Փոքրիկ իշխանը

Պատմություն

1945-1965 թվականներին Խորհրդային Հայաստանում կրթության զարգացումը բնութագրվում էր արագ ընդլայնմամբ, համակարգի ամրապնդմամբ և գաղափարական վերահսկողության պայմաններում գիտակրթական մակարդակի բարձրացմամբ, երբ հետպատերազմյան շրջանում առաջնահերթ խնդիր էր բնակչության կրթական մակարդակի վերականգնումն ու բարձրացումը, դպրոցական ցանցի ընդլայնումը և գրագիտության համընդհանուր ապահովումը։ Այս ժամանակահատվածում զգալիորեն աճեց միջնակարգ դպրոցների թիվը, բարելավվեց ուսուցման նյութատեխնիկական բազան, ներդրվեցին միասնական կրթական ծրագրեր, որոնք համահունչ էին խորհրդային կրթական համակարգի պահանջներին, և մեծ ուշադրություն դարձվեց տեխնիկական ու բնագիտական առարկաներին՝ երկրի արդյունաբերականացման ու գիտատեխնիկական առաջընթացի պահանջներին համապատասխան։ Զուգահեռաբար զարգացավ բարձրագույն կրթությունը՝ ընդլայնվեցին Երևանի պետական համալսարանը և այլ ինստիտուտներ, ձևավորվեցին նոր մասնագիտական ուղղություններ, որոնք պատրաստում էին ինժեներներ, բժիշկներ, մանկավարժներ և գիտաշխատողներ, ինչի արդյունքում աճեց գիտական կադրերի քանակը և որակը։ Այս տարիներին նաև ակտիվացավ գիտահետազոտական գործունեությունը, ամրապնդվեց Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի դերը, և կրթությունը դարձավ սոցիալական շարժունակության կարևոր միջոց, որը հնարավորություն էր տալիս տարբեր սոցիալական խմբերի ներկայացուցիչներին ստանալ բարձրագույն կրթություն։ Միաժամանակ կրթական համակարգը կրում էր խորհրդային գաղափարախոսության ազդեցությունը, ինչը արտահայտվում էր ուսումնական ծրագրերի բովանդակության և դաստիարակչական քաղաքականության մեջ, սակայն ընդհանուր առմամբ այս փուլը համարվում է կրթական համակարգի կայացման և որակական աճի կարևոր շրջափուլ Հայաստանում։

Գրականություն

Հենրիկ Բակունցը (1885–1937) հայ դասական արձակ գրականության նշանավոր ներկայացուցիչ է, որի ստեղծագործություններում ընդգծված են ազգային ինքնության, հայրենիքի, մարդկային բարոյական արժեքների և սոցիալական խնդիրների թեմաները։ Նրա պիեսներն ու նովելները հաճախ ներկայացնում են հասարակության և անհատի միջև առկա հակասությունները, բարոյական դժվարությունները և մարդու ներքին հոգևոր պայքարը։ Բակունցի ստեղծագործական ոճը աչքի է ընկնում սուղ, կարճ ու ազդեցիկ խոսքի կառուցվածքով, վառ կերպարներով և խորը հոգեբանական դրսևորումներով։ Նրա հեղինակած գործերից են «Աշխարհի վերջը», «Ճշմարտության ճանապարհը» և այլ ստեղծագործություններ, որոնք առանձնանում են սիմվոլիզմով, առօրեական կյանքի մանրամասների միջոցով բարձր գաղափարների արտահայտմամբ և ազգային արժեքների պահպանմամբ։ Բակունցի գրականությունը նաև մեծ ազդեցություն ունի հայ գրականության զարգացման վրա, քանի որ նա ստեղծել է հայ ժողովրդի պատմական ու հոգևոր փորձի գեղարվեստական պատկերներ, խորապես արտացոլել է ժամանակակից հասարակական խնդիրները և մարդու ներքին աշխարհը։ Նրա ստեղծագործությունները ուսուցողական ու դաստիարակչական նշանակություն ունեն, քանի որ ընթերցողին փոխանցում են մարդկային բարոյական սկզբունքների և ազգային արժեհամակարգի կարևորությունը։ Այսպիսով, Հենրիկ Բակունցը համարվում է հայ գրականության մեծ դասականներից մեկը, որի գործերն այսօր էլ պահպանել են իրենց ստեղծագործական ու գաղափարական արժեքը։

Աշխարհագրություն

Համաշխարհային օվկիանոսի ջրերի դինամիկան ընդգրկում է օվկիանոսային ջրերի շարժման բոլոր ձևերը՝ ալիքային շարժումները, մակընթացություն և տեղատվությունը, ինչպես նաև օվկիանոսային հոսանքները, որոնք պայմանավորված են քամիների ազդեցությամբ, Երկրի պտույտով (Կորիոլիսի ուժ), ջրի ջերմաստիճանային և աղային տարբերություններով։ Ալիքները հիմնականում ձևավորվում են քամիների ազդեցությամբ և կարևոր դեր ունեն ափերի ձևավորման ու էրոզիոն-կուտակային գործընթացներում, մակընթացությունները պայմանավորված են Լուսնի և Արեգակի ձգողական ուժերով և ազդում են ափամերձ էկոհամակարգերի ու նավագնացության վրա, իսկ օվկիանոսային հոսանքները ձևավորում են գլոբալ ջերմային և նյութափոխանակության համակարգ, որը տեղափոխում է ջերմություն, աղեր, սննդանյութեր և կենսաբանական օրգանիզմներ տարբեր լայնությունների միջև։ Համաշխարհային օվկիանոսը ունի հիմնարար դեր աշխարհագրական թաղանթում, քանի որ այն հանդիսանում է կլիմայի կարգավորիչ հիմնական գործոններից մեկը՝ մեղմելով մայրցամաքների կլիման, ապահովելով խոնավության շրջանառություն և մասնակցելով ջրաշրջանառության գլոբալ ցիկլին, ինչպես նաև ազդում է մթնոլորտի կազմի և ջերմային հավասարակշռության վրա։ Օվկիանոսային ջրերը նաև կենսաբազմազանության կարևոր միջավայր են՝ ապահովելով Երկրի կենսոլորտի զգալի մասը, սննդային և էկոլոգիական շղթաների հիմքը, իսկ տնտեսական տեսանկյունից ունեն մեծ նշանակություն՝ որպես ձկնորսության, ծովային տրանսպորտի, էներգետիկ և հանքային ռեսուրսների աղբյուր, ինչպես նաև մարդկային գործունեության և գլոբալ հաղորդակցության հիմնական միջավայրերից մեկը։

Հոգեբանություն

Հոգեբանությունը և զինվորը գիրքը Նորման Քոուփլենդի աշխատություն է, որը ուսումնասիրում է զինվորի հոգեբանական վիճակը պատերազմի և ծառայության պայմաններում՝ բացահայտելով այն ներքին գործընթացները, որոնք ազդում են մարդու վարքի, որոշումների, դիմադրողականության և բարոյական կայունության վրա ռազմական միջավայրում։ Գրքում քննարկվում են սթրեսի, վախի, կարգապահության, խմբային հոգեբանության, հրամանատարի ազդեցության և մարտական իրավիճակներում մարդու արձագանքների խնդիրները՝ ցույց տալով, թե ինչպես է հոգեբանությունը դառնում բանակի արդյունավետության և զինվորի պատրաստվածության կարևոր բաղադրիչ։ Հեղինակը վերլուծում է նաև զինվորական պատրաստության հոգեբանական կողմերը՝ ընդգծելով, որ ֆիզիկական ուժը միայն բավարար չէ, եթե չկան կայուն հոգեբանական հիմքեր և ճիշտ ձևավորված մտածողություն։ Ստեղծագործությունը միաժամանակ ներկայացնում է թե՛ անհատի ներաշխարհը, թե՛ խմբային վարքագծի օրենքները, որոնք ձևավորվում են ռազմական միջավայրում՝ ճնշման, վտանգի և պատասխանատվության պայմաններում։ Գիրքը արժեքավոր է ռազմական հոգեբանությամբ, բանակաշինությամբ, առաջնորդության տեսությամբ և մարդու վարքագծի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար, քանի որ այն միավորում է գիտական վերլուծությունը և գործնական դիտարկումները՝ օգնելով հասկանալ զինվորի ներքին աշխարհը և նրա վարքի շարժիչ ուժերը։

Գեղարվեստական հայ․

«Անտիպ էջեր. Գիրք 2»՝ Հովհաննես Շիրազի այս երկը ներկայացնում է նրա ստեղծագործական վարպետության և խորը մտորումների շարունակությունը։ Շիրազը, որպես մեծ հայ բանաստեղծ, իր գրականությանը բնորոշ է եղել իմաստային և համահայկական խորությունը, իսկ «Անտիպ էջեր» շարքը առանձնանում է լուրջ պոետիկ փիլիսոփայությամբ, որը խորացնում է ազգային ինքնության, սիրո, հայրենիքի, մարդկային գոյության հարցերը։ Երկի գլխավոր թեմաներից մեկը շատ նման է Շիրազի մյուս գործերին՝ մարդու և հայրենիքի անքակտելի կապն է, բայց այս գիրքը նաև անդրադառնում է գրականության և արվեստի դերին։ Շիրազը հայ ժողովրդի պատմության, անցյալի և ներկայի անհնարին պայքարների մեջ փորձում է գտնել մի հավատալի ու անհատական հնչեղություն՝ որը կկարողանա դուրս բերել մարդուն իր ներքին խճճվածությունից։ **«Անտիպ էջեր. Գիրք 2»-ը**՝ բաղկացած լինելով տարբեր մոնոլոգներից և բանաստեղծություններից, Շիրազի համար մի յուրահատուկ հավաքածու է, որտեղ չի միայն լեզվաբառային հմտությունն ու սուր պատկերները, այլ նաև այն անձնական ապրումները, որոնցից նա անցել է՝ ծավալելով տարբեր տրամադրություններ՝ սկսած ծանր տագնապներից մինչև հույսի ու հաղթանակի շողերը։ Այս գրքում ամեն քայլափոխի հայտնվում են այնպիսի հարցեր, որոնք հաճախ մնում են անպատասխան՝ այն թեմաներով, որոնք վերաբերում են մարդկային հոգուն և նրա տարածքին՝ թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին։ Շիրազը շարունակում է փնտրել կամ վերահաստատել այն արժեքները, որոնք մշտապես փչացել կամ խեղվել են՝ մինչդեռ հայ ժողովուրդը միշտ գտնում է իր հույսի նոր աղբյուրները։ Նրա պոեզիան լի է սիրո ու կարոտի արտահայտություններով, բայց միևնույն ժամանակ նաև հուսահատության ու գերհույսի՝ ազգային պայքարի ոգով։ **«Անտիպ էջեր. Գիրք 2»**-ը իր պոետիկ ոճով, բարոյական հարցադրումներով ու հայրենասիրական շնչով բացահայտում է այն շերտերը, որոնք խմորել են բանաստեղծի հոգում՝ հայ ժողովրդի վերածննդի և մարդկային գոյության իմաստների շուրջ։ Շիրազը կարծես ոչ միայն մի ասպետ է՝ իր բանաստեղծություններով պայքարող, այլ նաև փիլիսոփա՝ փորձելով հասկանալ, թե որտեղից է գալիս ժողովրդի ու անձի էությունն, և ինչպես կարելի է լինել հավատարիմ դրան՝ առանց խոչընդոտների։ Այս ստեղծագործությունն անշուշտ դառնում է հայ գրականության կարևոր հատված՝ ընթերցողին մղելով դեպի ինքնազննում և ազգային արժեքների վերաիմաստավորում։ Հրատարակիչ - Էդիթ Պրինտ Հրատ. տարեթիվ - 2019

Lեզվաբանություն

Ճարտասանություն աշխատությունը նվիրված է լեզվաբանական արվեստի կարևորագույն ճյուղերից մեկին՝ ճարտասանության տեսությանը և գործնական կիրառմանը՝ ներկայացնելով բանավոր խոսքի կառուցվածքի, արտահայտչական միջոցների, բանական և զգայական ուժերի համադրության սկզբունքները։ Գրքում մանրամասնորեն քննարկվում են ճարտասանության պատմական զարգացումը, տեսակներն ու ոճերը, խոսքի հմտությունների ձևավորման մեթոդները, լսարանի վրա ազդելու և համոզելու տեխնիկաները, ինչպես նաև բանավոր խոսքի մշակման և արտահայտման նրբությունները։ Հեղինակը անդրադառնում է խոսքի կազմի, ճշգրտության, գեղեցկության և հնչյունային կողմերի կարևորությանը, ընդգծում է ճարտասանության գործնական կիրառությունը կրթության, մշակույթի, քաղաքականության և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում։ Աշխատությունում ներառված են օրինակներ, վարժանքներ և խորհուրդներ, որոնք նպաստում են խոսքի զարգացմանը, հմտությունների ձևավորմանը և բանավոր ինքնատիրապետման բարձրացմանը։ Գիրքը ուսուցողական և ուղեցույցային բնույթ ունի՝ դարձնելով այն արժեքավոր ուսումնական միջոց թե ուսանողների, թե մասնագետների համար, ովքեր ցանկանում են խորացնել գիտելիքները բանավոր արտահայտչի արվեստում և կատարելագործել խոսքի ազդեցիկությունը։