Մարդկային ռեսուրսների կառավարման արդյունավետությունը և դրա բարձրացման ուղղությունները (ՀՀ առևտրային բանկերի նյութերով)

History

Հայ ժողովրդական տոներ-ը ազգագրական և մշակութաբանական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայ ժողովրդի ավանդական տոնական համակարգը, դրա ծագումը, կառուցվածքը և պատմական զարգացման ընթացքը՝ ընդգրկելով ինչպես հեթանոսական ժամանակներից պահպանված տարրերը, այնպես էլ քրիստոնեական տոնացույցի հետ միաձուլված ժողովրդական ավանդույթները, աշխատությունում վերլուծվում են տարվա ընթացքում նշվող հիմնական տոները՝ կապված բնության ցիկլի, գյուղատնտեսական աշխատանքի, ընտանիքի և համայնքային կյանքի հետ, ինչպես նաև դրանց ծիսական բաղադրիչները՝ երգերը, պարերը, հավատալիքները և խորհրդանշական գործողությունները, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են տարբեր տարածաշրջաններում ձևավորվել տոնական ավանդույթների տեղական տարբերակներ՝ պահպանելով ընդհանուր ազգային համակարգի միասնականությունը, միաժամանակ ցույց է տրվում, որ ժողովրդական տոները ոչ միայն ժամանցային կամ ծիսական բնույթ ունեն, այլ նաև հանդիսանում են ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և մշակութային շարունակականության կարևոր արտահայտություն, աշխատությունը ընդգծում է նաև ժամանակակից փոփոխությունների ազդեցությունը ավանդական տոնական մշակույթի վրա և դրա վերաիմաստավորումը նոր սոցիալական պայմաններում։

Informatics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է բնական լեզվի մշակման և մեքենայական թարգմանության ոլորտում կիրառվող UNL (Universal Networking Language) լեզվից բնական լեզու տրանսֆորմացիայի կանոնների ընդլայնման և ճշգրտման համար նախատեսված ավտոմատացված համակարգի մշակմանը։ Աշխատությունում ներկայացվում են տրանսֆորմացիոն կանոնների ձևավորման, խմբագրման, ստուգման և կատարելագործման մեխանիզմները, որոնք նպաստում են մեքենայական թարգմանության որակի բարձրացմանը և լեզվաբանական ռեսուրսների արդյունավետ կառավարմանը։ Հեղինակը դիտարկում է կանոնահենք լեզվային համակարգերի կառուցվածքը, ավտոմատացման սկզբունքները, ծրագրային ճարտարապետությունը և բնական լեզվի քերականական ու իմաստաբանական առանձնահատկությունների հաշվառման մեթոդները՝ առաջարկելով գործնական լուծումներ բազմալեզու տեղեկատվական համակարգերի զարգացման համար։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում համակարգչային լեզվաբանության, արհեստական բանականության, մեքենայական թարգմանության, ծրագրային ապահովման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտների հետազոտողների, դասախոսների և մասնագետների համար։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ծածկագրման համակարգերում կիրառվող արդյունավետ ալգորիթմների մշակման, վերլուծության և ծրագրային իրականացման խնդիրներին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով բլոկային գաղտնագրման սկզբունքներին և դրանց գործնական կիրառություններին։ Ներկայացվում են տվյալների պաշտպանության մեթոդները, ալգորիթմների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, հաշվարկային արդյունավետության բարձրացման մոտեցումները, ինչպես նաև անվտանգության մակարդակի գնահատման չափանիշները։ Քննարկվում են գաղտնագրման գործընթացի օպտիմալացման, կատարողականության բարելավման և տարբեր ծրագրային ու ապարատային միջավայրերում կիրառման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով տեղեկատվության գաղտնիության, ամբողջականության և հուսալիության ապահովման պահանջները։ Աշխատությունը նախատեսված է տեղեկատվական անվտանգության, կրիպտոգրաֆիայի և ծրագրային համակարգերի նախագծմամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար՝ որպես տեսական և գործնական արժեք ներկայացնող աղբյուր։

Biology

Այս թեման վերաբերում է նոր սինթեզված պոլիօքսոմետաղական միացության (polyoxometalate) կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրությանը, մասնավորապես՝ դրա հակավիրուսային և ինտերֆերոնոգեն (interferon-inducing) հատկություններին։ Պոլիօքսոմետաղատները անօրգանական նանոկառուցվածքային միացությունների դաս են, որոնք կազմված են անցումային մետաղների օքսո-կլաստերներից և ունեն բարձր կառուցվածքային բազմազանություն, ռեդոքս ակտիվություն և կենսաբժշկական կիրառությունների պոտենցիալ։ Հակավիրուսային ակտիվության ուսումնասիրությունը նպատակ ունի գնահատելու, թե ինչպես է տվյալ միացությունը արգելակում վիրուսների ներթափանցումը, բազմացումը կամ բջջային մակարդակում դրանց վերարտադրությունը՝ ազդելով վիրուս-բջիջ փոխազդեցության տարբեր փուլերի վրա։ Ինտերֆերոնոգեն ակտիվությունը վերաբերում է իմունային համակարգի այն ունակությանը, որով նյութը խթանում է ինտերֆերոնների արտադրությունը՝ հատկապես I տիպի ինտերֆերոնների, որոնք առանցքային դեր ունեն բնածին հակավիրուսային իմունային պատասխանում։ Նման միացությունների հետազոտությունը ներառում է in vitro և in vivo փորձարարական մոդելներ, բջջային կուլտուրաների վարակման համակարգեր, ցիտոկինների արտազատման գնահատում և մոլեկուլային մեխանիզմների վերծանում։ Կարևոր է նաև թունաբանական պրոֆիլի ուսումնասիրությունը՝ անվտանգությունը և դեղաբանական կիրառելիությունը գնահատելու համար։ Այս ոլորտը գտնվում է կենսանանոտեխնոլոգիայի, իմունոլոգիայի և հակավիրուսային դեղագիտության խաչմերուկում և կարող է նպաստել նոր սերնդի հակավիրուսային և իմունոմոդուլացնող դեղերի զարգացմանը։

Economics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստան-ԱՊՀ երկրների առևտրաշրջանառության աճի ուղղությունների և հնարավորությունների վերլուծությանը՝ ընդգծելով տնտեսական համագործակցության ներկայիս կառուցվածքը, զարգացման միտումները և ընդլայնման ներուժը տարածաշրջանային ինտեգրացիայի շրջանակում։ Դիտարկվում են Հայաստանի արտաքին առևտրի հիմնական առանձնահատկությունները ԱՊՀ երկրների հետ հարաբերություններում՝ արտահանման և ներմուծման կառուցվածքը, հիմնական ապրանքային խմբերը և գործընկեր երկրների դերը առևտրային հոսքերի ձևավորման մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Ռուսաստանի Դաշնության, Բելառուսի, Ղազախստանի և այլ ԱՊՀ պետությունների հետ տնտեսական կապերին, որտեղ ընդգծվում են էներգակիրների, արդյունաբերական ապրանքների, գյուղատնտեսական արտադրանքի և վերամշակված ապրանքների փոխանակման հիմնական ուղղությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում են առևտրաշրջանառության աճի խոչընդոտները՝ ներառյալ լոգիստիկ սահմանափակումները, տրանսպորտային կապերի արդյունավետությունը, արժութային ռիսկերը և շուկաների կառուցվածքային անհամաչափությունները։ Միաժամանակ քննարկվում են զարգացման հնարավորությունները՝ ազատ առևտրի ռեժիմների ընդլայնում, տրանսպորտային միջանցքների բարելավում, թվային առևտրի և էլեկտրոնային հարթակների զարգացում, ինչպես նաև արտադրանքի դիվերսիֆիկացիա և բարձր ավելացված արժեք ունեցող ապրանքների արտահանման խթանում։ Ընդգծվում է նաև փոքր և միջին բիզնեսի դերի մեծացումը արտաքին շուկաներում և պետական աջակցության ծրագրերի կարևորությունը արտահանման խթանման քաղաքականության մեջ։ Նշվում է, որ Հայաստան-ԱՊՀ տնտեսական համագործակցության խորացումը կարող է նպաստել տարածաշրջանային տնտեսական կայունությանը, ներդրումային միջավայրի բարելավմանը և երկարաժամկետ տնտեսական աճի ապահովմանը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ստորգետնյա գազապահեստարանի հեռանկարային ծավալների տնտեսական հիմնավորմանը՝ բնական գազի պահեստավորման անհրաժեշտությունը, հնարավորությունները և տնտեսական արդյունավետությունը գնահատելու նպատակով։ Հետազոտության հիմքում գազամատակարարման համակարգի կայունության և հուսալիության ապահովման խնդիրն է, քանի որ ստորգետնյա պահեստավորումը հնարավորություն է տալիս հավասարակշռել գազի սպառման սեզոնային տատանումները, ձևավորել ռազմավարական պաշարներ և բարձրացնել էներգետիկ համակարգի դիմակայունությունը։ Աշխատությունում կարող են ուսումնասիրվել Հայաստանի գազի սպառման դինամիկան, պահանջարկի սեզոնային առանձնահատկությունները, գազամատակարարման համակարգի տեխնիկական հնարավորությունները և այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են պահեստավորման անհրաժեշտ ծավալը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պահեստարանի ակտիվ և բուֆերային գազի հարաբերակցությանը, պահեստավորման երկրաբանական և տեխնիկական հնարավորություններին, ներարկման ու հանման հզորություններին և շահագործման ռեժիմներին։ Տնտեսական հիմնավորման կարևոր բաղադրիչ է տարբեր հեռանկարային ծավալների համեմատական գնահատումը՝ որոշելու համար, թե որ ծավալն է առավել նպատակահարմար Հայաստանի էներգետիկ համակարգի պահանջների և տնտեսական սահմանափակումների պայմաններում։ Հետազոտությունում կարող են հաշվարկվել ստորգետնյա պահեստարանի ստեղծման և ընդլայնման կապիտալ ներդրումները, հորատանցքերի և վերգետնյա ենթակառուցվածքների կառուցման ծախսերը, գազի ներարկման ու հանման սարքավորումների արժեքը, շահագործման և տեխնիկական սպասարկման ընթացիկ ծախսերը, ինչպես նաև պահեստարանի բնականոն գործունեության ապահովման այլ ծախսերը։ Կարևորվում է նաև տարբեր ծավալների դեպքում գազի մեկ միավորի պահեստավորման ինքնարժեքի փոփոխության ուսումնասիրությունը, քանի որ պահեստարանի տնտեսական արդյունավետությունը կախված է ոչ միայն ընդհանուր ծավալից, այլև օգտագործման ինտենսիվությունից և ենթակառուցվածքների բեռնվածության մակարդակից։ Աշխատությունը կարող է ներառել գազի պահանջարկի կանխատեսում և դրա հիման վրա պահեստավորման անհրաժեշտ ծավալների որոշում՝ հաշվի առնելով բնակչության, արդյունաբերության, էներգետիկայի և այլ խոշոր սպառողների պահանջարկի փոփոխությունները։ Առանձին նշանակություն ունի ձմեռային պիկային սպառման ժամանակահատվածների ուսումնասիրությունը, երբ պահեստարանից գազի արագ հանման հնարավորությունը կարող է նվազեցնել մատակարարման խափանումների ռիսկը և սահմանափակել լրացուցիչ ներմուծման անհրաժեշտությունը։ Տնտեսական տեսանկյունից կարող են գնահատվել նաև պահեստավորման արդյունքում առաջացող խնայողությունները, մատակարարման հուսալիության բարձրացման տնտեսական արժեքը և հնարավոր արտակարգ իրավիճակների կանխարգելման ազդեցությունը։ Աշխատությունում կարող են կիրառվել ներդրումային նախագծերի գնահատման մեթոդներ՝ զուտ ներկա արժեքի, ներքին եկամտաբերության նորմայի, ներդրումների վերադարձի ժամկետի, շահութաբերության և դրամական հոսքերի վերլուծության միջոցով։ Այդ հաշվարկները հնարավորություն են տալիս տարբեր սցենարների պայմաններում համեմատել ներդրումային ծախսերը և ակնկալվող տնտեսական արդյունքները։ Կարևոր է նաև ռիսկերի վերլուծությունը, քանի որ գազի պահանջարկի փոփոխությունը, գների տատանումները, ներմուծման պայմանները, փոխարժեքային գործոնները, տեխնիկական ծախսերը և տարածաշրջանային էներգետիկ իրավիճակը կարող են էապես ազդել ծրագրի վերջնական արդյունավետության վրա։ Հետազոտության արդյունքում կարող են հիմնավորվել Հայաստանի համար ստորգետնյա գազապահեստավորման առավել նպատակահարմար հեռանկարային ծավալները և դրանց ձևավորման փուլային մոտեցումները։ Աշխատությունը կարող է նշանակություն ունենալ նաև էներգետիկ անվտանգության ապահովման տեսանկյունից, քանի որ բավարար պահեստային պաշարների առկայությունը կարող է բարձրացնել գազամատակարարման համակարգի կայունությունը և նվազեցնել արտաքին մատակարարումներից առաջացող հնարավոր ռիսկերի ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել էներգետիկայի և տնտեսագիտության մասնագետներին, գազամատակարարման համակարգերի նախագծողներին, պետական կառավարման և էներգետիկ քաղաքականության ոլորտի մասնագետներին, ներդրումային ծրագրերի գնահատմամբ զբաղվող տնտեսագետներին, ինչպես նաև համապատասխան գիտական ուղղությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է գազապահեստավորման տեխնիկական, էներգետիկ և տնտեսական խնդիրները՝ նպատակ ունենալով գիտականորեն հիմնավորել Հայաստանի Հանրապետությունում ստորգետնյա գազապահեստարանի զարգացման անհրաժեշտությունը, որոշել տնտեսապես նպատակահարմար հեռանկարային ծավալները և գնահատել դրանց ստեղծման ու շահագործման արդյունավետությունը՝ էներգետիկ անվտանգության, գազամատակարարման հուսալիության և երկարաժամկետ տնտեսական շահերի համատեքստում։