Умственное развитие детей старшего дошкольного возраста и роль общения в этом процессе

Գրականություն

Ժողովածուն ներառում է հայ պոեզիայի ամենախոշոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Եղիշե Չարենց-ի տարբեր տարիների քնարական ստեղծագործությունները, որտեղ արտացոլվում է նրա ստեղծագործական ճանապարհի ողջ զարգացումը՝ վաղ ռոմանտիկ ու հայրենասիրական մոտիվներից մինչև ավելի խոր, փիլիսոփայական ու ժամանակի հասարակական-քաղաքական խնդիրներին անդրադարձող բանաստեղծություններ։ Չարենցի պոեզիան առանձնանում է հզոր լեզվական էներգիայով, պատկերային մտածողությամբ և զգացմունքների ինտենսիվությամբ, որտեղ հաճախ միահյուսվում են հայրենիքի գաղափարը, անհատի ճակատագիրը, սիրո և կորստի թեմաները, ինչպես նաև ժամանակի փոփոխությունների նկատմամբ սուր արձագանքը։ Նրա բանաստեղծություններում նկատելի է նաև նորարարական մոտեցում ձևին ու ռիթմին, ինչը նրան դարձնում է 20-րդ դարի հայ գրականության ամենաազդեցիկ նորարարներից մեկը։ Այս ժողովածուն հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել Չարենցի աշխարհայացքի, հոգեբանական խորության և գեղարվեստական բազմաշերտության մասին։

Քիմիա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ֆոսֆորօրգանական քիմիայի մի շարք կարևոր և բարդ փոխարկումների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով P–H թթուների չհագեցած միացություններով ալկիլացման, միջֆազային կատալիզի և գերհիմնային միջավայրում ընթացող ռեակցիաների, ինչպես նաև քառորդային ֆոսֆոնիումային աղերի կառուցվածքային և ռեակցիոն առանձնահատկությունների վրա։ Հետազոտության առաջին հիմնական ուղղությունը P–H կապ պարունակող ֆոսֆորային միացությունների՝ չհագեցած օրգանական միացություններով ալկիլացումն է։ Այսպիսի ռեակցիաները կարևոր են, քանի որ հնարավորություն են տալիս նպատակային ձևով կառուցել ածխածին–ֆոսֆոր կապեր և ստանալ տարբեր կառուցվածքի ֆոսֆորօրգանական միացություններ, այդ թվում՝ ֆոսֆիններ, ֆոսֆոնատներ և ֆոսֆինօքսիդներ։ Աշխատանքի հեղինակի գիտական գործունեության վերաբերյալ հրապարակված նյութերում նշվում է, որ P–H թթուների ալկիլացման ուսումնասիրությունները կատարվել են ինչպես միջֆազային կատալիզի, այնպես էլ գերհիմնային միջավայրի պայմաններում՝ օգտագործելով չհագեցած հալոգենիդներ, ացետիլենային, վինիլացետիլենային և 1,3-դիենային ածխաջրածիններ։ Այս աշխատանքները նշանակալի ներդրում են ունեցել չհագեցած ֆոսֆորօրգանական միացությունների քիմիայի զարգացման գործում։ Միջֆազային կատալիզի կիրառումը հատկապես հետաքրքիր է այն պատճառով, որ այն թույլ է տալիս արդյունավետորեն իրականացնել ռեակցիաներ միմյանց հետ սահմանափակ խառնվող փուլերում՝ ակտիվացնելով ռեակցիայի մասնակիցներին և հեշտացնելով նրանց փոխազդեցությունը։ Մյուս կողմից, գերհիմնային միջավայրը հնարավորություն է տալիս բարձրացնել P–H թթուների դեֆրոտոնացման աստիճանը և ձևավորել ավելի ռեակցիոնունակ ֆոսֆորային անիոններ, որոնք կարող են փոխազդել չհագեցած էլեկտրոֆիլների հետ։ Այս մոտեցումների համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ռեակցիաների ընթացքի օրինաչափությունները, ընտրողականությունը, ռեգիոքիմիան և ստացվող արտադրանքների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Աշխատության մյուս կարևոր ուղղությունը կապված է քառորդային ֆոսֆոնիումային աղերի հետ, որոնց մոլեկուլներում առկա են α-ալենային և β-ացետիլենային խմբեր։ Այստեղ ուսումնասիրվում են պրոտոտրոպային փոխարկումները, այսինքն՝ այնպիսի կառուցվածքային վերադասավորումներ, որոնց ընթացքում տեղի է ունենում պրոտոնի տեղափոխություն և միաժամանակ փոխվում է բազմակի կապերի դիրքը կամ մոլեկուլի էլեկտրոնային կառուցվածքը։ Նման գործընթացները կարևոր են օրգանական սինթեզում, քանի որ կարող են հանգեցնել տարբեր իզոմերային կառուցվածքների առաջացման և թույլ տալ կառավարել հետագա քիմիական փոխարկումների ուղղությունը։ Հատուկ ուշադրության է արժանի նաև նշված ֆոսֆոնիումային աղերի փոխազդեցությունը նուկլեոֆիլների հետ։ Քառորդային ֆոսֆոնիումային միացությունները կարող են հանդես գալ որպես ռեակցիոնունակ միջանկյալներ և սինթետիկ կառուցվածքային միավորներ, իսկ դրանցում առկա ալենային կամ ացետիլենային հատվածները լրացուցիչ հնարավորություն են տալիս իրականացնել բազմաստիճան կամ վերադասավորման ուղեկցվող փոխարկումներ։ Այս ուսումնասիրությունների արդյունքում ստացված օրինաչափությունները կարևոր են ոչ միայն առանձին միացությունների ստացման, այլև չհագեցած ֆոսֆորօրգանական համակարգերի ռեակցիոնունակության ընդհանուր պատկերն ավելի լավ հասկանալու համար։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ դրա շրջանակում մշակված մոտեցումները հնարավորություն են տվել ստանալ գործնական նշանակություն ունեցող ֆոսֆորօրգանական միացությունների տարբեր դասեր։ Հեղինակի գիտական ժառանգությանը նվիրված աղբյուրը նշում է, որ հետազոտությունների հիման վրա մշակվել են արդյունավետ և տեխնոլոգիապես կիրառելի մեթոդներ ֆոսֆինների, ֆոսֆոնատների և ֆոսֆինօքսիդների սինթեզի համար, ինչպես նաև առաջարկվել է երկրորդային ֆոսֆինօքսիդների ալկիլացման միջոցով երրորդային ֆոսֆինօքսիդների ստացման նոր եղանակ։ Ուսումնասիրության շրջանակում բացահայտված են նաև P–H կապի հետ կապված որոշ ոչ սովորական փոխարկումներ, այդ թվում՝ երկրորդային ֆոսֆինօքսիդների պրոպարգիլացման ընթացքում թթվածնի ներմուծման նոր ռեակցիա, ինչը վկայում է ֆոսֆորօրգանական համակարգերի քիմիական վարքագծի բազմազանության մասին։ Աշխատանքը գիտական աղբյուրներում ներկայացվում է որպես Ռոլանդ Հարությունի Խաչատրյանի՝ քիմիական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճանի հայցման համար պատրաստված ատենախոսական հետազոտություն․ այն պաշտպանվել է Երևանում 1994 թվականին, իսկ հեղինակային սեղմագիրը կազմված է 60 էջից։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը արժեքավոր է նրանով, որ միավորում է օրգանական սինթեզի, ֆոսֆորօրգանական քիմիայի, կատալիզի և չհագեցած միացությունների ռեակցիոնունակության ուսումնասիրությունը։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել P–H թթուների ալկիլացման մեխանիզմների և սինթետիկ հնարավորությունների, միջֆազային և գերհիմնային պայմանների դերի, ինչպես նաև ալենային և ացետիլենային խմբեր պարունակող ֆոսֆոնիումային աղերի փոխարկումների մասին։ Թեման հատկապես հետաքրքրություն է ներկայացնում ֆոսֆորօրգանական քիմիայի, օրգանական սինթեզի և նոր ֆունկցիոնալ ֆոսֆորային միացությունների ստացման մեթոդների ուսումնասիրությամբ զբաղվող քիմիկոսների, հետազոտողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար:

Սոցիոլոգիա

Գիրքը ներկայացնում է կամավորության մշակույթի ձևավորման, զարգացման և հասարակական նշանակության բազմակողմանի ուսումնասիրություն Հայաստանում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են կամավորական գործունեության պատմական արմատները, դրա դերը քաղաքացիական հասարակության ամրապնդման, համայնքային զարգացման և սոցիալական համերաշխության խթանման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է կամավորության արժեքային հիմքերը, հասարակական մասնակցության ձևերը, երիտասարդների ներգրավվածության առանձնահատկությունները և կամավորական նախաձեռնությունների ազդեցությունը հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների վրա։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում կամավորության կազմակերպման մեխանիզմներին, հասարակական և բարեգործական կազմակերպությունների գործունեությանը, կամավորների մոտիվացիային, առաջնորդության զարգացմանը և սոցիալական պատասխանատվության ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև Հայաստանում կամավորական շարժման արդի միտումները, առկա խնդիրներն ու զարգացման հնարավորությունները՝ համեմատական դիտարկումներով միջազգային փորձի համատեքստում։ Գիրքը կարևորում է կամավորության դերը որպես ակտիվ քաղաքացիության, հանրային մասնակցության և սոցիալական կապիտալի ձևավորման միջոց՝ ընթերցողին տրամադրելով ինչպես տեսական պատկերացումներ, այնպես էլ գործնական գիտելիքներ ոլորտի վերաբերյալ։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է հայոց ավանդական հասարակության մեջ երաժշտության և երաժշտի դերի բազմակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով երաժշտական մշակույթի տեղն առտնին կենցաղում, ընտանեկան ավանդույթներում և ծիսական արարողություններում։ Հեղինակը վերլուծում է ժողովրդական երաժշտության գործառույթները կյանքի տարբեր փուլերում՝ ծննդյան, հարսանեկան, աշխատանքային, տոնական, կրոնական և սգո արարողությունների համատեքստում՝ ներկայացնելով երաժշտության սոցիալական, հոգևոր և մշակութային նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երաժշտի հասարակական կարգավիճակին, նրա մասնագիտական գործունեությանը, ստեղծագործական ավանդույթներին և համայնքային կյանքում ունեցած դերակատարությանը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են նաև հայկական ժողովրդական երաժշտական գործիքները, կատարողական ավանդույթները, երգացանկի ժանրային բազմազանությունը, ինչպես նաև երաժշտության և ծիսակարգերի փոխազդեցությունը՝ հիմնվելով ազգագրական, բանահյուսական և պատմական սկզբնաղբյուրների վրա։ Գիրքը համադրում է երաժշտագիտական, ազգագրական և մշակութաբանական մոտեցումները՝ ներկայացնելով հայ ժողովրդի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է երաժշտագետների, ազգագրագետների, մշակութաբանների, պատմաբանների, արվեստաբանների, ուսանողների և հայկական ավանդական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Lեզվաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է հայերենի, անգլերենի և ռուսերենի արարման իմաստ արտահայտող բայերի համեմատական և իմաստաբանական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երեք լեզուներում համապատասխան բայային համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է արարման, ստեղծման, ձևավորման, առաջացման և գոյության մեջ դնելու իմաստային դաշտը՝ ուշադրություն դարձնելով այն հանգամանքին, թե ինչպես են տարբեր լեզուներում բայերը ներկայացնում գործողության բնույթը, արդյունքը, գործընթացը և դրա մասնակիցներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բայերի բառային իմաստի կառուցվածքին, իմաստային բաղադրիչներին, բազմիմաստությանը և համատեքստային գործածությանը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են համադրվել երեք լեզուների համապատասխան բայերը՝ ըստ դրանց արտահայտած գործողության տեսակի, ուղղվածության, արդյունքայնության, տևականության և պատճառականության։ Կարևորվում է նաև բայերի կապակցելիության ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն ընդհանուր իմաստը տարբեր լեզուներում կարող է արտահայտվել տարբեր կառուցվածքային և շարահյուսական եղանակներով։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ արարման բայերի հոմանիշային և հականիշային հարաբերություններին, բառային-իմաստային խմբերին, դարձվածային գործածություններին և փոխաբերական իմաստների ձևավորմանը։ Հայերենի, անգլերենի և ռուսերենի համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվական տարբեր համակարգերում նույն հասկացության արտահայտման յուրահատկությունները և պարզելու, թե որ իմաստային հատկանիշներն են ընդհանուր, իսկ որոնք՝ լեզվին հատուկ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել բայերի գործածության հաճախականությանը, ժամանակային և տեսքային բնութագրերին, ինչպես նաև դրանց դերին նախադասության իմաստային կառուցվածքի ձևավորման մեջ։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմելու լեզուների միջև իմաստային համարժեքության, մասնակի համարժեքության և անհամարժեքության դեպքերի մասին։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ թարգմանության տեսության և պրակտիկայի, բառարանագրության, օտար լեզուների ուսուցման և համակարգչային լեզվաբանության ոլորտներում, քանի որ արարման իմաստային դաշտի ճիշտ նկարագրությունը կարևոր է լեզվական համապատասխանությունների ճշգրիտ որոշման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայերենագիտությամբ, անգլերենագիտությամբ և ռուսագիտությամբ զբաղվող լեզվաբանների, թարգմանիչների, բառարանագիրների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտության տեսության առարկան և խնդիրները վերաբերում են հասարակության տնտեսական կյանքի ուսումնասիրությանը, այն է՝ ինչպես են մարդիկ, ձեռնարկությունները և պետությունը կառավարում սահմանափակ ռեսուրսները՝ իրենց անսահմանափակ պահանջմունքները բավարարելու համար։ Տնտեսագիտության տեսության առարկան ուսումնասիրում է արտադրության, բաշխման, փոխանակման և սպառման գործընթացները, ինչպես նաև դրանց միջև գոյություն ունեցող օրենքներն ու կապերը։ Այն բացահայտում է, թե ինչպես է ձևավորվում տնտեսական վարքագիծը տարբեր մակարդակներում՝ անհատական, ձեռնարկատիրական և պետական, և ինչպես են գործում շուկաները, գները, մրցակցությունը և տնտեսական հավասարակշռությունը։ Տնտեսագիտության տեսության հիմնական խնդիրներն են տնտեսական գործընթացների բացատրությունը, տնտեսական օրենքների բացահայտումը, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման ուղիների որոնումը և տնտեսական զարգացման կանխատեսումը։ Բացի այդ, այն ուսումնասիրում է տնտեսական աճի, գնաճի, գործազրկության և այլ մակրոտնտեսական երևույթների պատճառներն ու հետևանքները, ինչպես նաև առաջարկում է լուծումներ տնտեսական քաղաքականության մշակման համար։ Տնտեսագիտության տեսությունը նաև նպատակ ունի օգնել հասարակությանը ճիշտ որոշումներ կայացնել սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում՝ ապահովելով առավելագույն արդյունք և բարեկեցություն։ Այսպիսով, տնտեսագիտության տեսության առարկան և խնդիրները միասին ձևավորում են գիտության այն հիմքը, որը թույլ է տալիս հասկանալ և կառավարել տնտեսական համակարգի գործունեությունը։