Անհատի արժեհամակարգի կողմնորոշիչները 20-րդ դարավերջի և 21-րդ դարասկզբի անգլոամերիկյան արձակում (կին գրողների ստեղծագործությունների հիման վրա)

Law

Գիրքը նվիրված է արդի ժամանակաշրջանում իրավունքի գլոբալացման երևույթի տեսական և իրավական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով գլոբալացման ազդեցությունը ազգային իրավական համակարգերի, իրավական նորմերի և պետությունների միջև իրավական փոխգործակցության վրա։ Աշխատության մեջ իրավունքի գլոբալացումը դիտարկվում է որպես միջազգային տնտեսական, քաղաքական, սոցիալական, տեխնոլոգիական և մշակութային կապերի խորացման հետևանքով ձևավորվող բազմաշերտ գործընթաց, որի արդյունքում տարբեր պետությունների իրավական համակարգերի միջև ավելանում են փոխազդեցությունն ու փոխներթափանցումը։ Հեղինակը վերլուծում է գլոբալացման հիմնական նախադրյալները, դրա զարգացման միտումները և իրավական համակարգերի վրա ունեցած ազդեցությունը՝ անդրադառնալով ազգային իրավունքի և միջազգային իրավունքի փոխհարաբերությունների փոփոխությանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում իրավական նորմերի մերձեցման և ներդաշնակեցման գործընթացներին, միջազգային չափանիշների տարածմանը, միջազգային կազմակերպությունների դերակատարությանը և պետությունների իրավական ինքնիշխանության պահպանման խնդրին։ Քննարկվում են նաև գլոբալացման դրական և հնարավոր բացասական հետևանքները՝ ներառյալ իրավական համագործակցության ընդլայնումը, մարդու իրավունքների պաշտպանության միասնական չափանիշների ձևավորումը, անդրսահմանային խնդիրների իրավական կարգավորման հնարավորությունների մեծացումը, ինչպես նաև ազգային իրավական առանձնահատկությունների պահպանման հետ կապված մարտահրավերները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում գլոբալ իրավական գործընթացների ազդեցությանը սահմանադրական, քաղաքացիական, տնտեսական, քրեական և այլ իրավական ոլորտների զարգացման վրա։ Հատուկ նշանակություն ունի իրավական համակարգերի փոխազդեցության պայմաններում իրավական մշակույթի, իրավական արժեքների և իրավաստեղծ գործընթացների փոփոխության ուսումնասիրությունը։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է գլոբալացման խորացումը վերափոխում իրավունքի ավանդական ընկալումները և ինչպիսի նոր խնդիրներ է առաջացնում ազգային ու միջազգային իրավակարգերի համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել իրավունքի տեսությամբ, միջազգային և սահմանադրական իրավունքով, իրավական համակարգերի համեմատական ուսումնասիրությամբ և գլոբալ իրավական գործընթացներով զբաղվող մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և հետազոտողների համար։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է անալոգային ինտեգրալ սխեմաների ֆիզիկական նախագծման ավտոմատացման մեթոդների և գործիքների մշակմանն ու հետազոտությանը։ Գրքում ուսումնասիրվում են նախագծման գործընթացի հիմնական փուլերը՝ սխեմաների տեղաբաշխում, կապակցումների երթուղավորում, տարրերի օպտիմալ դասավորում և տեխնոլոգիական սահմանափակումների հաշվառում՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել նախագծման ճշգրտությունը, արագությունը և արդյունավետությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է անալոգային սխեմաների առանձնահատկությունները թվային համակարգերի համեմատությամբ՝ ընդգծելով պարամետրերի շարունակական բնույթը, աղմուկի, ջերմաստիճանային և տեխնոլոգիական տատանումների ազդեցությունը նախագծման արդյունքների վրա։ Քննարկվում են ավտոմատացված նախագծման ալգորիթմներ, օպտիմալացման մոդելներ և հաշվարկային մեթոդներ, որոնք կիրառվում են բարձր ինտեգրված միկրոսխեմաների մշակման գործընթացում։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև CAD համակարգերի զարգացմանը, նախագծման ծրագրային ապահովման կառուցվածքին և ինժեներական լուծումների վավերացման մեթոդներին։ Գրքում ներկայացված մոտեցումները կարող են կիրառվել բարձր արդյունավետությամբ անալոգային և խառը ազդանշանային միկրոսխեմաների նախագծման ոլորտում՝ նպաստելով ժամանակակից միկրոէլեկտրոնիկայի զարգացմանը և արտադրական գործընթացների ավտոմատացման մակարդակի բարձրացմանը։

Pedagogy

Այս աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցում տնտեսագիտական դաստիարակության կազմակերպման մեթոդական հիմքերի ուսումնասիրությանը և արդյունավետ կրթական մոտեցումների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչպիսի բովանդակությամբ, մեթոդներով և մանկավարժական միջոցներով կարելի է ավագ դպրոցականների շրջանում ձևավորել տնտեսագիտական մտածողություն, ֆինանսական գրագիտություն, պատասխանատու տնտեսական վարքագիծ և առօրյա կյանքում հիմնավորված որոշումներ կայացնելու կարողություն։ Աշխատության շրջանակում տնտեսագիտական դաստիարակությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տնտեսական գիտելիքների փոխանցման գործընթաց, այլև որպես սովորողների անձնային և սոցիալական զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Ուսումնասիրվում են այնպիսի թեմաների ուսուցման և յուրացման մեթոդական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են փողի և եկամուտների կառավարումը, խնայողությունը, սպառումը, բյուջեի պլանավորումը, աշխատանքը, ձեռնարկատիրությունը, արտադրությունը, շուկան և տնտեսական պատասխանատվությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկություններին համապատասխան ուսուցման կազմակերպմանը, որպեսզի տնտեսական հասկացությունները ներկայացվեն հասկանալի, գործնական և առօրյա կյանքի հետ անմիջականորեն կապված ձևով։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել ակտիվ և փոխներգործուն ուսուցման մեթոդներ, գործնական առաջադրանքներ, իրավիճակային խնդիրներ, քննարկումներ, խաղային և նախագծային աշխատանքներ, որոնց միջոցով սովորողները ոչ միայն ձեռք են բերում տեսական գիտելիքներ, այլև սովորում են կիրառել դրանք իրական կամ մոդելավորված իրավիճակներում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սովորողների ինքնուրույնության, նախաձեռնողականության, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և տնտեսական ընտրությունների հետևանքները գնահատելու կարողությունների զարգացմանը։ Ուսումնասիրությունը նաև անդրադառնում է ուսուցչի դերին՝ որպես սովորողների տնտեսական մտածողության ձևավորման կազմակերպչի և ուղղորդողի, ինչպես նաև դպրոցական կրթության բովանդակության մեջ տնտեսագիտական թեմաների արդյունավետ ներառման հնարավորություններին։ Աշխատության մեթոդական մոտեցումները կարող են նպաստել սովորողների մոտ ոչ միայն տնտեսական գիտելիքների, այլև ֆինանսական և սոցիալական պատասխանատվության ձևավորմանը։ Տնտեսագիտական դաստիարակության ճիշտ կազմակերպումը կարող է օգնել պատանիներին ավելի գիտակցված կողմնորոշվել անձնական և հասարակական տնտեսական հարաբերություններում, գնահատել տարբեր ընտրությունների հետևանքները և պատրաստվել ինքնուրույն կյանքի ու մասնագիտական գործունեության պահանջներին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ավագ դպրոցի ուսուցիչներին, մանկավարժներին, կրթության կազմակերպիչներին, մեթոդիստներին, մանկավարժական բուհերի դասախոսներին, հետազոտողներին և ապագա ուսուցիչներին։

History

1945–1965 թվականներին Խորհրդային Հայաստանում գիտության զարգացումը թևակոխեց նոր փուլ, որը բնութագրվում էր հետպատերազմյան վերականգնմամբ, գիտական ինստիտուցիոնալացման խորացմամբ և տարբեր ոլորտներում արագ առաջընթացով։ Այս շրջանում գիտությունը դարձավ պետական զարգացման ռազմավարական ուղղություն, և զգալի միջոցներ ուղղվեցին գիտահետազոտական կենտրոնների ստեղծման ու ընդլայնման համար։ Կարևոր դեր խաղաց Հայաստանի գիտությունների ակադեմիան՝ Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիա, որը համակարգեց գիտական աշխատանքները և միավորեց տարբեր ինստիտուտների գործունեությունը։ Բնական և տեխնիկական գիտությունների ոլորտում առանձնանում էին մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, մեխանիկայի և ինժեներական գիտությունների զարգացումը։ Ձևավորվեցին ճանաչված գիտական դպրոցներ, հատկապես մաթեմատիկայի և տեսական ֆիզիկայի ոլորտներում, որոնք հետագայում միջազգային ճանաչում ձեռք բերեցին։ Բժշկագիտությունը նույնպես զարգացում ապրեց՝ կենտրոնանալով առողջապահական համակարգի բարելավման և նոր բուժական մեթոդների ներդրման վրա։ Միաժամանակ առաջընթաց գրանցվեց երկրաբանության և էներգետիկայի ոլորտներում, ինչը կապված էր արդյունաբերական զարգացման և բնական ռեսուրսների ուսումնասիրության հետ։ Հումանիտար գիտությունների մեջ զգալի աշխատանք կատարվեց հայագիտության, պատմության, լեզվաբանության և գրականագիտության ոլորտներում, որտեղ զարգացան ազգային մշակույթի ուսումնասիրության նոր մոտեցումներ։ Այս տարիներին գիտական կադրերի պատրաստումը ակտիվորեն իրականացվում էր բուհերում և ասպիրանտուրայում, ինչը նպաստեց գիտական նոր սերնդի ձևավորմանը։ Չնայած ձեռքբերումներին՝ գիտությունը գործում էր խիստ կենտրոնացված խորհրդային համակարգի շրջանակներում, ինչը որոշ դեպքերում սահմանափակում էր գաղափարական բազմազանությունը։ Այնուամենայնիվ, 1945–1965 թթ. փուլը համարվում է Խորհրդային Հայաստանի գիտության կայացման և արագ զարգացման կարևորագույն շրջանը, որը հիմք դրեց հետագա գիտական առաջընթացի համար։

Linguistics

Այս աշխատությունը նվիրված է Փավստոս Բուզանդին վերագրվող «Պատմութիւն Հայոց» երկի լեզվի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով բառապաշարային և քերականական իրողություններին։ Հետազոտության շրջանակում քննության է առնվում դասական հայերենի պատմական զարգացման կարևոր փուլերից մեկը ներկայացնող այս երկի լեզվական համակարգը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրա բառային կազմի, ձևաբանական կառուցվածքի և շարահյուսական առանձնահատկությունների հիմնական դրսևորումները։ Բառապաշարային ուսումնասիրության ընթացքում կարող են առանձնացվել բնիկ հայերեն բառերը, փոխառությունները, հնաբանությունները, նորաստեղծ կամ սահմանափակ գործածությամբ բառային միավորները, դարձվածային արտահայտությունները և պատմամշակութային իրականությունն արտացոլող հատուկ բառամթերքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն բառերին ու արտահայտություններին, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, քաղաքական, ռազմական, կրոնական և կենցաղային իրականության մասին։ Քերականական ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են խոսքի մասերի գործածությունը, հոլովական և խոնարհման համակարգի առանձնահատկությունները, բայական ձևերի կիրառությունը, ժամանակային և եղանակային հարաբերությունները, ինչպես նաև բառերի և նախադասությունների կառուցվածքային կապերը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև շարահյուսական այն կառուցվածքներին, որոնք բնորոշ են պատմագրական երկի լեզվին, և բացահայտել դրանց տարբերությունները դասական գրական հայերենի այլ աղբյուրներում հանդիպող համապատասխան երևույթներից։ Կարևոր տեղ է հատկացվում լեզվական իրողությունների պատմահամեմատական մեկնաբանությանը, քանի որ առանձին բառաձևերի և քերականական կառույցների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայերենի պատմական զարգացման օրինաչափությունների ավելի ամբողջական բացահայտմանը։ Երկի լեզվի ուսումնասիրությունը միաժամանակ հնարավորություն է տալիս գնահատելու հեղինակի կամ ստեղծագործության լեզվական ինքնատիպությունը, գրական ավանդույթի ազդեցությունը և ժողովրդախոսակցական տարրերի հնարավոր դրսևորումները։ Աշխատության ընթացքում լեզվական նյութի համակարգված վերլուծությունը կարող է նպաստել նաև վաղմիջնադարյան հայերենի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների հարստացմանը։ Նյութը արժեքավոր է ոչ միայն հայոց լեզվի պատմության, այլև հայ մատենագրության, պատմագրության, աղբյուրագիտության և միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, պատմաբանների, բանասերների, դասական հայերենի մասնագետների, ձեռագրագետների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է մանկամահացության հիմնախնդրի սոցիալ-ժողովրդագրական ուսումնասիրությանը և Հայաստանի Հանրապետության օրինակով դրա վիճակագրական գնահատմանը։ Ուսումնասիրության առանցքում նորածինների և մինչև մեկ տարեկան երեխաների մահացության երևույթն է, դրա տարածվածության, դինամիկայի, կառուցվածքի և դրա վրա ազդող սոցիալական, ժողովրդագրական, բժշկական ու տնտեսական գործոնների վերլուծությունը։ Մանկամահացությունը ժողովրդագրական և հանրային առողջապահության կարևորագույն ցուցանիշներից է, քանի որ այն ոչ միայն արտացոլում է երեխաների առողջության և բժշկական օգնության մակարդակը, այլև որոշակի պատկերացում է տալիս բնակչության սոցիալ-տնտեսական պայմանների, առողջապահական համակարգի արդյունավետության, մայրական և մանկական առողջության պահպանման հնարավորությունների ու կյանքի ընդհանուր որակի վերաբերյալ։ Աշխատանքում վիճակագրական մոտեցման միջոցով կարող են ուսումնասիրվել մանկամահացության ցուցանիշների փոփոխությունները տարբեր ժամանակահատվածներում, դրանց հարաբերակցությունը ծնելիության և ընդհանուր մահացության գործընթացների հետ, ինչպես նաև տարածքային և սոցիալ-ժողովրդագրական տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ երեխաների մահացության մակարդակը պայմանավորված է բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններով՝ հղիության և ծննդաբերության ընթացքով, մոր առողջական վիճակով, վաղաժամ ծննդով, բնածին արատներով, վարակիչ և այլ հիվանդություններով, նորածնային խնամքի հասանելիությամբ, բժշկական ծառայությունների որակով, ընտանիքի սոցիալական պայմաններով և առողջապահական գիտելիքների մակարդակով։ Հայաստանի Հանրապետության տվյալների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել մանկամահացության փոփոխության հիմնական միտումները, գնահատել խնդրի մասշտաբները և առանձնացնել այն ժամանակահատվածներն ու պայմանները, որոնց ընթացքում արձանագրվել են առավել նշանակալի փոփոխություններ։ Վիճակագրական վերլուծության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև տարբեր ցուցանիշների համադրումը՝ բացարձակ թվերի, հարաբերական ցուցանիշների, գործակիցների և դինամիկայի միջոցով, ինչը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել խնդրի զարգացման մասին։ Աշխատությունը մանկամահացությունը դիտարկում է ոչ միայն որպես բժշկական խնդիր, այլև որպես հասարակության սոցիալական և ժողովրդագրական զարգացման հետ սերտորեն կապված երևույթ։ Երեխաների վաղ տարիքում մահացության բարձր մակարդակը կարող է ազդեցություն ունենալ բնակչության բնական վերարտադրության, կյանքի սպասվող տևողության, ընտանիքի ժողովրդագրական վարքագծի և երկրի ընդհանուր ժողովրդագրական ներուժի վրա։ Այդ պատճառով խնդրի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև Հայաստանի ժողովրդագրական գործընթացների ավելի լայն համատեքստում, որտեղ ծնելիության, մահացության, բնակչության բնական շարժի և միգրացիայի միտումները փոխկապակցված են և իրենց ազդեցությունն են թողնում երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա։