Գետնախնձորի ագրոկենսաբանական հատկությունները և պարենային նպատակով վերամշակման տեխնոլոգիաների կատարելագործումը

Culture

Հայկական գորգ / Armenian carpet աշխատությունը արվեստագիտության և ազգագրության ոլորտի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայկական գորգագործության պատմական զարգացումը, նրա տարածաշրջանային դպրոցները և գեղարվեստական առանձնահատկությունները, այն վերլուծում է գորգերի զարդանախշային համակարգը, խորհրդանշական պատկերները և գունային համադրությունները, որոնք ձևավորվել են դարերի ընթացքում և արտացոլում են հայկական մշակույթի աշխարհընկալումը, հավատալիքները և կենսակերպը, գիրքը բացատրում է նաև գորգերի պատրաստման տեխնոլոգիական փուլերը՝ նյութի ընտրություն, ներկում, հյուսման եղանակներ և վերջնական մշակման գործընթացներ, միաժամանակ ընդգծելով հայկական գորգերի դերը թե՛ կենցաղային կիրառության, թե՛ ծիսական և մշակութային միջավայրերում, ինչպես նաև դրանց տեղը համաշխարհային կիրառական արվեստի պատմության մեջ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր արվեստագիտության, մշակութաբանության և ժողովրդական արվեստի ուսումնասիրության համար։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է որոճող կենդանիների խշխշան պալարի կանխարգելման առանձնահատուկ միջոցների մշակմանը և դրանց կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հիվանդության տարածմանն ու առաջացմանը նպաստող գործոնները, դրա համաճարակաբանական առանձնահատկությունները և կենդանիների առողջության ու անասնապահական տնտեսությունների արդյունավետության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կանխարգելիչ միջոցառումների գիտական հիմնավորմանը, դրանց արդյունավետության գնահատմանը և Հայաստանի բնակլիմայական ու անասնապահական պայմաններին համապատասխան մոտեցումների մշակմանը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել կենդանիների հիվանդության նկատմամբ դիմադրողականության բարձրացման, վարակի տարածման սահմանափակման, անասնաբուժական հսկողության կատարելագործման և կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման տարբեր ուղղություններ։ Կարևորվում է նաև տնտեսություններում կիրառվող սանիտարահիգիենիկ և անասնաբուժական միջոցառումների համալիրը, որի նպատակն է նվազեցնել հիվանդության առաջացման և տարածման հավանականությունը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել հանրապետության պայմաններում որոճող կենդանիների հիվանդությունների կանխարգելման առավել արդյունավետ համակարգերի ձևավորմանը, կենդանիների առողջության պահպանմանը և անասնապահության տնտեսական կորուստների նվազեցմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել անասնաբույժներին, անասնաբուժական ոլորտի հետազոտողներին, անասնապահական տնտեսությունների մասնագետներին, գյուղատնտեսական բուհերի դասախոսներին և ուսանողներին, ինչպես նաև կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման հարցերով զբաղվող մասնագետներին։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքական գովազդի լեզվի ժանրային և դիսկուրսային առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ անգլո-ամերիկյան նախընտրական թռուցիկների նյութի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքական հաղորդակցության այն ձևերն են, որոնց միջոցով նախընտրական քարոզարշավների ընթացքում թեկնածուները, կուսակցությունները և քաղաքական ուժերը ձգտում են ազդել ընտրողների ընկալումների, վերաբերմունքի և որոշումների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում քաղաքական գովազդային տեքստերի կառուցվածքային, լեզվական, ոճական և հաղորդակցական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև դրանցում կիրառվող համոզման և ազդեցության ռազմավարություններին։ Առանձին դիտարկվում են նախընտրական թռուցիկների ժանրային բնույթը, դրանց նպատակային ուղղվածությունը, հասցեատիրոջ հետ հաղորդակցական կապի կառուցման եղանակները և այն լեզվական միջոցները, որոնց օգնությամբ քաղաքական ուղերձը ներկայացվում է որպես համոզիչ, վստահելի և ընտրողի համար նշանակալի։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու քաղաքական գովազդի մեջ օգտագործվող բառապաշարի, շարահյուսական կառույցների, գնահատողական արտահայտությունների, հուզական և ռետորիկական միջոցների, կարգախոսների ու կոչերի գործառույթները։ Կարևոր ուշադրություն է հատկացվում նաև դրական ինքնաներկայացման և քաղաքական հակառակորդների բացասական ներկայացման մեխանիզմներին, ինչպես նաև «մենք»-ի և «նրանք»-ի հակադրության միջոցով ընտրողների հետ խմբային նույնականացման ձևավորմանը։ Աշխատության մեջ քաղաքական գովազդը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեղեկատվության փոխանցման միջոց, այլև որպես նպատակաուղղված դիսկուրսային պրակտիկա, որտեղ լեզվական ընտրությունները փոխկապակցված են քաղաքական, սոցիալական և մշակութային համատեքստերի հետ։ Անգլո-ամերիկյան նախընտրական նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատաբար ամբողջական պատկերացում կազմելու այն մասին, թե ինչպես են տարբեր քաղաքական հաղորդագրություններ ձևակերպվում, ինչ արժեքներ և գաղափարներ են շեշտադրվում, ինչպես են կառուցվում թեկնածուի կերպարը և ընտրողի նկատմամբ ուղղված ազդեցության ռազմավարությունները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել լեզվաբանությամբ, դիսկուրսի վերլուծությամբ, քաղաքական հաղորդակցությամբ, մեդիա ուսումնասիրություններով, հասարակայնության հետ կապերով և գովազդով զբաղվող ուսանողներին, հետազոտողներին ու մասնագետներին, քանի որ այն ցույց է տալիս լեզվի և քաղաքական ազդեցության սերտ փոխկապակցվածությունը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ոռոգման ջրի օգտագործման տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց լուծման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է գյուղատնտեսության զարգացման համար ոռոգման ջրի բացառիկ նշանակությամբ, ջրային ռեսուրսների սահմանափակությամբ, ոռոգման համակարգերի տեխնիկական վիճակով, ջրի տեղափոխման և բաշխման ընթացքում առաջացող կորուստներով, ինչպես նաև ջրամատակարարման ծախսերի ազդեցությամբ գյուղատնտեսական արտադրության ինքնարժեքի և շահութաբերության վրա։ Հայաստանի գյուղատնտեսության մի շարք ճյուղերի համար ոռոգումը հանդիսանում է արտադրական գործընթացի անհրաժեշտ պայման, ուստի ջրի արդյունավետ կառավարումը անմիջականորեն կապված է հողերի արտադրողականության, բերքատվության, գյուղատնտեսական տնտեսությունների եկամուտների և գյուղական բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական զարգացման հետ։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել ոռոգման ջրի տնտեսական արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները և մշակել այնպիսի մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն կտան նվազեցնել ջրի կորուստները, խնայել ֆինանսական և էներգետիկ ռեսուրսները, բարձրացնել ոռոգվող հողերի արտադրողականությունը և ապահովել ջրային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործում։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են Հայաստանի ջրային ռեսուրսների առանձնահատկությունները, գյուղատնտեսության մեջ դրանց օգտագործման ուղղությունները և ոռոգման համակարգի դերը երկրի ագրարային տնտեսության զարգացման գործում։ Ջրի տնտեսական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն դրա առկա քանակով, այլև հասանելիությամբ, որակով, ջրառի, տեղափոխման, մղման և բաշխման ծախսերով։ Հետևաբար ոռոգման ջրի արդյունավետության գնահատումը պետք է իրականացվի ամբողջական շղթայի տեսանկյունից՝ ջրառից մինչև մշակաբույսի կողմից ջրի փաստացի օգտագործումը։ Կարևոր խնդիր է ոռոգման համակարգերում ջրի կորուստների նվազեցումը։ Ջրանցքների, ջրատարների, խողովակաշարերի և այլ հիդրոտեխնիկական կառույցների մաշվածությունը կարող է հանգեցնել ջրի զգալի կորուստների՝ նվազեցնելով համակարգի օգտակար գործողության մակարդակը և մեծացնելով մեկ միավոր ջրի մատակարարման ինքնարժեքը։ Այդ պատճառով ենթակառուցվածքների վերականգնումը, նորոգումը և տեխնիկական արդիականացումը դիտարկվում են որպես տնտեսական արդյունավետության բարձրացման առանցքային ուղղություններ։ Ջրի կորուստների կրճատումը հնարավորություն է տալիս նույն ջրային ռեսուրսի հաշվին ընդլայնել ոռոգման հնարավորությունները կամ նվազեցնել ջրառի և ջրամատակարարման հետ կապված ծախսերը։ Տնտեսական արդյունավետության կարևոր բաղադրիչ է ոռոգման համակարգերի էներգաարդյունավետությունը։ Մեխանիկական ջրամատակարարման դեպքում ջրի մղումը պահանջում է էլեկտրաէներգիայի զգալի ծախս, որը կարող է բարձրացնել ջրի մատակարարման արժեքը և, համապատասխանաբար, գյուղատնտեսական արտադրանքի ինքնարժեքը։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է ուսումնասիրել պոմպակայանների տեխնիկական վիճակը, պոմպային սարքավորումների արդյունավետությունը, ջրի բարձրացման անհրաժեշտությունը և էներգիայի սպառման հնարավոր նվազեցման մեխանիզմները։ Էներգախնայող սարքավորումների ներդրումը և տեխնիկական կորուստների նվազեցումը կարող են բարելավել ինչպես ջրամատակարարող կառույցների, այնպես էլ ջրօգտագործողների տնտեսական արդյունքները։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում ջրի հաշվառման և վերահսկման համակարգերի կատարելագործմանը։ Ճշգրիտ հաշվառումը հնարավորություն է տալիս որոշել ջրի իրական ծավալները, հայտնաբերել կորուստների առաջացման հիմնական հատվածները, վերահսկել սպառումը և առավել հիմնավորված կազմակերպել ջրի բաշխումը։ Ժամանակակից ջրաչափական սարքերի, հեռակառավարման և թվային մոնիթորինգի համակարգերի ներդրումը կարող է բարձրացնել ջրային ռեսուրսների կառավարման թափանցիկությունն ու արդյունավետությունը։ Ջրի սպառման մասին ճշգրիտ տվյալների առկայությունը նաև հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված գնահատել ջրօգտագործման տնտեսական արդյունքները։ Ոռոգման ջրի օգտագործման արդյունավետության գնահատման կարևոր ցուցանիշներից են մեկ միավոր ջրի հաշվով ստացվող գյուղատնտեսական արտադրանքի արժեքը, մեկ հեկտարի հաշվով ջրի ծախսը, ջրամատակարարման ծախսերի մասնաբաժինը արտադրանքի ինքնարժեքում, ոռոգվող հողերի բերքատվությունը և ջրի արտադրողականությունը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե որքան տնտեսական արդյունք է ստեղծվում օգտագործվող ջրի յուրաքանչյուր միավորի հաշվով և ինչպիսի փոփոխություններ են անհրաժեշտ արդյունավետության բարձրացման համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրախնայող ոռոգման տեխնոլոգիաների կիրառմանը։ Կաթիլային ոռոգումը, անձրևացման համակարգերը, հողի խոնավության վերահսկումը, ոռոգման ժամանակացույցի օպտիմալացումը և մշակաբույսերի ջրապահանջի հաշվարկը կարող են նպաստել ջրի նպատակային օգտագործմանը։ Սակայն նման տեխնոլոգիաների ներդրումը պահանջում է ֆինանսական ներդրումներ, ուստի դրանց արդյունավետությունը պետք է գնահատվի ոչ միայն ջրի խնայողության, այլև ներդրված միջոցների վերադարձելիության տեսանկյունից։ Անհրաժեշտ է համեմատել տեխնոլոգիայի ձեռքբերման և շահագործման ծախսերը ջրի խնայողությունից, բերքատվության աճից և արտադրանքի լրացուցիչ արժեքից ստացվող տնտեսական արդյունքի հետ։ Ջրի արդյունավետ օգտագործման վրա ազդեցություն ունի նաև մշակաբույսերի կառուցվածքը։ Տարբեր գյուղատնտեսական մշակաբույսեր ունեն տարբեր ջրապահանջ, բերքատվություն և տնտեսական արժեք։ Սահմանափակ ջրային ռեսուրսների պայմաններում կարևոր է ընտրել այնպիսի արտադրական կառուցվածք, որը հնարավորություն կտա մեկ միավոր ջրի հաշվով ստանալ առավել բարձր տնտեսական արդյունք։ Այս մոտեցումը պահանջում է ջրային ռեսուրսների կառավարման և գյուղատնտեսական արտադրության պլանավորման փոխկապակցում՝ հաշվի առնելով տվյալ տարածքի բնական պայմանները, հողի որակը, մշակաբույսերի ջրապահանջը և շուկայական պահանջարկը։ Ոռոգման ջրի տնտեսական արդյունավետության վրա ազդում է նաև ջրի սակագնային քաղաքականությունը։ Ջրամատակարարման արժեքը պետք է այնպիսի հարաբերակցություն ունենա ջրօգտագործողների վճարունակության և համակարգի իրական ծախսերի միջև, որը միաժամանակ կխթանի ջրի խնայողությունը և կապահովի ջրամատակարարման համակարգի ֆինանսական կայունությունը։ Չափազանց ցածր վճարը կարող է չխթանել խնայող օգտագործումը և բավարար չլինել համակարգի պահպանման ծախսերը ծածկելու համար, իսկ չափազանց բարձր վճարը կարող է մեծացնել գյուղատնտեսական արտադրողների ֆինանսական բեռը և նվազեցնել որոշ մշակաբույսերի արտադրության շահութաբերությունը։ Հետևաբար անհրաժեշտ է ձևավորել հավասարակշռված և տնտեսապես հիմնավորված սակագնային մեխանիզմ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ջրօգտագործողների կառավարման արդյունավետությունը։ Ջրի բաշխման, ներտնտեսային ցանցերի պահպանման, վճարների հավաքագրման և ջրօգտագործողների միջև պատասխանատվության հստակեցման գործընթացների բարելավումը կարող է նպաստել համակարգի արդյունավետ շահագործմանը։ Ջրօգտագործողների ակտիվ մասնակցությունը կարող է բարձրացնել ջրի նկատմամբ պատասխանատվությունը և նպաստել ինչպես ենթակառուցվածքների պահպանմանը, այնպես էլ ջրի ռացիոնալ օգտագործմանը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև ոռոգման ջրի կառավարման միջազգային փորձը և դրա կիրառման հնարավորությունները Հայաստանի պայմաններում։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում ջրի պահանջարկի կառավարման, թվային հաշվառման, ջրախնայող տեխնոլոգիաների խթանման, արդյունավետ սակագնային քաղաքականության և ենթակառուցվածքների երկարաժամկետ ֆինանսավորման մեխանիզմները։ Միաժամանակ դրանց կիրառումը պետք է համապատասխանեցվի Հայաստանի բնական, տնտեսական և սոցիալական առանձնահատկություններին։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է ոռոգման ջրի օգտագործման արդյունավետության բարձրացման այնպիսի միջոցառումների հիմնավորման մեջ, որոնք կարող են միաժամանակ ունենալ տնտեսական և բնապահպանական դրական արդյունք։ Ջրի կորուստների նվազեցումը, էներգիայի խնայողությունը, ժամանակակից ոռոգման տեխնոլոգիաների ներդրումը, հաշվառման համակարգերի կատարելագործումը և գյուղատնտեսական արտադրության ավելի արդյունավետ կազմակերպումը կարող են նպաստել արտադրանքի ինքնարժեքի նվազեցմանը, բերքատվության բարձրացմանը և գյուղատնտեսական տնտեսությունների եկամտաբերության աճին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ոռոգման ջուրը դիտարկում է ոչ միայն որպես բնական ռեսուրս, այլև որպես գյուղատնտեսական արտադրության կարևոր տնտեսական գործոն։ Հայաստանի Հանրապետությունում դրա արդյունավետ օգտագործումը պահանջում է ենթակառուցվածքային, տեխնոլոգիական, ֆինանսական, կառավարչական և կազմակերպական միջոցառումների համակցված իրականացում։ Նման մոտեցումը կարող է ապահովել ջրային ռեսուրսների ավելի ռացիոնալ օգտագործում, նվազեցնել ջրամատակարարման և գյուղատնտեսական արտադրության ծախսերը, բարձրացնել ոռոգվող հողերի տնտեսական արդյունավետությունը և նպաստել գյուղատնտեսության երկարաժամկետ կայուն զարգացմանը։

History

Աշխատությունը նվիրված է հայ հնագետ, պատմաբան և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրող Աշխարհբեկ Քալանթարի գործունեության այն ուղղությանը, որը կապված էր պատմամշակութային հուշարձանների հայտնաբերման, ուսումնասիրման, հաշվառման, պահպանության և հանրայնացման հետ։ Հետազոտության առանցքում նրա գիտական ու կազմակերպչական գործունեությունն է՝ դիտարկված Հայաստանի հնագիտական ժառանգության պահպանության համակարգի ձևավորման և զարգացման համատեքստում։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես էր հնագիտական հետազոտությունը նրա գործունեության մեջ փոխկապակցվում հուշարձանների պահպանության խնդրի հետ, քանի որ պատմական կառույցների, բնակատեղիների, ամրոցների, դամբարանադաշտերի, արձանագրությունների և նյութական մշակույթի այլ վկայությունների գիտական ուսումնասիրությունը միաժամանակ հիմք էր ստեղծում դրանց պատմական արժեքի գնահատման և պահպանության անհրաժեշտության հիմնավորման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դաշտային ուսումնասիրությունների, հուշարձանների նկարագրման, չափագրման, լուսանկարման և փաստագրման նշանակությանը։ Նման աշխատանքները հնարավորություն էին տալիս ոչ միայն գիտական շրջանառության մեջ դնել նոր տվյալներ, այլև պահպանել տեղեկություններ այն հուշարձանների վերաբերյալ, որոնք ժամանակի ընթացքում կարող էին ենթարկվել բնական կամ մարդկային ազդեցությունների։ Քննվում է նաև նրա մասնակցությունը մշակութային ժառանգության պահպանության կազմակերպական խնդիրներին՝ հուշարձանների նկատմամբ գիտական և հանրային ուշադրության ձևավորման, դրանց արժեքի ներկայացման և պահպանության անհրաժեշտության հիմնավորման տեսանկյունից։ Կարևորվում է հնագիտական հուշարձանը ոչ թե մեկուսացված առարկա, այլ պատմական միջավայրի բաղադրիչ դիտարկելու մոտեցումը, որը հնարավորություն է տալիս նյութական ժառանգությունը կապել բնակավայրերի պատմության, ճարտարապետության, տեղագրության և մշակութային զարգացման հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է գիտնականի թողած փաստագրական ժառանգության ուսումնասիրությունը՝ դաշտային գրառումների, գիտական հրապարակումների, քարտեզների, լուսանկարների և այլ նյութերի միջոցով։ Դրանք արժեքավոր աղբյուրներ են ինչպես նրա գործունեության վերականգնման, այնպես էլ Հայաստանի հուշարձանների նախկին վիճակի և ուսումնասիրման պատմության վերաբերյալ տեղեկություններ ստանալու համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գիտական կրթության և մասնագիտական միջավայրի ձևավորման գործում նրա դերակատարությանը, քանի որ մշակութային ժառանգության արդյունավետ պահպանությունը պայմանավորված է համապատասխան մասնագիտական գիտելիքի և գիտական ավանդույթների շարունակականությամբ։ Գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայ հնագիտության և հուշարձանապահպանության միջև ձևավորված սերտ կապերը, ինչպես նաև հասկանալու, թե գիտական փաստագրումը ինչպես կարող է ծառայել մշակութային արժեքների պահպանությանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հնագիտության, հուշարձանագիտության և հայկական մշակութային ժառանգության պահպանության պատմության ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով գիտնականի ներդրումը Հայաստանի նյութական անցյալի ուսումնասիրման և պահպանման գործում։

Other Subjects

Գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի գիտական գրադարանների գործունեության ուսումնասիրությունը 1986 թվականի ընթացքում՝ ներառելով կատարված աշխատանքների վերլուծություն և դրանց կազմակերպման վերաբերյալ մեթոդական հանձնարարականներ։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում գիտական գրադարանների կառավարման, գրքային և տեղեկատվական ֆոնդերի համալրման, ընթերցողների սպասարկման, մատենագիտական գործունեության, գիտական տեղեկատվության տարածման և գրադարանային գործընթացների արդյունավետ կազմակերպման հարցերին։ Վերլուծվում են տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային աշխատանքի հիմնական ուղղությունները, ձեռքբերումներն ու խնդիրները, ինչպես նաև ներկայացվում են առաջարկություններ՝ մասնագիտական գործունեության կատարելագործման և ծառայությունների որակի բարձրացման նպատակով։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի գրադարանային գործի պատմության, տեղեկատվական համակարգերի զարգացման և Հայաստանի գրադարանային հաստատությունների գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանագետների, տեղեկատվության մասնագետների, պատմաբանների, հետազոտողների, գրադարանային ոլորտի ուսանողների և մշակութային հաստատությունների գործունեությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։