Հակաճգնաժամային միջոցառումները և դրանց արդյունավետության բարձրացման ուղիները ՀՀ-ում

Culture

Այս մատենագիտական հրատարակությունը ներկայացնում է մշակույթի և արվեստի ոլորտներին վերաբերող նոր լույս տեսած գրականության համակարգված ցանկը՝ նպատակ ունենալով աջակցել հետազոտողներին, ուսանողներին, գրադարանավարներին և ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողներին տեղեկատվության որոնման և աղբյուրների ընտրության գործընթացում։ Ժողովածուն ներառում է տարբեր թեմատիկ ուղղությունների՝ արվեստագիտության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի, ճարտարապետության, մշակութաբանության, ժողովրդական արվեստի և մշակութային ժառանգության վերաբերյալ հրատարակությունների մատենագիտական նկարագրություններ։ Նյութերը դասակարգված են ըստ թեմաների կամ այլ մատենագիտական սկզբունքների՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրականության հայտնաբերումն ու ուսումնասիրությունը։ Հրատարակությունը կարևոր տեղեկատու աղբյուր է մշակույթի և արվեստի բնագավառի արդի հրատարակչական արտադրանքի, գիտական հետազոտությունների և մասնագիտական գրականության մասին ամբողջական պատկերացում կազմելու համար։

Mathematics

Вводный курс математической логики աշխատությունը մաթեմատիկական տրամաբանության հիմունքներին նվիրված ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ֆորմալ տրամաբանության հիմնական հասկացությունները և մեթոդները, այն բացատրում է նախադասությունների տրամաբանությունը, պրեդիկատների տրամաբանությունը, տրամաբանական կապիչները և ճշմարտության աղյուսակները, ինչպես նաև ապացուցման համակարգերի հիմունքները, գիրքը անդրադառնում է ֆորմալ լեզուների կառուցմանը, դեդուկտիվ համակարգերին և տրամաբանական բանաձևերի փոխակերպման կանոններին, միաժամանակ ընդգրկելով որոշելիության և ապացուցելիության հիմնական գաղափարները, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր մաթեմատիկայի, տեսական ինֆորմատիկայի և փիլիսոփայության ուսանողների համար։

Law

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության արդի հայեցակարգային մոտեցումների, դրա իրավաբանական հատկանիշների և զարգացման հիմնական միտումների վերլուծությանը։ Աշխատության շրջանակում ներկայացվում են Սահմանադրության՝ որպես պետության իրավական համակարգի հիմնարար աղբյուրի, նշանակությունը, կառուցվածքը, սկզբունքներն ու հասարակական հարաբերությունների կարգավորման գործում ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանադրական կարգի հիմնարար սկզբունքներին, մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների երաշխավորմանը, իշխանությունների տարանջատման, իրավական պետության, ժողովրդավարության և սահմանադրականության գաղափարներին։ Ուսումնասիրության ընթացքում դիտարկվում են Սահմանադրության իրավաբանական բնույթն ու բարձրագույն իրավաբանական ուժը, դրա նորմերի անմիջական կամ համակարգային նշանակությունը և սահմանադրական կարգավորումների իրացման մեխանիզմները։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է Հայաստանի սահմանադրական զարգացման տարբեր փուլերին և սահմանադրական փոփոխությունների միջոցով ձևավորված նոր մոտեցումներին՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու պետական կառավարման համակարգի, իշխանության ինստիտուտների և մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտներում տեղի ունեցած վերափոխումները։ Առանձին կարևորություն է տրվում սահմանադրական նորմերի գործնական կիրառությանը, դրանց մեկնաբանությանը և իրավական համակարգի զարգացման վրա ունեցած ազդեցությանը։ Զարգացման միտումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու սահմանադրական կարգավորման արդիականացման անհրաժեշտությունը, առկա իրավական խնդիրները և հետագա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի մասնագետներին, իրավաբաններին, իրավագիտության ուսանողներին, հետազոտողներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին և սահմանադրական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է շարժողական ակտիվության երկարատև սահմանափակման պայմաններում գլխուղեղի արյան շրջանառության կարգավորման ֆիզիոլոգիական և հարմարվողական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ուղեղային արյունահոսքի փոփոխությունները և այն կարգավորիչ համակարգերն են, որոնք ապահովում են գլխուղեղի հյուսվածքների համապատասխան արյունամատակարարումն ու նյութափոխանակային պահանջների բավարարումը օրգանիզմի ֆիզիկական ակտիվության նվազման պայմաններում։ Քննվում է հիպոկինեզիայի ազդեցությունը ընդհանուր և տարածաշրջանային հեմոդինամիկայի վրա՝ ուշադրություն դարձնելով անոթային տոնուսի, զարկերակային ճնշման, սրտանոթային համակարգի գործունեության և ուղեղային անոթների ինքնակարգավորման փոխկապակցվածությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում այն մեխանիզմներին, որոնց շնորհիվ ուղեղային անոթային համակարգը կարող է որոշակի սահմաններում պահպանել համեմատաբար կայուն արյունամատակարարում՝ չնայած ընդհանուր շրջանառության ցուցանիշների փոփոխություններին։ Ուսումնասիրվում են նյարդային, հումորալ և նյութափոխանակային կարգավորման գործոնները, ինչպես նաև դրանց հնարավոր վերափոխումները շարժողական ակտիվության սահմանափակման ընթացքում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում անոթային պատի ֆունկցիոնալ վիճակի, գլխուղեղի տարբեր շրջանների արյունամատակարարման և օրգանիզմի հարմարվողական պատասխանների գնահատումը։ Հիպոկինեզիան դիտարկվում է որպես գործոն, որը կարող է ազդել սրտանոթային համակարգի ընդհանուր հարմարվողական հնարավորությունների վրա և պայմանավորել արյան շրջանառության կարգավորման մեխանիզմների աստիճանական վերակազմավորում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների փոփոխությունները շարժողական սահմանափակման տարբեր փուլերում՝ պարզելու համար վաղ և ավելի երկարատև հարմարվողական արձագանքների առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնականոն շարժողական ակտիվության վերականգնման ժամանակ շրջանառության համակարգում տեղի ունեցող փոփոխություններին և հարմարվողական գործընթացների հնարավոր դարձելիությանը։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են երկարատև անշարժության կամ սահմանափակ շարժունակության ֆիզիոլոգիական հետևանքների ընդհանուր ըմբռնման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաֆիզիոլոգիայի, սրտանոթային ֆիզիոլոգիայի և հեմոդինամիկայի մոտեցումները՝ շարժողական ակտիվության նվազման պայմաններում գլխուղեղի արյան շրջանառության կարգավորման օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է կարտոֆիլի (Solanum tuberosum L.) աճի և զարգացման կենսաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Արևմտյան Իրանի պայմաններում կանաչ ազոտական պարարտանյութերի կիրառման ազդեցության ներքո։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես են օրգանական և կենսաբանական ծագման ազոտի աղբյուրները ազդում կարտոֆիլի բուսական աճի, զարգացման տեմպերի, կենսաբանական զանգվածի ձևավորման և պալարների արտադրողականության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են բույսի աճի տարբեր փուլերը, վեգետատիվ օրգանների ձևավորումը, տերևային մակերեսի զարգացումը, սննդանյութերի յուրացման առանձնահատկությունները և ազոտի հասանելիության կապը բերքատվության ձևավորման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Արևմտյան Իրանի հողակլիմայական պայմաններին, քանի որ ջերմաստիճանը, տեղումների քանակը, հողի հատկությունները և մշակության տեխնոլոգիան կարող են էապես ազդել ինչպես բույսերի աճի, այնպես էլ կիրառվող պարարտանյութերի արդյունավետության վրա։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր պարարտացման մոտեցումների ազդեցությունը և գնահատել կանաչ պարարտանյութերի կիրառման նպատակահարմարությունը՝ հաշվի առնելով հողի բերրիության պահպանման և գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացման խնդիրները։ Ուսումնասիրության կարևոր կողմերից է նաև հանքային ազոտական պարարտանյութերի նկատմամբ այլընտրանքային կամ լրացուցիչ սնուցման մեթոդների որոնումը, ինչը կարող է նպաստել հողի օրգանական նյութի պահպանմանը, սննդանյութերի շրջանառության բարելավմանը և գյուղատնտեսության ավելի կայուն զարգացմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ագրոնոմներին, բուսաբույծներին, հողագետներին, բույսերի ֆիզիոլոգիայի մասնագետներին, գյուղատնտեսական գիտությունների հետազոտողներին, ուսանողներին և Իրանի գյուղատնտեսության ու հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման խնդիրներով զբաղվող մասնագետներին։ Աշխատությունը հատկապես արժեքավոր է այն տեսանկյունից, որ կարտոֆիլի արտադրողականության բարձրացման խնդիրը դիտարկում է ոչ միայն բերքատվության, այլև բույսի բնական աճի օրինաչափությունների և պարարտացման էկոլոգիապես ավելի կայուն մոտեցումների համատեքստում։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցի բնագիտամաթեմատիկական հոսքում սովորողների ուսումնահետազոտական կարողությունների ձևավորման և զարգացման մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են սովորողների՝ ինքնուրույն հարցադրումներ ձևակերպելու, խնդիրներ առաջադրելու, տեղեկատվություն որոնելու և վերլուծելու, վարկածներ առաջադրելու, փորձարարական ու տեսական հետազոտություններ իրականացնելու, արդյունքները համակարգելու և հիմնավորված եզրակացություններ կատարելու կարողությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնագիտական և մաթեմատիկական առարկաների ուսուցման առանձնահատկություններին ու դրանց ներուժին՝ սովորողների հետազոտական մտածողության զարգացման համար։ Աշխատանքում դիտարկվում են ուսուցման այնպիսի մեթոդներ և կազմակերպական ձևեր, որոնք նպաստում են սովորողի ակտիվ մասնակցությանը կրթական գործընթացին՝ խնդիրահեն, նախագծային, հետազոտական, փորձարարական և համագործակցային ուսուցման մոտեցումները։ Կարևորվում է ուսուցչի դերը որպես սովորողի հետազոտական գործունեությունը կազմակերպող և ուղղորդող մասնագետ, ինչպես նաև կրթական միջավայրի ստեղծումը, որտեղ սովորողը հնարավորություն ունի ինքնուրույն ուսումնասիրելու, սխալվելու, վերանայելու սեփական ենթադրությունները և հիմնավորելու ստացված արդյունքները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև ուսումնահետազոտական կարողությունների ձևավորման մակարդակի գնահատման չափանիշների և ցուցանիշների մշակումը, ինչպես նաև դրանց զարգացման արդյունավետության ստուգումը կրթական գործընթացում։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ավագ դպրոցի բնագիտամաթեմատիկական կրթության բովանդակության և մեթոդաբանության կատարելագործմանը, սովորողների ճանաչողական ինքնուրույնության, քննադատական և տրամաբանական մտածողության զարգացմանը և նրանց հետագա մասնագիտական ու գիտահետազոտական գործունեությանը նախապատրաստմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել դպրոցական կրթության կազմակերպման, ուսումնական ծրագրերի և մեթոդական նյութերի մշակման, ուսուցիչների վերապատրաստման և ուսումնառության անհատական ու խմբային ձևերի կատարելագործման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, բնագիտամաթեմատիկական առարկաների ուսուցիչներին, կրթության կազմակերպիչներին, մեթոդիստներին, կրթության հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։