Կրտսեր դպրոցականների երաժշտական մշակույթի զարգացման առանձնահատկություններն ու մանկավարժական պայմանները

Գեղարվեստական հայ․

«Մամոնտը և Պապոնտը»՝ Վարուժան Նալբանդյանի ստեղծագործությունը հայ գրականության մեջ հանդիսանում է մեկ այլ սուր հեգնանքով ու խորիմաստ քննադատությամբ ձևավորված գործ։ Այս ստեղծագործությունը ոչ միայն գրական երկ է, այլ նաև սոցիալական ու քաղաքական խնդիրներին անդրադարձնող մի վերլուծություն։ Նալբանդյանը, օգտագործելով սրամիտ և հաճախ սև հումորային ոճը, ներկայացնում է մարդկային հասարակության բոլոր այն բացերն ու կոպիտ հակասությունները, որոնք քողարկված են պատրանքների տակ։ Պատմությունը, միանշանակ, պատկերացնում է երկու հակադիր կերպարների՝ **Մամոնտի** և **Պապոնտի** միջև պայքարը, որոնք խորհրդանշում են տարբեր խավերի ու հասարակական կողմերի հակասություններ։ Մամոնտը և Պապոնտը՝ երկու կերպարներ, որոնք նրանցից յուրաքանչյուրը բացահայտում է միմյանց հակասական բնույթը, այնպիսի սոցիալական, քաղաքական ու մարդկային արժեքներ, որոնք ոչ միշտ են համապատասխանում իրականությանը։ Նրանք որպես կերպարներ բախվում են տարբեր տեսակների՝ չարամտության, ավանդապաշտության, բարոյականության ու ընկերական հարաբերությունների։ Նալբանդյանի սրամտությունը ու լեզվաբառական բարձրությունը հաճախ հանդես են գալիս որպես մի տեսակ մերկացման գործիք՝ առանց հարթելու կամ մեղմելու այն հարցերը, որոնք մարդուն կարող են խորապես ցավեցնել։ Բացի այս, «Մամոնտը և Պապոնտը»-ն նաև շատ հաճախ անդրադառնում է իր ժամանակի քաղաքական ու հասարակական դաշտում գտնվող անարդարություններին՝ հեգնանքով ու գովերգմամբ։ Հեղինակը նկարագրում է մարդկանց միջև անարդար ու մանիպուլյատիվ հարաբերությունները, ինչպես նաև այն՝ ինչպես հասարակական ճնշումները ու սոցիալական շերտերը ձևավորում են այսպես կոչված «հերոսներին», որոնք կեղծ արժեքներով առաջնորդվում են։ «Մամոնտը և Պապոնտը»՝ որպես զվարճալի, բայց խորիմաստ պատմություն, ստիպում է ընթերցողին մտածել հասարակության ու մարդուն դասավորելու տարբեր մոտեցումների մասին։ Նալբանդյանը նաև այդ կերպարների միջոցով ցույց է տալիս՝ ինչպես սոցիալական ստանդարտները և հիփոկրիզիաները կարող են փոխել մարդկային բնույթը՝ հիմնելով պատմական և սոցիալական անարդարությունների վրա։ «Մամոնտը և Պապոնտը»-ը կարելի է դիտարկել որպես ոչ միայն ծաղրական ժանրի ստեղծագործություն, այլ նաև այն գրական քննադատությունը, որ ուղղված է մարդու սոցիալական սխալներին ու անհատական մտածողությանը։ Հրատարակիչ - Դարակ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-9239-5-6

Քաղաքագիտություն

Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից հավաքված և հանրության համար ներկայացված աշխատություններից բաղկացած ժողովածու է, որն ընդգրկում է նրա քաղաքական, սոցիալական և պատմական դիրքորոշումները տարբեր տարիների։ Գրքում ներառված են Տեր-Պետրոսյանի հիմնական ելույթները, հոդվածները, ինչպես նաև նրա կողմից տրված հարցազրույցները, որոնք ներկայացնում են Հայաստանի քաղաքական կյանքի կարեւորագույն փուլերը՝ անկախության ձեռքբերումից մինչեւ երկրի ներքին ու արտաքին քաղաքականությունը։ Գիրքը քննում է ազգային ինքնության, պետականության հիմնադրույթների, հայ-թուրքական հարաբերությունների, ինչպես նաև Արցախի հարցի շուրջ Տեր-Պետրոսյանի տարբեր տեսակետները։ Ներկայացված նյութերը անդրադառնում են նաև նրա նախագահի պաշտոնավարման տարիներին իրականացված ծրագրերին և քաղաքական որոշումներին։ Սա գրքույկ է այն մարդկանց համար, ովքեր հետաքրքրված են ոչ միայն Տեր-Պետրոսյանի քաղաքական ուղենիշով, այլ նաև Հայաստանի խորհրդային ժամանակաշրջանի, անկախության հասնելու եւ 1990-ականների սկզբի անցումային շրջանի պատմությամբ։ «Ընտրանի»-ը առանձնանում է իր խորությամբ, իրական դիվանագիտական իմաստով ու բացահայտում է որոշակի գաղափարների ետևում թաքնված տրամաբանությունը՝ համադրելով ազգային և միջազգային իրադրությունները։ Հեղինակը խորապես վերլուծում է Հայաստանի ապագան՝ առաջարկելով իր վերլուծական մոտեցումները մի շարք կարեւորագույն հարցերի շուրջ։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2006 ISBN - 99941-2-015-8

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է անգլերեն լեզվում հասկացում (cognition) արտահայտող բայերի իմաստագործաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հայերենի համեմատական զուգադրությամբ։ Գրքում վերլուծվում են այն բայերը, որոնք արտահայտում են մտավոր գործընթացներ՝ ընկալում, մտածողություն, իմացում, հիշողություն և դատողություն, և բացահայտվում են դրանց իմաստային նրբերանգները տարբեր համատեքստերում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է այս բայերի իմաստային կառուցվածքը, սինթաքսիսային վարքագիծը և գործաբանական կիրառությունները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դրանք փոխազդում խոսքային իրավիճակի, խոսողի մտադրության և հաղորդակցական նպատակի հետ։ Աշխատության մեջ համեմատական վերլուծության միջոցով բացահայտվում են անգլերենի և հայերենի համապատասխան բայական համակարգերի տարբերություններն ու ընդհանրությունները՝ հատկապես ուշադրություն դարձնելով իմաստային դաշտերի ձևավորմանը և թարգմանական համարժեքություններին։ Ներկայացվում են նաև լեզվաբանական տեսություններ, որոնք վերաբերում են կոգնիտիվ լեզվաբանությանը և գործաբանական իմաստաբանությանը, ինչպես նաև օրինակների վրա հիմնված վերլուծություններ, որոնք օգնում են հասկանալ բայերի կիրառության իրական լեզվական վարքագիծը։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, անգլերեն լեզվի մասնագետների, թարգմանիչների, ուսանողների և համեմատական լեզվաբանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատանքը նվիրված է Պոլսում հրատարակված «Ճակատամարտ» թերթի գրական-հասարակական դերին և Յակոբ Օշականի ստեղծագործական ու քննադատական գործունեության հետ նրա կապերին՝ ընդգծելով արևմտահայ մամուլի ազդեցությունը գրական մտքի ձևավորման վրա XX դարի առաջին կեսին։ Հեղինակը վերլուծում է «Ճակատամարտ» պարբերականի գաղափարական ուղղվածությունը, հրապարակախոսական բնույթը և գրական հարթակում նրա ունեցած ազդեցությունը՝ որպես ազգային-մշակութային ինքնագիտակցության պահպանման և զարգացումի միջոց։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Յակոբ Օշականի գրական-քննադատական ժառանգությանը՝ նրա արձակին, գրական դիմանկարներին և տեսական մոտեցումներին, որոնցում արտացոլվում է արևմտահայ գրականության զարգացման ընթացքը և էսթետիկական սկզբունքների ձևավորումը։ Աշխատությունում քննարկվում է Օշականի հարաբերությունը պոլսահայ մամուլի հետ, մասնավորապես նրա մասնակցությունը «Ճակատամարտ»-ի շուրջ ձևավորված գրական-հասարակական միջավայրին, որտեղ ձևավորվել են գրական նոր գաղափարներ և քննադատական մոտեցումներ։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Կայսերիի տարածաշրջանի հայկական և հունական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով այդ համայնքների պատմական ներկայությունը, մշակութային արժեքները և թողած հետքերը տարածաշրջանի պատմության մեջ։ Հեղինակը անդրադառնում է հայկական և հունական համայնքների կողմից ստեղծված ճարտարապետական հուշարձաններին, եկեղեցիներին, կրթական և հասարակական կառույցներին, ավանդույթներին, արհեստներին և մշակութային ինքնության այլ դրսևորումներին։ Ուսումնասիրության ընթացքում վերլուծվում են տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված մշակութային փոխազդեցությունները, քաղաքային միջավայրի զարգացումը և այն պատմական գործընթացները, որոնք ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանի բազմամշակութային նկարագրի ձևավորման վրա։ Աշխատանքում ներկայացված նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հայկական և հունական համայնքների ներդրման մասին տեղական մշակույթի, ճարտարապետության և հասարակական կյանքի զարգացման գործում։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է պատմաբանների, մշակութաբանների, ազգագրագետների, ճարտարապետական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների և տարածաշրջանի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով բազմաշերտ մշակութային ժառանգության ճանաչմանը և պահպանման կարևորության գիտակցմանը։

Տնտեսագիտություն

Այս թեման վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության զարգացման այն հիմնախնդիրներին, որոնք միաժամանակ ունեն ինչպես էկոլոգիական, այնպես էլ տնտեսական բնույթ և փոխկապակցված են բնական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության, շրջակա միջավայրի պահպանության և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության հետ։ Հիմնական խնդիրներից մեկը հողերի դեգրադացիան է, որը պայմանավորված է էրոզիայով, աղակալմամբ, անթույլատրելի ոռոգմամբ և հողի ոչ ճիշտ մշակմամբ, ինչն ուղղակիորեն նվազեցնում է բերքատվությունը և երկարաժամկետ տնտեսական արդյունավետությունը։ Մյուս կարևոր ուղղությունը ջրային ռեսուրսների սահմանափակությունն է, որը Հայաստանում առանձնահատուկ նշանակություն ունի՝ հաշվի առնելով կլիմայական փոփոխությունները, սեզոնային ջրային պակասը և ոռոգման համակարգերի հնացած վիճակը։ Միաժամանակ խնդիր են հանդիսանում նաև գյուղատնտեսության ցածր տեխնոլոգիական մակարդակը, արտադրողականության անհավասար բաշխումը, փոքր հողակտորների մասնատվածությունը և շուկաների անկայունությունը, որոնք սահմանափակում են մրցունակության աճը։ Էկոլոգիական տեսանկյունից կարևոր են նաև քիմիական պարարտանյութերի և թունաքիմիկատների ոչ վերահսկվող օգտագործումը, կենսաբազմազանության կորուստը և բնական էկոհամակարգերի ճնշումը, որոնք երկարաժամկետ վտանգ են ստեղծում գյուղատնտեսության կայուն զարգացման համար։ Էկոլոգատնտեսագիտական մոտեցումը նպատակ ունի համադրել տնտեսական արդյունավետությունը և բնապահպանական հավասարակշռությունը՝ խթանելով կայուն գյուղատնտեսություն, օրգանական արտադրություն, ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաներ և պետական քաղաքականության ավելի նպատակային կարգավորում։ Այս համատեքստում կարևոր են նաև գյուղական համայնքների սոցիալ-տնտեսական պայմանների բարելավումը և նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրումը, որոնք կարող են նվազեցնել ճնշումը բնական ռեսուրսների վրա և բարձրացնել արտադրության ընդհանուր արդյունավետությունը։