XX դ. արտասահմանյան դրամատուրգիա. Հատոր 1

Ինֆորմատիկա

Adobe Photoshop CS6-ը Adobe ընկերության կողմից մշակված պրոֆեսիոնալ գրաֆիկական խմբագրման ծրագրի 13-րդ տարբերակն է, որը լայնորեն կիրառվում է լուսանկարների մշակման, թվային դիզայնի, գրաֆիկական կոմպոզիցիաների ստեղծման և վիզուալ բովանդակության պատրաստման համար, CS6 տարբերակը առանձնանում է իր կայունությամբ և արագ աշխատանքով՝ համեմատած նախորդ թողարկումների հետ, ինչպես նաև առաջարկում է ընդլայնված հնարավորություններ՝ շերտերի (layers) կառավարման, ֆիլտրերի կիրառման, գունային ճշգրտման և ռետուշի ոլորտներում, ծրագրում առկա են նաև վեկտորային և raster գործիքների համադրություն, ինչը թույլ է տալիս ստեղծել ինչպես բարդ գրաֆիկական դիզայններ, այնպես էլ բարձրորակ լուսանկարների մշակում, այն հաճախ օգտագործվում է դիզայներների, լուսանկարիչների, մարքեթոլոգների և տպագրական ոլորտի մասնագետների կողմից, և հանդիսանում է թվային ստեղծագործական արդյունաբերության կարևոր գործիքներից մեկը։

Մանկավարժություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է արցախահայ բանահյուսության մեջ արտացոլված դաստիարակչական գաղափարների, ժողովրդական մանկավարժության սկզբունքների և ազգային բարոյական արժեքների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է Արցախի հայ բնակչության բանավոր ժողովրդական ստեղծագործության տարբեր ժանրերում պահպանված կրթադաստիարակչական պատկերացումների բացահայտման, դրանց պատմամշակութային նշանակության գնահատման և սերունդների բարոյական ու հոգևոր ձևավորման գործում ունեցած դերի լուսաբանման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է ժողովրդական հեքիաթներում, առակներում, ավանդազրույցներում, առասպելներում, ասացվածքներում, առածներում, հանելուկներում, ժողովրդական երգերում և բանահյուսական այլ ստեղծագործություններում արտահայտված դաստիարակչական գաղափարները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի աշխատասիրության, ազնվության, արդարության, հայրենասիրության, համարձակության, բարության, փոխօգնության, ընտանիքի նկատմամբ պատասխանատվության և ավագ սերնդի հանդեպ հարգանքի գաղափարները, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում ժողովրդական դաստիարակության համակարգում։ Արցախի բանահյուսական ժառանգությունը դիտարկվում է որպես ժողովրդի պատմական հիշողության, կենսափորձի, աշխարհայացքի և բարոյական սկզբունքների պահպանման ու փոխանցման կարևոր միջոց։ Ժողովրդական ստեղծագործություններում արտահայտված կերպարները, խորհրդանշական պատկերները, բարոյախրատական պատմությունները և կյանքի տարբեր իրավիճակների նկարագրությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու այն արժեքային համակարգը, որի հիման վրա ձևավորվել են համայնքային փոխհարաբերությունները, ընտանեկան ավանդույթները և երեխաների ու երիտասարդների դաստիարակության մոտեցումները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ժողովրդական մանկավարժության և ազգային կրթական ավանդույթների փոխկապակցվածության բացահայտումը՝ ընդգծելով բանահյուսության դերը անձի բնավորության, վարքագծի, մտածողության և հասարակական պատասխանատվության ձևավորման գործում։ Առանձին նշանակություն ունեն Արցախի ժողովրդական խոսքի առանձնահատկությունները, բարբառային արտահայտությունները, պատկերավոր մտածողությունը և բանավոր պատմողական ավանդույթները, որոնց միջոցով փոխանցվել են հասարակության կողմից ընդունված վարքականոնները, բարոյական գնահատականներն ու կյանքի փորձից բխող խրատները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև ընտանեկան դաստիարակության պատմությանը, ծնողների և երեխաների փոխհարաբերություններին, համայնքային համերաշխության պահպանմանը, աշխատանքի նկատմամբ վերաբերմունքին և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորմանը։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ բանահյուսական ստեղծագործությունները դարեր շարունակ ծառայել են ոչ միայն որպես գեղարվեստական արտահայտման և ժամանցի միջոց, այլև որպես ոչ ֆորմալ կրթության, բարոյական ուսուցման և հասարակական փորձի փոխանցման կարևոր աղբյուր։ Հետազոտության շրջանակում հնարավոր է դիտարկել նաև արցախահայ բանահյուսության ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները համահայկական ժողովրդական ստեղծագործության համատեքստում՝ բացահայտելով ինչպես ազգային մշակույթին բնորոշ ընդհանուր արժեքները, այնպես էլ Արցախի պատմական, հասարակական և կենցաղային պայմաններով ձևավորված տեղական առանձնահատկությունները։ Գիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում ժողովրդական դաստիարակության մեթոդները, խրատական խոսքի ազդեցությունը, դրական և բացասական կերպարների հակադրության միջոցով բարոյական գաղափարների փոխանցումը, ինչպես նաև բանահյուսական նյութերի կիրառման հնարավորությունները ժամանակակից կրթական գործընթացում։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է ժողովրդական մանկավարժության պատմական փորձի ուսումնասիրման, ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման և ավանդական դաստիարակչական արժեքների գիտական արժևորման անհրաժեշտությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժներին, ազգագրագետներին, բանագետներին, բանասերներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, կրթության ոլորտի հետազոտողներին, ինչպես նաև Արցախի ժողովրդական մշակույթով, ազգային դաստիարակության պատմությամբ և հայկական բանահյուսության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունը նպաստում է արցախահայ բանավոր մշակութային ժառանգության դաստիարակչական ներուժի ճանաչմանը՝ ընդգծելով ժողովրդական իմաստության, բարոյական արժեքների և ազգային ավանդույթների նշանակությունը սերունդների հոգևոր, մտավոր և հասարակական զարգացման գործում։

Մշակույթ

Հրատարակությունը իրենից ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության համակարգված մատենագիտական ցանկ, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և գրադարանային աշխատողներին արագ և կազմակերպված կերպով տեղեկացնել տվյալ ոլորտներում հրատարակված նոր նյութերի մասին։ Այն կազմվել է որպես ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվության աղբյուր և արտացոլում է հանրապետությունում հայերեն ու ռուսերեն լեզուներով հրատարակված մշակութաբանական և արվեստագիտական գրականությունը, ինչպես նաև համապատասխան թեմաներով այլ հրատարակություններ։ Ցանկի բովանդակային ընդգրկումը բավական լայն է և կարող է ներառել մշակույթի պատմությանը, մշակութային շինարարությանը, մշակութային-լուսավորական աշխատանքին, թանգարանագիտությանը, մշակութային ժառանգությանն ու հուշարձանների պահպանությանը, արվեստի տարբեր ճյուղերին, գրադարանագիտությանը և մատենագիտությանը վերաբերող նյութեր։ Հետևաբար այն արժեքավոր է ոչ միայն որպես նոր գրքերի մասին տեղեկությունների հավաքածու, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական տեղեկատվական միջավայրի փաստագրական արտացոլում։ Հրատարակության կառուցվածքում կարևոր նշանակություն ունի նյութերի դասակարգման սկզբունքը։ Մատենագիտական գրառումները համակարգվում են գրադարանային-մատենագիտական դասակարգման սխեմայի համաձայն, ինչի շնորհիվ ընթերցողը կարող է որոնումը կատարել ոչ միայն հեղինակով կամ հրատարակության անվանումով, այլև հետաքրքրող թեմատիկ կամ մասնագիտական բաժնի շրջանակում։ Յուրաքանչյուր բաժնի ներսում գրականության նկարագրությունները դասավորվում են այբբենական կարգով՝ նախ հայերեն, ապա ռուսերեն նյութերով։ Այս կառուցվածքը դարձնում է ցանկը հարմար գործիք ինչպես ընդհանուր տեղեկատվական որոնման, այնպես էլ մասնագիտական գրականության նպատակային ընտրության համար։ Հրատարակության առանձնահատկություններից է նաև յուրաքանչյուր մատենագիտական նկարագրությանը գրքի շիֆրի տրամադրումը։ Դա կարևոր գործնական նշանակություն ունի գրադարանային աշխատանքում, քանի որ ընթերցողին կամ գրադարանավարին հնարավորություն է տալիս ավելի արագ գտնել համապատասխան հրատարակությունը գրադարանի ֆոնդում։ Այսպիսով, ցանկը կատարում է ոչ միայն տեղեկատվական, այլև որոնողական և կողմնորոշիչ գործառույթ՝ կապ ստեղծելով մատենագիտական նկարագրության և գրադարանային հավաքածուի կոնկրետ միավորի միջև։ Նման հրատարակությունների ձևավորումը հատկապես կարևոր էր խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանային համակարգում, երբ նոր գրականության ընթացիկ հաշվառումն ու մասնագիտական տեղեկատվության տարածումը գրադարանների գիտատեղեկատվական աշխատանքի կարևոր ուղղություններից էին։ Մշակույթի և արվեստի ոլորտում աշխատող մասնագետների համար նոր հրատարակությունների մասին պարբերաբար տեղեկանալը հնարավորություն էր տալիս հետևելու գիտական ուսումնասիրությունների, արվեստագիտական քննադատության, մշակութային կյանքի և համապատասխան մասնագիտական գրականության զարգացմանը։ Ցանկը կարող էր օգտագործվել նաև մատենագիտական տեղեկանքների պատրաստման, գրականության թեմատիկ ցուցակների կազմման, գրադարանային ցուցահանդեսների կազմակերպման և ընթերցողների հարցումների սպասարկման ժամանակ։ Հրատարակության կարևոր արժեքը դրա պատմական տեղեկատվական ներուժն է։ Այսօր նման մատենագիտական ցանկերը հնարավորություն են տալիս վերականգնելու որոշակի ժամանակահատվածում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ շրջանառվող գրականության պատկերը։ Դրանք կարող են ցույց տալ, թե տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի որ ուղղություններն էին առավել ակտիվ ուսումնասիրվում, ինչպիսի հրատարակություններ էին տարածվում և ինչ թեմատիկ խնդիրներ էին ներկայացվում մասնագիտական գրականության մեջ։ Այդ պատճառով նյութը կարող է դիտարկվել նաև որպես խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքի և գիտական մտքի ուսումնասիրության օժանդակ աղբյուր։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նաև հետազոտողների համար, ովքեր զբաղվում են գրականության պատմությամբ, արվեստի պատմությամբ, թատրոնով, երաժշտությամբ, կերպարվեստով, ճարտարապետությամբ, թանգարանային գործով կամ մշակութային ժառանգության պահպանության հարցերով։ Մատենագիտական նկարագրությունների համակարգված բնույթը հնարավորություն է տալիս կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի վերաբերյալ թեմատիկ գրականության ցանկեր, հետևել առանձին գիտական կամ մշակութային ուղղությունների զարգացմանը և բացահայտել հետազոտության համար անհրաժեշտ սկզբնաղբյուրները։ Միաժամանակ այն կարող է հետաքրքրել գրադարանագիտության և մատենագիտության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, քանի որ արտացոլում է խորհրդային շրջանի մասնագիտական տեղեկատվության կազմակերպման մեթոդները։ Հրատարակության գործնական նշանակությունը հատկապես մեծ է գրադարանավարների համար։ Այն կարող էր ծառայել որպես ամենօրյա աշխատանքի օժանդակ գործիք՝ նոր ստացված գրականությունը բացահայտելու, ընթերցողների հարցումները բավարարելու, թեմատիկ մատենագիտական ցուցակներ կազմելու և մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ տեղեկատվական սպասարկում իրականացնելու նպատակով։ Միաժամանակ այն կարող էր նպաստել ընթերցանության և մասնագիտական գրականության տարածմանը՝ ընթերցողներին ուղղորդելով դեպի նոր և համապատասխան հրատարակություններ։ Ընդհանուր առմամբ, այս մատենագիտական ցանկը կարելի է դիտարկել որպես Հայկական ԽՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության ընթացիկ հաշվառման և տարածման կարևոր գործիք։ Այն միավորում է թեմատիկ դասակարգումը, այբբենական համակարգումը, մատենագիտական նկարագրությունը և գրադարանային որոնումը՝ ստեղծելով մշակույթի ու արվեստի ոլորտի նոր հրատարակությունների մասին տեղեկություն ստանալու հարմար աղբյուր։ Պատմական տեսանկյունից այն արժեքավոր է նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային, գիտական և գրադարանային տեղեկատվական միջավայրի փաստագրական վկայություն։

Բժշկություն

Այս գիրքը նվիրված է մարդու իմունային անբավարարության վիրուսով վարակված հղիների հղիության վարման և ծննդալուծման ժամանակակից մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են հղիության ընթացքում վարակի առանձնահատկությունները, մոր և պտղի առողջության վրա հիվանդության հնարավոր ազդեցությունները, ինչպես նաև բժշկական հսկողության և բուժական միջոցառումների կազմակերպման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հղիության տարբեր փուլերում հիվանդի վիճակի գնահատմանը, լաբորատոր և կլինիկական ցուցանիշների վերահսկմանը, հակառետրովիրուսային բուժման նշանակման և շարունակականության հարցերին։ Քննարկվում են նաև մոր օրգանիզմում վիրուսային ծանրաբեռնվածության նվազեցման, իմունային համակարգի վիճակի գնահատման և հղիության բնականոն ընթացքն ապահովելու հետ կապված խնդիրները։ Առանձին բաժիններում անդրադարձ է կատարվում ծննդալուծման եղանակի ընտրությանը, ծննդաբերության կազմակերպմանը, մոր և նորածնի անվտանգության ապահովմանը, ինչպես նաև մորից երեխային վարակի փոխանցման ռիսկի նվազեցման ռազմավարություններին։ Աշխատությունը կարևորում է անհատականացված բժշկական մոտեցումը՝ հաշվի առնելով կնոջ առողջական վիճակը, հղիության ընթացքը, բուժման արդյունավետությունը և վիրուսաբանական ցուցանիշները։ Ներկայացված նյութը կարող է օգտակար լինել մանկաբարձ-գինեկոլոգների, վարակաբանների, ընտանեկան բժիշկների, նեոնատոլոգների, բժշկական բուհերի ուսանողների և համապատասխան ոլորտում գիտական գործունեություն իրականացնող մասնագետների համար։ Գիրքը նաև արժեքավոր է որպես մասնագիտական աղբյուր՝ հասկանալու համար, թե ինչպես են ժամանակակից բժշկության մեջ համադրվում հղիության անվտանգ վարման, մոր առողջության պահպանման և պերինատալ վարակի կանխարգելման խնդիրները։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է միջազգային իրավունքում ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի ժամանակակից հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում է ինքնորոշման իրավունքի ձևավորումն ու զարգացումը միջազգային իրավունքի համակարգում, դրա իրավական բնույթը, բովանդակությունը և միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքների շարքում ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ովքեր կարող են համարվել ինքնորոշման իրավունքի կրողներ, ինչ պայմաններում է այդ իրավունքը իրագործելի և ինչպիսի իրավական ձևերով կարող է դրսևորվել։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ինքնորոշման ներքին և արտաքին դրսևորումները, ժողովուրդների քաղաքական կարգավիճակի ազատ որոշման, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային զարգացման հնարավորությունները, ինչպես նաև պետության տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության սկզբունքների հետ դրանց հարաբերակցությունը։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև ինքնորոշման իրավունքի և անջատման հարցերի փոխկապակցվածությանը՝ ուսումնասիրելով այն իրավական ու քաղաքական մոտեցումները, որոնք ձևավորվել են միջազգային պրակտիկայում։ Քննության են առնվում միջազգային պայմանագրերը, ՄԱԿ-ի շրջանակներում ընդունված փաստաթղթերը, միջազգային դատարանների և այլ իրավասու մարմինների դիրքորոշումները, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի զարգացման ընթացքում առաջացած հակասական մոտեցումները։ Առանձին կարևորություն է տրվում այն խնդրին, թե ինչպես պետք է հավասարակշռվեն ինքնորոշման իրավունքը, տարածքային ամբողջականությունը, ուժի չկիրառման և պետությունների ներքին գործերին չմիջամտելու սկզբունքները։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև ինքնորոշման իրավունքի կիրառման ժամանակակից մարտահրավերները՝ կապված ազգային, էթնիկ և այլ խմբերի իրավունքների պաշտպանության, հակամարտությունների կարգավորման և միջազգային խաղաղության ու անվտանգության պահպանման հետ։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ ինքնորոշման իրավունքի բարդ և բազմաշերտ բնույթը, դրա զարգացման միտումները և ժամանակակից միջազգային իրավունքում դրա իրացման հետ կապված հիմնախնդիրները։ Այն կարող է օգտակար լինել միջազգային իրավունքի մասնագետների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների, դիվանագետների, միջազգային հարաբերությունների ոլորտի մասնագետների և ժողովուրդների ինքնորոշման ու մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է որոշ կիսահաղորդիչների և բարակ կիսահաղորդչային թաղանթների կինետիկ երևույթների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կիսահաղորդչային նյութերում լիցքակիրների շարժման, էլեկտրական հաղորդականության և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ նյութի արձագանքի առանձնահատկություններն են։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է այն գործընթացների ուսումնասիրությունը, որոնք պայմանավորում են կիսահաղորդիչների էլեկտրական և ֆիզիկական հատկությունները, այդ թվում՝ էլեկտրոնների և խոռոչների շարժունակությունը, լիցքակիրների խտությունը, դրանց ցրման մեխանիզմները և էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ առաջացող հոսանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարակ կիսահաղորդչային թաղանթներին, որոնց հատկությունները կարող են էապես տարբերվել զանգվածային նյութերի հատկություններից՝ պայմանավորված դրանց փոքր հաստությամբ, մակերևութային ազդեցություններով, կառուցվածքային առանձնահատկություններով և սահմանային շերտերում ընթացող գործընթացներով։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել հաղորդականության ջերմաստիճանային կախվածությունը, լիցքակիրների շարժունակության փոփոխությունը, էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը և այլ կինետիկ պարամետրեր, որոնք կարևոր են կիսահաղորդչային նյութերի ֆիզիկական բնութագրերի գնահատման համար։ Հետազոտության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունի նյութի կառուցվածքի և կինետիկ հատկությունների փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Բյուրեղային կառուցվածքի թերությունները, խառնուրդային ատոմները, մակերևութային վիճակները և թաղանթի միկրոկառուցվածքը կարող են ազդել լիցքակիրների ցրման և շարժման վրա՝ փոփոխելով նյութի էլեկտրական հատկությունները։ Բարակ թաղանթների դեպքում հատկապես կարևոր են նաև ենթաշերտի հետ փոխազդեցությունը և թաղանթի հաստության փոփոխության հնարավոր ազդեցությունը չափվող պարամետրերի վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել կինետիկ երևույթների դրսևորումները տարբեր պայմաններում և համեմատել բարակ թաղանթների վարքը համապատասխան զանգվածային կիսահաղորդչային նյութերի հետ։ Նման համեմատությունը կարևոր է այն մեխանիզմների բացահայտման համար, որոնք պայմանավորված են չափային էֆեկտներով և մակերևութային գործընթացներով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ կիսահաղորդչային սարքերի, բարակ թաղանթային էլեկտրոնիկայի, սենսորների, միկրոէլեկտրոնային կառուցվածքների և այլ ֆունկցիոնալ նյութերի մշակման համար։ Կինետիկ պարամետրերի ճշգրիտ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել նյութերի պիտանիությունը տարբեր տեխնոլոգիական կիրառությունների համար և ընտրել անհրաժեշտ կառուցվածքային ու էլեկտրական բնութագրերով թաղանթներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է կիսահաղորդչային նյութերի և բարակ թաղանթների էլեկտրական ու կինետիկ հատկությունների ուսումնասիրման գիտական ուղղությունը՝ համադրելով պինդ մարմնի ֆիզիկան, նյութագիտությունը և կիսահաղորդչային տեխնոլոգիաները։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսներին, նյութագետներին, էլեկտրոնիկայի և կիսահաղորդչային տեխնիկայի մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։