Գավառի կինը արևմտահայ գրականության մեջ

History

Աշխատությունը նվիրված է Խորհրդային Միության նոր սահմանադրության բովանդակության, նշանակության և հասարակական կյանքի վրա դրա ազդեցության ներկայացմանը՝ որպես գրադարանների համար նախատեսված տեղեկատվական և մեթոդական նյութ։ Այն ընթերցողին ծանոթացնում է խորհրդային սահմանադրական համակարգի հիմնական դրույթներին, պետության կառուցվածքի սկզբունքներին, քաղաքացիների իրավունքներին ու պարտականություններին, ինչպես նաև սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական հարաբերությունների իրավական կարգավորման առանձնահատկություններին։ Նյութում սահմանադրությունը դիտարկվում է որպես պետության հասարակական և պետական կառուցվածքի հիմքը սահմանող փաստաթուղթ, որի միջոցով ամրագրվում էին խորհրդային հասարակության կազմակերպման, պետական իշխանության իրականացման և քաղաքացիների մասնակցության վերաբերյալ պաշտոնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցերին, որոնք կարող էին հետաքրքրել գրադարանների աշխատակիցներին՝ սահմանադրության վերաբերյալ ցուցահանդեսների, գրականության տեսությունների, տեղեկատվական անկյունների, ընթերցողական միջոցառումների, բանավոր ներկայացումների և այլ հանրային նախաձեռնությունների կազմակերպման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես սահմանադրական դրույթների վերաբերյալ տեղեկատու, այլև որպես գործնական օգնություն գրադարանային-մշակութային աշխատանքի պլանավորման և կազմակերպման համար։ Ներկայացվող նյութերը հնարավորություն են տալիս համակարգված կերպով ներկայացնել նոր սահմանադրության հետ կապված հիմնական գաղափարներն ու թեմաները, ընտրել համապատասխան գրականություն և կազմակերպել թեմատիկ միջոցառումներ տարբեր տարիքային և կրթական խմբերի համար։ Միաժամանակ աշխատանքը արտացոլում է իր ստեղծման ժամանակաշրջանի խորհրդային հասարակական-քաղաքական և գաղափարական միջավայրը, ինչի շնորհիվ այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև որպես պատմական աղբյուր՝ տվյալ ժամանակաշրջանի պաշտոնական պատկերացումների, հասարակական արժեքների և տեղեկատվական-մշակութային քաղաքականության ուսումնասիրման համար։ Նյութը հատկապես օգտակար կարող է լինել գրադարանագետների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, պատմության և իրավագիտության ոլորտի ուսումնասիրողների համար, ինչպես նաև նրանց, ովքեր հետաքրքրված են ԽՍՀՄ ուշ խորհրդային շրջանի պետական-իրավական համակարգով և այդ համակարգի վերաբերյալ հասարակական իրազեկման կազմակերպման մեթոդներով։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է նոր քիմիական միացությունների կանխարգելիչ և բուժական ազդեցության ուսումնասիրմանը փորձարարական ինսուլտի պայմաններում։ Ներկայացվում են ուղեղի արյան շրջանառության խանգարումների կենսաբանական մեխանիզմները, ինսուլտի փորձարարական մոդելավորման մոտեցումները և նոր միացությունների ազդեցության գնահատման մեթոդները։ Քննարկվում են ուսումնասիրվող նյութերի հնարավոր պաշտպանիչ հատկությունները, դրանց ազդեցությունը նյարդային հյուսվածքի վնասման գործընթացների, վերականգնողական մեխանիզմների և օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական արձագանքների վրա։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում նաև դեղաբանական հետազոտությունների սկզբունքներին, կենսաքիմիական և ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների վերլուծությանը, ինչպես նաև նոր բուժական միջոցների որոնման գիտական նշանակությանը։ Գիրքը նախատեսված է բժշկական և կենսաբանական գիտությունների մասնագետների, դեղագետների, նյարդաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Medicine

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մանկական բնակչության դեղորայքային ապահովման վիճակի համակողմանի ուսումնասիրությանը և դրա հիմնական խնդիրների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում երեխաների համար անհրաժեշտ դեղերի հասանելիության, մատչելիության, որակի և ժամանակին տրամադրման հետ կապված հարցերն են, ինչպես նաև առողջապահական համակարգի կողմից մանկական բնակչության դեղորայքային կարիքների բավարարման արդյունավետության գնահատումը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են մանկական տարիքի տարբեր խմբերի դեղորայքային պահանջարկի առանձնահատկությունները, երեխաների շրջանում առավել հաճախ հանդիպող հիվանդությունների բուժման համար անհրաժեշտ դեղերի տեսականին և դրանց հասանելիության պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ մանկական դեղորայքային ապահովումն ունի առանձնահատկություններ՝ պայմանավորված երեխաների օրգանիզմի տարիքային և ֆիզիոլոգիական տարբերություններով, դեղաչափերի հաշվարկման անհրաժեշտությամբ և երեխաների համար նախատեսված դեղաձևերի սահմանափակ կամ տարբերակված հասանելիությամբ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է դեղերի շուկայի և ապահովման համակարգի գնահատումը՝ ներառյալ դեղերի ձեռքբերման, բաշխման, պահպանման և վերջնական սպառողին հասանելի դարձնելու գործընթացները։ Վերլուծվում են նաև պետական և այլ ֆինանսավորման մեխանիզմների, արտոնյալ կամ անվճար դեղորայքի տրամադրման համակարգերի և սոցիալապես խոցելի ընտանիքների համար դեղերի մատչելիության խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ դեղորայքային ապահովման արդյունավետության վրա ազդող տնտեսական, կազմակերպչական, իրավական և սոցիալական գործոններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի անհրաժեշտ դեղերի ֆիզիկական և ֆինանսական հասանելիության գնահատումը, քանի որ բուժման արդյունավետությունը մեծապես կախված է ոչ միայն համապատասխան դեղամիջոցի առկայությունից, այլև այն ժամանակին և անվտանգ կերպով ձեռք բերելու հնարավորությունից։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել վիճակագրական տվյալների, դեղերի սպառման ցուցանիշների և առողջապահական համակարգի գործունեությունը բնութագրող այլ տվյալների վերլուծության մեթոդներ։ Ստացված արդյունքները կարող են հնարավորություն տալ բացահայտելու մանկական դեղորայքային ապահովման համակարգի ուժեղ և թույլ կողմերը, գնահատելու առկա խնդիրների պատճառները և մշակելու դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ երեխաների համար անհրաժեշտ դեղերի կայուն և մատչելի հասանելիությունը առողջապահական ծառայությունների արդյունավետության կարևոր բաղադրիչ է։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել առողջապահության կազմակերպիչներին, դեղագետներին, բժիշկներին, հանրային առողջապահության մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, հետազոտողներին և բժշկական ու դեղագիտական կրթություն ստացող ուսանողներին։

Chemistry

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է պոլիանիլինի նման կառուցվածք ունեցող և օլիգոանիլինային ֆրագմենտներ պարունակող պոլիմերների սինթեզին և դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով զարգացնել նոր ֆունկցիոնալ հաղորդիչ պոլիմերային նյութեր։ Նյութում վերլուծվում են պոլիանիլինի կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ շղթայական կոնյուգացված համակարգեր, օքսիդացման-վերականգնման վիճակների փոփոխականություն և պրոտոնացման միջոցով հաղորդականության կարգավորում, որոնք հիմք են հանդիսանում նմանատիպ համակարգերի նախագծման համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օլիգոանիլինային ֆրագմենտների ներդրմանը պոլիմերային շղթայում, ինչը հնարավորություն է տալիս կարգավորել նյութի էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը և ջերմակայունությունը։ Քննարկվում են նաև սինթեզի մեթոդները՝ քիմիական օքսիդացիոն պոլիմերացում, կոպոլիմերացում և կառուցվածքային մոդիֆիկացիա, ինչպես նաև ստացված նյութերի բնութագրման եղանակները՝ սպեկտրոսկոպիա, էլեկտրաքիմիական վերլուծություն և ջերմային անալիզ։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ նման պոլիմերային համակարգերը ունեն մեծ կիրառական ներուժ՝ հատկապես էլեկտրոնիկայի, սենսորների, հակակոռոզիոն ծածկույթների և էներգետիկ սարքավորումների ոլորտներում՝ շնորհիվ իրենց կարգավորվող կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ հատկությունների։

Psychology

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է ազգային ինքնության ձևավորման հոգեբանական մեխանիզմներին՝ կենտրոնանալով տարածքային բաղադրիչի դերի վրա հայաստանաբնակ և սփյուռքահայ երիտասարդների ինքնընկալման մեջ։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես է տարածքը՝ որպես հայրենիքի, պատմական հիշողության և մշակութային պատկանելության խորհրդանիշ, ազդում ինքնության կառուցվածքի վրա և ինչպիսի տարբերություններ են առաջանում տարբեր սոցիալական միջավայրերում ձևավորված երիտասարդական խմբերի միջև։ Հայաստանաբնակ երիտասարդների դեպքում տարածքային ինքնությունը հաճախ հիմնվում է անմիջական կենսափորձի, սոցիալական միջավայրի և պետական ինստիտուտների հետ ամենօրյա փոխազդեցության վրա, մինչդեռ սփյուռքահայ երիտասարդների մոտ այն ավելի հաճախ կրում է խորհրդանշական և վերարտադրված բնույթ՝ ձևավորվելով ընտանիքային պատմությունների, համայնքային կառույցների և մշակութային հիշողության միջոցով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև հուզական կապի, պատկանելության զգացման և պատմական հիշողության ազդեցությանը ինքնության կառուցման գործընթացում, ինչպես նաև այն, թե ինչպես են գլոբալիզացիայի պայմաններում ձևավորվում բազմաշերտ և երբեմն հակասական ինքնություններ։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է, որ տարածքային բաղադրիչը ոչ միայն աշխարհագրական, այլ նաև հոգեբանական և մշակութային կատեգորիա է, որը շարունակաբար վերաիմաստավորվում է սոցիալական փորձի և հաղորդակցության միջոցով։

Literature

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 21-րդ դարասկզբի հայ գրականության զարգացման հիմնական միտումների և ժամանակակից հայագիտության առջև ծառացած խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ժամանակակից գրական գործընթացների փոփոխություններն են, դրանց ձևավորման հասարակական, մշակութային և պատմական նախադրյալները, ինչպես նաև այն մեթոդաբանական ու գիտական խնդիրները, որոնք առաջանում են նորագույն հայ գրականության ուսումնասիրության ընթացքում։ Աշխատանքում 21-րդ դարասկզբի գրական զարգացումները դիտարկվում են նախորդ ժամանակաշրջանների գրական ժառանգության շարունակականության և նոր գեղարվեստական որոնումների համատեքստում։ Ուշադրություն է դարձվում գրական մտածողության փոփոխությանը, թեմատիկ և ժանրային նոր միտումների ձևավորմանը, հեղինակային անհատականության դրսևորումներին և ժամանակակից գրականության՝ հասարակական իրականության հետ ունեցած կապերին։ Ժամանակակից հայ գրականությունը ներկայացվում է որպես բազմաշերտ և փոփոխվող համակարգ, որի վրա ազդեցություն են ունենում ինչպես ազգային պատմամշակութային փորձը, այնպես էլ համաշխարհային գրական գործընթացները, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումը, գլոբալացման երևույթները և հասարակական արժեքների փոփոխությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ժամանակակից գրականության թեմատիկ շրջանակի ուսումնասիրությունը։ Քննարկվում են ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, պատերազմի և հետպատերազմյան իրականության, անհատի և հասարակության փոխհարաբերությունների, արտագաղթի, հայրենիքի և սփյուռքի, սոցիալական փոփոխությունների, սերունդների հարաբերությունների և ժամանակակից մարդու ներաշխարհի թեմաները։ Այս թեմաների միջոցով գրականությունը ոչ միայն արտացոլում է հասարակական իրականությունը, այլև ձևակերպում է դրա նկատմամբ վերաբերմունքի, գնահատման և վերաիմաստավորման տարբեր ձևեր։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժանրային զարգացումներին։ Ժամանակակից հայ գրականության մեջ նկատվում են արձակի, պոեզիայի, դրամատուրգիայի և այլ ձևերի փոխակերպումներ, ժանրային սահմանների առավել շարժուն դառնալու միտումներ և տարբեր գեղարվեստական մեթոդների համադրում։ Նոր արտահայտչամիջոցների որոնումը կարող է դրսևորվել լեզվական, կառուցվածքային և կոմպոզիցիոն լուծումների բազմազանությամբ, ինչպես նաև ավանդական գրական ձևերի վերաիմաստավորմամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև գրականության լեզվական և ոճական փոփոխությունների դիտարկումը։ Ժամանակակից հեղինակները կարող են համադրել գրական լեզվի տարբեր շերտեր, խոսակցական արտահայտություններ, բարբառային տարրեր և նորագույն բառապաշար՝ ստեղծելով ժամանակակից իրականությանը համապատասխան գեղարվեստական խոսք։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվի և գրականության փոխազդեցության նոր ձևերը և գնահատելու ժամանակակից գրական լեզվի զարգացման միտումները։ Աշխատանքի երկրորդ առանցքային ուղղությունը հայագիտության խնդիրների ուսումնասիրությունն է։ Ժամանակակից հայագիտությունը ներառում է ոչ միայն դասական և միջնադարյան ժառանգության ուսումնասիրություն, այլև նորագույն գրականության, մշակույթի և հասարակական գործընթացների գիտական վերլուծություն։ Այս ընդլայնվող հետազոտական դաշտը պահանջում է նոր մեթոդաբանությունների կիրառում, միջգիտակարգային մոտեցումների զարգացում և ժամանակակից գիտական գործիքների արդյունավետ օգտագործում։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում գրական ժառանգության պահպանման և գիտական շրջանառության խնդիրը։ Թվային միջավայրի զարգացումը նոր հնարավորություններ է ստեղծում գրական տեքստերի հավաքագրման, թվայնացման, պահպանման, համակարգման և հասանելիության ընդլայնման համար։ Միաժամանակ առաջանում են հեղինակային իրավունքի, աղբյուրների հավաստիության, թվային արխիվների պահպանման և գիտական տեղեկատվության որակի վերահսկման խնդիրներ։ Աշխատանքում հայագիտության զարգացման կարևոր նախապայմաններից է դիտարկվում Հայաստանի և սփյուռքի գիտական ու մշակութային ներուժի համատեղ օգտագործումը։ Սփյուռքի գրական և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությունը, տարբեր համայնքներում ստեղծված գրական նյութերի գիտական շրջանառության մեջ ներգրավումը և հայագիտական հետազոտությունների միջազգային համագործակցության ընդլայնումը կարող են նպաստել հայ գրականության ամբողջական պատկերի ձևավորմանը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև ժամանակակից հայ գրականության թարգմանության և միջազգային ներկայացվածության խնդրին։ Հայ գրականության տարածումը այլալեզու ընթերցողների շրջանում կարևոր է ոչ միայն մշակութային ճանաչելիության բարձրացման, այլև համաշխարհային գրական գործընթացներում դրա տեղն ու առանձնահատկությունները ներկայացնելու տեսանկյունից։ Այս ուղղությամբ անհրաժեշտ են որակյալ թարգմանություններ, գիտական ուսումնասիրություններ և ժամանակակից գրականության համակարգված ներկայացում միջազգային մշակութային դաշտում։ Աշխատանքը նաև անդրադառնում է հայագիտության մեթոդաբանական մարտահրավերներին։ Ժամանակակից գրական երևույթների ուսումնասիրությունը պահանջում է համադրել ավանդական գրականագիտական մեթոդները նոր տեսական ուղղությունների, մշակութաբանական, սոցիոլոգիական, պատմական և միջգիտակարգային մոտեցումների հետ։ Այդպիսի համադրումը հնարավորություն է տալիս ժամանակակից գրականությունը դիտարկել ոչ միայն որպես գեղարվեստական տեքստերի ամբողջություն, այլև որպես հասարակական հիշողության, ինքնության և մշակութային փոփոխությունների արտահայտման կարևոր ձև։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը նպատակ ունի ներկայացնելու 21-րդ դարասկզբի հայ գրականության զարգացման բազմազան գործընթացները, բացահայտելու դրա հիմնական թեմատիկ, ժանրային, լեզվական և գեղարվեստական միտումները և միաժամանակ գնահատելու ժամանակակից հայագիտության զարգացման առաջնահերթ խնդիրները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, հայագետներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, գրականության ուսուցիչներին, թարգմանիչներին և ժամանակակից հայ գրականության ու ազգային մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։