագետներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է նոր օրգանական միացությունների ստացման սինթետիկ խնդիրները և դրանց կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական հատկությունների հետազոտությունը՝ նպատակ ունենալով մշակել արդյունավետ, վերահսկելի և կիրառելի սինթեզի մոտեցում և ընդլայնել 1,2-դիսուբստիտուցված 4-արիլիդենիմիդազոլին-5-ոնների վերաբերյալ գիտական պատկերացումները։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ստվերային տնտեսության ծավալների գնահատմանը տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, որ տնտեսության այն հատվածը, որը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն չի արտացոլվում պաշտոնական վիճակագրության մեջ, կարող է էապես ազդել տնտեսական գործընթացների իրական գնահատման վրա։ Ստվերային գործունեությունը կարող է դրսևորվել չգրանցված արտադրության և ծառայությունների, չհայտարարագրված եկամուտների, հարկային պարտավորություններից խուսափելու, ոչ պաշտոնական զբաղվածության և տնտեսական գործունեության այլ ձևերի միջոցով։ Այդ պատճառով դրա ծավալի գնահատումը կարևոր է ինչպես տնտեսական վիճակագրության ճշգրտության, այնպես էլ հարկային, սոցիալական և մակրոտնտեսական քաղաքականության մշակման համար։ Աշխատության հիմնական նպատակը ստվերային տնտեսության չափը և դինամիկան քանակականորեն գնահատելու համար համապատասխան տնտեսամաթեմատիկական գործիքների ընտրությունն ու կիրառումն է՝ օգտագործելով Հայաստանի Հանրապետության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալները։ Քանի որ ստվերային տնտեսության մեծ մասը բնույթով թաքնված է և ուղղակիորեն չի չափվում պաշտոնական հաշվետվություններում, հետազոտության կարևոր խնդիր է անուղղակի ցուցանիշների միջոցով դրա չափի գնահատումը։ Այդ նպատակով տնտեսագիտական գրականության մեջ կիրառվում են տարբեր մոտեցումներ՝ դրամական պահանջարկի, էլեկտրաէներգիայի սպառման, հարկային բեռի, զբաղվածության, ազգային հաշիվների և այլ մակրոտնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցվող մոդելներ։ Աշխատության տեսական հատվածում կարող են համեմատվել ստվերային տնտեսության գնահատման տարբեր մեթոդաբանություններ՝ պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են առավել կիրառելի Հայաստանի տնտեսական առանձնահատկությունների պայմաններում։ Տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ստվերային տնտեսության գնահատումը իրականացնել ոչ միայն նկարագրական, այլև քանակական մակարդակում։ Մոդելների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ստվերային գործունեության և այնպիսի գործոնների միջև կապը, ինչպիսիք են հարկային բեռը, գործազրկությունը, եկամուտների մակարդակը, գնաճը, դրամաշրջանառությունը, պետական ծախսերը և տնտեսական աճը։ Այդ հարաբերությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել այն տնտեսական պայմանները, որոնք կարող են նպաստել ստվերային հատվածի ընդլայնմանը կամ, հակառակը, դրա կրճատմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ժամանակային շարքերի օգտագործումը։ Հայաստանի Հանրապետության տարբեր տարիների տնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցված մոդելները հնարավորություն են տալիս հետևել ստվերային տնտեսության փոփոխության միտումներին և գնահատել դրա հարաբերական չափը ՀՆԱ-ի նկատմամբ։ Նման վերլուծությունը հատկապես արժեքավոր է տնտեսական և հարկային քաղաքականության փոփոխությունների ազդեցությունը գնահատելու համար, քանի որ ստվերային հատվածի նվազումը կամ ընդլայնումը կարող է կապված լինել ինչպես հարկային վարչարարության, այնպես էլ ընդհանուր տնտեսական միջավայրի փոփոխության հետ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տնտեսամաթեմատիկական մոդելի ընտրության հիմնավորումը։ Մոդելը պետք է հաշվի առնի այն հանգամանքը, որ ուսումնասիրվող երևույթը ուղղակիորեն դիտարկելի չէ, իսկ դրա մասին տեղեկությունը ստացվում է մի քանի անուղղակի ցուցանիշներից։ Այս պատճառով կարող են կիրառվել վիճակագրական, էկոնոմետրիկ և լատենտ փոփոխականների վրա հիմնված մոտեցումներ։ Ստացված գնահատականների հավաստիությունը բարձրացնելու համար նպատակահարմար է տարբեր մեթոդներով հաշվարկված արդյունքների համեմատական վերլուծությունը։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է նաև ստվերային տնտեսության ազդեցության ուսումնասիրությունը պետական ֆինանսների վրա։ Չհայտարարված տնտեսական գործունեության աճը կարող է նվազեցնել հարկային եկամուտների հավաքագրումը, խեղաթյուրել մրցակցային պայմանները և մեծացնել այն տնտեսավարողների հարաբերական բեռը, որոնք գործում են օրինական դաշտում։ Միաժամանակ ստվերային հատվածի առկայությունը կարող է խաթարել մակրոտնտեսական ցուցանիշների իրական պատկերը՝ դժվարացնելով տնտեսական քաղաքականության արդյունավետ պլանավորումը։ Հայաստանի պայմաններում խնդրի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև փոքր շուկայի, զբաղվածության կառուցվածքի, ձեռնարկատիրական միջավայրի և հարկային վարչարարության առանձնահատկությունների պատճառով։ Ստվերային տնտեսության գնահատման արդյունքները կարող են օգտագործվել հարկային քաղաքականության կատարելագործման, վարչարարական մեխանիզմների բարելավման և տնտեսական գործունեության օրինականացման խթանների մշակման համար։ Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել, որ ստվերային տնտեսության չափը գնահատող տարբեր մոդելներ կարող են տալ տարբեր արդյունքներ՝ կախված օգտագործվող տվյալներից, ենթադրություններից և մեթոդաբանությունից։ Հետևաբար ստացված թվային գնահատականները պետք է դիտարկել որպես տնտեսագիտական մոդելավորման արդյունք, այլ ոչ թե թաքնված գործունեության ուղղակի հաշվառում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է ստվերային տնտեսության տեսական ուսումնասիրությունը և Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական տվյալների քանակական վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով գնահատել ստվերային հատվածի ծավալը, բացահայտել դրա ձևավորման վրա ազդող հիմնական գործոնները և մշակել դրա գնահատման համար կիրառելի տնտեսամաթեմատիկական մոտեցումներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, վիճակագիրներին, էկոնոմետրիկներին, հարկային քաղաքականության մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին և տնտեսագիտական ուղղվածության ուսանողներին։