Մուրացան Անդրեաս Երեց

Technology

Այս աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանում կիրառված շինարարական տեխնոլոգիաների, կառուցապատման ավանդույթների և ճարտարապետական հմտությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը ներկայացնում է տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված շինարարական մեթոդները, օգտագործված նյութերը, կառուցվածքային լուծումները և ինժեներական մոտեցումները՝ բացահայտելով դրանց կապը բնական միջավայրի, տեղական ռեսուրսների և մշակութային ավանդույթների հետ։ Աշխատությունում վերլուծվում են եկեղեցիների, վանքերի, ամրոցների, կամուրջների, բնակելի և հասարակական կառույցների կառուցման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև վարպետների մասնագիտական փորձը և շինարարական կազմակերպման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական ճարտարապետության ինքնատիպությանը, քարաշինության զարգացմանը, կամարային և գմբեթային համակարգերի կիրառությանը, ինչպես նաև պատմաճարտարապետական հուշարձանների պահպանության և վերականգնման տեսանկյունից միջնադարյան շինարարական փորձի արժեքին։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ճարտարապետներին, շինարարներին, պատմաբաններին, հնագետներին, մշակութային ժառանգության պահպանության մասնագետներին, ուսանողներին և հայկական ճարտարապետության ու շինարարական արվեստի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

History

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայոց մեծ եղեռնի՝ Օսմանյան կայսրությունում 1915 թվականին և դրա շուրջ տարիներին իրականացված զանգվածային բռնությունների, տեղահանությունների և ցեղասպանական քաղաքականության ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են պատմական նախադրյալները, քաղաքական իրավիճակը և գաղափարական հիմքերը, որոնք հանգեցրին հայ բնակչության համակարգված ոչնչացմանը և բռնի տեղահանմանը իրենց պատմական հայրենիքից։ Հեղինակը անդրադառնում է ցեղասպանության ընթացքին՝ ներառյալ զանգվածային ձերբակալությունները, մահվան երթերը, կոտորածները և հայկական համայնքների ոչնչացումը տարբեր շրջաններում։ Միաժամանակ քննարկվում են վերապրածների ճակատագրերը, սփյուռքի ձևավորումը և հայ ժողովրդի հիշողության ու ինքնության պահպանման գործընթացները։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային արձագանքին, դիվանագիտական դիրքորոշումներին և պատմական փաստերի փաստագրմանը՝ ընդգծելով արդարության և ճանաչման խնդիրները։ Աշխատությունը վերլուծում է նաև Հայոց մեծ եղեռնի ազդեցությունը հայ ժողովրդի մշակույթի, ժողովրդագրության և ազգային գիտակցության վրա։ Այն միավորում է պատմական աղբյուրների ուսումնասիրությունը և վերլուծական մոտեցումը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ներկայացնել այդ ողբերգական իրադարձությունների ամբողջական պատկերը և դրանց երկարաժամկետ հետևանքները։

Literature

Այս ժողովածուն ներկայացնում է Միքայել Նալբանդյանի ստեղծագործությունները՝ ընդգրկելով նրա բանաստեղծությունները, հրապարակախոսական հոդվածները և փիլիսոփայական-հասարակական գրությունները։ Նրա գործերում արտացոլվում են ազգային ազատագրության, լուսավորության և սոցիալական արդարության գաղափարները։ Նալբանդյանը կարևոր դեր է խաղացել XIX դարի հայ հասարակական մտքի զարգացման մեջ՝ հանդես գալով որպես առաջադեմ մտածող և քննադատական խոսքի ներկայացուցիչ։ Նրա հրապարակախոսությունը ուղղված է եղել ժամանակի սոցիալական խնդիրների բացահայտմանը և ազգային ինքնագիտակցության բարձրացմանը։ Այս ընտրանին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ նրա գաղափարական աշխարհին և գնահատել նրա ներդրումը հայ հասարակական մտքի և գրականության պատմության մեջ։

History

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի վերջից մինչև XX դարի սկիզբը Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնի կրոնափոխության քաղաքականության պատմական ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով պետական, հասարակական, կրոնական և ժողովրդագրական գործընթացների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն մեխանիզմների և պայմանների վրա, որոնց միջոցով հայերի մի մասը հարկադրված էր հրաժարվել քրիստոնեական ինքնությունից և ընդունել իսլամ՝ բռնությունների, տեղահանությունների, սոցիալական ճնշումների և գոյատևման ծայրահեղ պայմանների ազդեցությամբ։ Քննության են առնվում XIX դարի վերջին Օսմանյան կայսրությունում հայերի իրավական և հասարակական դրության փոփոխությունները, կենտրոնական և տեղական իշխանությունների քաղաքականությունը, ինչպես նաև կրոնական պատկանելության նշանակությունը կայսրության հասարակական կառուցվածքում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն պատմական ժամանակաշրջաններին, երբ հայ բնակչության նկատմամբ բռնաճնշումների ուժեղացումը ուղեկցվել է կրոնափոխության դեպքերի տարածմամբ։ Դիտարկվում են անհատական և խմբային կրոնափոխությունների տարբեր հանգամանքները՝ փորձելով տարբերակել ազատ ընտրության, հարկադրանքի, ֆիզիկական անվտանգության ապահովման և ընտանիքի անդամների պահպանման նպատակով կատարված որոշումների հնարավոր դրդապատճառները։ Կարևորվում է նաև կանանց և երեխաների առանձնահատուկ դրությունը, քանի որ զանգվածային բռնությունների և տեղահանությունների պայմաններում նրանք հաճախ հայտնվում էին ընտանիքից և համայնքային միջավայրից կտրված վիճակում՝ ենթարկվելով ինքնության փոփոխման տարբեր ձևերի։ Ուսումնասիրվում են անունների, լեզվական միջավայրի, կրոնական պատկանելության և ընտանեկան կապերի փոփոխությունները՝ որպես ավելի լայն ինքնության վերափոխման գործընթացի բաղադրիչներ։ Քննության են առնվում կենտրոնական իշխանությունների հրահանգների, տեղական վարչական կառույցների գործունեության և տարբեր շրջաններում իրականացված քաղաքականության հարաբերակցությունը՝ հաշվի առնելով, որ գործելակերպը կարող էր տարբեր լինել ըստ ժամանակաշրջանի և տարածաշրջանի։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բռնի կրոնափոխության և ժողովրդագրական քաղաքականության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Կրոնական ինքնության փոփոխությունը դիտարկվում է ոչ միայն հավատքի հարցի, այլև համայնքային պատկանելության, սոցիալական կարգավիճակի, մշակութային ժառանգության և ազգային ինքնության պահպանման համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Հայոց ցեղասպանության տարիներին կրոնափոխության երևույթին՝ որպես հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված հալածանքների և ինքնության քայքայման քաղաքականության բաղադրիչներից մեկին։ Միաժամանակ կարևոր է տարբերակել պաշտոնական քաղաքականությունը, տեղական նախաձեռնությունները և անհատական գործողությունները՝ պատմական գործընթացը հնարավորինս բազմակողմանի ներկայացնելու համար։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն օսմանյան վարչական փաստաթղթերը, դիվանագիտական հաղորդագրությունները, եկեղեցական նյութերը, հուշագրությունները, վկայությունները և ժամանակակիցների արձանագրությունները, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել կրոնափոխության տարածվածությունը, պայմանները և հետևանքները։ Քննության են առնվում նաև պատերազմի ավարտից հետո նախկին ինքնությանը վերադառնալու, ընտանիքի անդամներին որոնելու և համայնքային կապերը վերականգնելու հետ կապված խնդիրները։ Այս գործընթացները ցույց են տալիս, որ կրոնափոխությունը շատ դեպքերում չէր սահմանափակվում կրոնական պատկանելության պաշտոնական փոփոխությամբ, այլ երկարաժամկետ ազդեցություն էր ունենում անհատի ընտանեկան, սոցիալական և մշակութային կյանքի վրա։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ուշ օսմանյան ժամանակաշրջանի հայ բնակչության պատմության, կրոնական քաղաքականության և հարկադիր ինքնափոխության մեխանիզմների մասին։ Այն կարևոր է նաև զանգվածային բռնությունների պայմաններում կրոնական ու մշակութային ինքնության պահպանման և փոփոխման գործընթացների ուսումնասիրության համար և կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ցեղասպանագիտության, օսմանագիտության, կրոնագիտության, պատմական ժողովրդագրության և մարդու իրավունքների պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Mathematics

Ուսումնասիրությունը նվիրված է մածուցիկ դիմադրության առկայության պայմաններում օրթոտրոպ թիթեղների սեփական և հարկադրական տատանումների տեսական ու մաթեմատիկական հետազոտությանը։ Աշխատության կենտրոնում անիզոտրոպ մեխանիկական հատկություններով թիթեղների դինամիկական վարքագծի ուսումնասիրությունն է, երբ համակարգում առկա է էներգիայի կորստի և տատանումների մարման պատճառ հանդիսացող մածուցիկ դիմադրություն։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են օրթոտրոպ թիթեղների առաձգական հատկությունները, շարժման հավասարումները, սահմանային պայմանները և այն հիմնական գործոնները, որոնք որոշում են դրանց սեփական հաճախությունները, տատանման ձևերը և դինամիկական արձագանքը։ Սեփական տատանումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու համակարգի բնութագրական հաճախությունները և համապատասխան տատանման ձևերը, իսկ հարկադրական տատանումների վերլուծությունը՝ գնահատելու արտաքին պարբերական կամ փոփոխական ազդեցությունների նկատմամբ թիթեղի արձագանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մածուցիկ դիմադրության ազդեցությանը, որի հաշվառումը թույլ է տալիս առավել իրատեսական նկարագրել տատանողական համակարգերի ամպլիտուդի նվազումը, ռեզոնանսային երևույթները և էներգիայի ցրումը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կիրառվող մաթեմատիկական մեթոդները հնարավորություն են տալիս ստանալ թիթեղների դինամիկական բնութագրերի հաշվարկային հարաբերություններ և գնահատել տարբեր ֆիզիկական ու երկրաչափական պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի վարքագծի վրա։ Քննարկվում են նաև թիթեղների չափերի, նյութի օրթոտրոպ հատկությունների, ամրացման պայմանների և դիմադրության գործակցի փոփոխության հետևանքները տատանումների բնութագրերի վրա։ Աշխատությունը կարևոր է օրթոտրոպ կառուցվածքների դինամիկական կայունության և հուսալիության գնահատման տեսանկյունից և կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ մեքենաշինության, ավիացիոն ու տիեզերական տեխնիկայի, շինարարական կոնստրուկցիաների և տարբեր ինժեներական համակարգերի նախագծման ժամանակ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել մեխանիկներին, ինժեներներին, կիրառական մաթեմատիկոսներին, կառուցվածքների դինամիկայով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և ասպիրանտներին։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է միկրոպոլյար օրթոտրոպ թիթեղների և հեծանների թերմոէլաստիկության կիրառական մաթեմատիկական մոդելների մշակմանը և ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում գտնվում է այն խնդիրը, թե ինչպես են ջերմաստիճանային փոփոխությունները, նյութի առաձգական հատկությունները և նրա ներքին միկրոկառուցվածքը փոխազդում բարակ և երկարավուն կառուցվածքային տարրերի մեխանիկական վարքի վրա։ Դասական առաձգականության տեսությունը հաճախ նյութը դիտարկում է որպես շարունակական միջավայր, սակայն միկրոկառուցվածք ունեցող նյութերի դեպքում այդ մոտեցումը կարող է ամբողջությամբ չարտացոլել նյութի իրական վարքը։ Միկրոպոլյար մեխանիկայի շրջանակում նյութի յուրաքանչյուր նյութական կետին, բացի տեղափոխություններից, թույլատրվում են նաև անկախ պտտական ազատության աստիճաններ, ինչի շնորհիվ հնարավոր է հաշվի առնել միկրոկառուցվածքի ազդեցությունը դեֆորմացիաների և լարումների վրա։ Օրթոտրոպ նյութերի առանձնահատկությունն այն է, որ դրանց մեխանիկական հատկությունները տարբեր ուղղություններով տարբեր են։ Այդպիսի հատկություններ կարող են բնորոշ լինել կոմպոզիտային նյութերին, շերտավոր կառուցվածքներին, որոշակի ուղղորդված մանրաթելային նյութերին և այլ անիզոտրոպ համակարգերին։ Երբ նման նյութը ենթարկվում է ջերմաստիճանի փոփոխության, առաջանում են ջերմային ընդարձակման կամ կծկման երևույթներ, որոնք կարող են հանգեցնել ներքին լարումների, դեֆորմացիաների, ծռման և կառուցվածքի ընդհանուր հավասարակշռության փոփոխության։ Աշխատության կարևոր նպատակներից է այդ երևույթների մաթեմատիկական նկարագրությունը։ Դրա համար կարող են կառուցվել դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգեր, որոնք կապում են տեղափոխությունները, պտտական դաշտերը, լարումները, դեֆորմացիաները և ջերմաստիճանային դաշտը։ Միկրոպոլյար մոտեցման դեպքում մոդելներում ընդգրկվում են ոչ միայն դասական մեխանիկական մեծությունները, այլև միկրոպտույտներին և դրանց հետ կապված լարվածություններին վերաբերող պարամետրեր։ Սա թույլ է տալիս ավելի մանրամասն նկարագրել այն կառուցվածքների վարքը, որոնց համար նյութի միկրոմասշտաբային առանձնահատկությունները կարող են նշանակություն ունենալ։ Թիթեղների համար մաթեմատիկական մոդելները կարող են հիմնված լինել բարակ կառուցվածքների տեսության համապատասխան մոտեցումների վրա։ Ուսումնասիրվում են թիթեղի հարթության մեջ և հաստության ուղղությամբ առաջացող ջերմային ու մեխանիկական ազդեցությունները, ինչպես նաև սահմանային պայմանների ազդեցությունը։ Հետազոտության ընթացքում հնարավոր է ստանալ այնպիսի հավասարումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս որոշել թիթեղի դեֆորմացված վիճակը, ջերմային ընդարձակումը, լարվածությունների բաշխումը և միկրոպտույտների բնութագրերը տարբեր արտաքին պայմաններում։ Հեծանների դեպքում խնդիրը կարող է պարզեցվել՝ հաշվի առնելով կառուցվածքի երկարությունը, լայնությունն ու հաստությունը և դրանց հարաբերակցությունները։ Այդպիսի մոդելները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել ջերմային ազդեցության տակ գտնվող հեծանի ծռումը, տեղաշարժերը, ներքին լարումները և կայունության առանձնահատկությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի նյութի օրթոտրոպ բնույթի պահպանումը մաթեմատիկական նկարագրության մեջ, քանի որ տարբեր ուղղություններով նյութի առաձգական և ջերմային հատկությունների տարբերությունը կարող է էապես փոխել կառուցվածքի վարքը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել սահմանային խնդիրների լուծման վերլուծական կամ թվային մեթոդների մշակումը։ Կախված խնդրի բարդությունից՝ կարող են կիրառվել փոփոխականների տարանջատման, շարքերի, ինտեգրալային փոխակերպումների, թվային մոտարկումների կամ այլ մաթեմատիկական մեթոդներ։ Ստացված լուծումները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել հիմնական պարամետրերի ազդեցությունը կառուցվածքի լարվածադեֆորմացիոն վիճակի վրա և կատարել տարբեր մոդելների համեմատություն։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ թերմոմեխանիկական ազդեցությունները կարևոր են բազմաթիվ ինժեներական կառուցվածքների նախագծման և շահագործման ժամանակ։ Ջերմաստիճանի փոփոխության պայմաններում աշխատող բարակ թիթեղները և հեծանները կարող են կիրառվել մեքենաշինության, ավիացիոն և տիեզերական տեխնիկայի, շինարարական կոնստրուկցիաների, էներգետիկայի և այլ ոլորտներում։ Այդպիսի համակարգերի հաշվարկային մոդելները հնարավորություն են տալիս կանխատեսել դեֆորմացիաները և լարումները, գնահատել կառուցվածքի հուսալիությունը և ընտրել աշխատանքի համար համապատասխան նյութական ու երկրաչափական պարամետրեր։ Միկրոպոլյար տեսության օգտագործումը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ կառուցվածքի փոքր չափերը կամ նյութի ներքին կառուցվածքը սկսում են էապես ազդել նրա մեխանիկական հատկությունների վրա։ Այս մոտեցումը կարող է կիրառելի լինել նաև ժամանակակից միկրոկառուցվածքային և կոմպոզիտային նյութերի մոդելավորման խնդիրներում։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կայանում է թերմոէլաստիկության, միկրոպոլյար մեխանիկայի և օրթոտրոպ նյութերի տեսության համադրման մեջ։ Մոդելները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել դասական տեսության և միկրոկառուցվածքը հաշվի առնող մոտեցումների տարբերությունները, գնահատել լրացուցիչ միկրոպոլյար պարամետրերի ազդեցությունը և պարզել, թե ինչ պայմաններում են այդ ազդեցությունները դառնում էական։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել կիրառական մաթեմատիկոսներին, մեխանիկներին, նյութագետներին, ինժեներներին, կառուցվածքային մեխանիկայի մասնագետներին և մաթեմատիկական մոդելավորմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի ստեղծել և վերլուծել միկրոպոլյար օրթոտրոպ թիթեղների և հեծանների թերմոէլաստիկ վարքը նկարագրող մաթեմատիկական մոդելներ՝ հաշվի առնելով նյութի անիզոտրոպությունը, ջերմաստիճանային ազդեցությունները և միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները, և այդպիսով ապահովել բարդ ինժեներական կառուցվածքների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի ավելի ճշգրիտ տեսական ու հաշվարկային գնահատման հնարավորություն։