More in Geography

    View all arrow_right_alt

    Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Mathematics

    Երկու խնձոր վաճառող տղաների պատմությունը կամ մեծ պապի թվաբանությունը

    Գիրքը միավորում է պատմողական և ուսուցողական տարրեր՝ կենտրոնանալով երկու խնձոր վաճառող տղաների պատմության և թվաբանության ուսուցման վրա։ Վերնագրում նշված առօրյա իրավիճակը կապում է երեխաների կենսափորձը թվային հաշվարկների հետ՝ մաթեմատիկական գիտելիքները դարձնելով ավելի հասկանալի և կիրառական։ Նման ուսումնական պատմությունները կարևոր տեղ են զբաղեցրել մանկավարժական գրականության մեջ, քանի որ հնարավորություն են տվել թվաբանության սկզբունքները ներկայացնելու ծանոթ առարկաների, առևտրային պարզ գործողությունների և գործնական խնդիրների միջոցով։ Հաշվելու, քանակները համեմատելու, գումարային հարաբերությունները հասկանալու և տրամաբանական եզրահանգումներ կատարելու կարողությունները տարրական կրթության հիմնարար բաղադրիչներից են։ Պատմության մեջ «մեծ պապի թվաբանության» հիշատակումը նաև ընդգծում է սերունդների միջև գիտելիքների փոխանցման և ավագների փորձի կրթական նշանակության գաղափարը։ Հրատարակությունը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի հայալեզու մանկավարժական գրականության համատեքստում, երբ ուսումնական գրքերը նպաստում էին մայրենի լեզվով կրթության տարածմանը և երեխաների համար մատչելի նյութերի ստեղծմանը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում մանկական ընթերցանության, թվաբանության դասավանդման պատմության և հայ կրթական գրականության զարգացման ուսումնասիրության համար։

    Updated: 2026-10-28
    Երկու խնձոր վաճառող տղաների պատմությունը կամ մեծ պապի թվաբանությունը
    Online

    History

    Автограф Иоанна (Ованеса) Ванакана Таушского, армянского писателя монгольской эпохи

    Աշխատությունը նվիրված է XIII դարի հայ նշանավոր մատենագիր, պատմիչ և աստվածաբան Հովհաննես Վանական Տավուշեցու՝ Վանական վարդապետի ինքնագիր ձեռագրի ուսումնասիրությանը։ Վանականը (1181–1251) Մխիթար Գոշի աշակերտն էր, Խորանաշատի դպրոցի հիմնադիրը և միջնադարյան հայ կրթամշակութային կյանքի կարևորագույն գործիչներից մեկը, որի աշակերտներից էին Կիրակոս Գանձակեցին և Վարդան Արևելցին։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է ոչ միայն ինքնագրի բովանդակային արժեքը, այլև դրա ձեռագրագիտական, պատմական և գրական նշանակությունը։ Ինքնագրային վկայությունները հատկապես կարևոր են միջնադարյան հեղինակների ստեղծագործությունների իսկությունը, գրության առանձնահատկությունները, լեզվական միջավայրը և մատենագրական ժառանգության փոխանցման ընթացքը պարզելու համար։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Վանականի գործունեության պատմական միջավայրին, նրա գրական և գիտական ժառանգությանը, ինչպես նաև XIII դարի հայ մշակույթի զարգացման պայմաններին։ Վանականի կորած պատմական երկի մասին տեղեկություններ պահպանվել են նրա աշակերտների՝ Կիրակոսի, Վարդանի և Մաղաքիայի աշխատություններում, իսկ նրա պահպանված ժառանգության մեջ կարևոր տեղ են զբաղեցնում աստվածաշնչյան մեկնությունները, քարոզները և հարց ու պատասխանի բնույթի աշխատությունները։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև որպես հայկական ձեռագրական մշակույթի պատմության աղբյուր, քանի որ ինքնագիրը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի գրության ավանդույթները, ձեռագրի ստեղծման և պահպանման հանգամանքները և հեղինակի անմիջական մասնակցության հետքերը։ Հրատարակության մատենագիտական տվյալները վկայում են, որ նյութը Ս. Վ. Տեր-Ավետիսյանի ուսումնասիրությունն է, որը տպագրվել է 1926 թվականին Թիֆլիսում՝ «Կովկասյան պատմահնագիտական ինստիտուտի տեղեկություններում», հատոր IV-ում, էջ 51–54։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, միջնադարագետներին, ձեռագրագետներին, աղբյուրագետներին, գրականագետներին, պատմաբաններին, մատենագետներին, ինչպես նաև հայկական միջնադարյան մշակույթի և ձեռագրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

    Updated: 2026-08-24
    Автограф Иоанна (Ованеса) Ванакана Таушского, армянского писателя монгольской эпохи
    Online

    Linguistics

    Կանխենթադրույթի՝ որպես տեքստի կապակցման միջոցի լեզվաճանաչողական հայեցակերպը

    Աշխատությունը նվիրված է կանխենթադրույթի՝ որպես տեքստի կապակցման և իմաստային ամբողջականության ձևավորման կարևոր միջոցի, լեզվաճանաչողական ուսումնասիրությանը։ Գրքում լեզվական երևույթը դիտարկվում է ոչ միայն որպես խոսքային կառուցվածքի բաղադրիչ, այլև որպես մարդու գիտակցության, լեզվական ընկալման և հաղորդակցական գործընթացների հետ սերտորեն կապված երևույթ։ Ուսումնասիրվում են այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով կանխենթադրույթը նպաստում է տեքստի տարբեր հատվածների միջև իմաստային կապերի հաստատմանը, տեղեկատվության հաջորդական ընկալմանը և հաղորդակցական ամբողջականության ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեքստում բացահայտ և ենթադրյալ տեղեկատվության փոխհարաբերությանը, խոսողի և լսողի ընդհանուր գիտելիքի դերին, ինչպես նաև այն գործընթացներին, որոնց շնորհիվ ընթերցողը վերականգնում և մեկնաբանում է չարտահայտված իմաստային կապերը։ Աշխատության շրջանակում քննության են առնվում կանխենթադրույթի դրսևորման ձևերը, դրա գործառույթները տարբեր տեքստային միջավայրերում և կապը տեքստի կապակցվածության ու ամբողջականության այլ միջոցների հետ։ Լեզվաճանաչողական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են լեզվական միավորները փոխազդում մարդու գիտելիքների, հիշողության, ընկալման և եզրահանգման գործընթացների հետ՝ ապահովելով տեքստի արդյունավետ ըմբռնումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել ինչպես տեսական լեզվաբանության, այնպես էլ տեքստաբանության, ճանաչողական լեզվաբանության, պրագմատիկայի և հաղորդակցական լեզվաբանության շրջանակներում։ Այն հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել լեզվաբանների, գրականագետների, հետազոտողների, բուհերի դասախոսների և ուսանողների համար՝ նպաստելով տեքստի իմաստային կազմակերպման և լեզվական հաղորդակցության ճանաչողական հիմքերի առավել խորքային ըմբռնմանը։

    Updated: 2026-09-23
    Կանխենթադրույթի՝ որպես տեքստի կապակցման միջոցի լեզվաճանաչողական հայեցակերպը
    Online

    Chemistry

    Молекулярные взаимодействия химические превращения в водно-сульфоксидных растворах цистеина

    Ցիստեինի ջրասուլֆօքսիդային լուծույթներում մոլեկուլային փոխազդեցությունները և քիմիական փոխակերպումները ներկայացնում են բարդ հավասարակշռված համակարգ, որտեղ լուծիչի՝ ջրի և սուլֆօքսիդների (օրինակ՝ դիմեթիլսուլֆօքսիդի) առանձնահատկությունները զգալի ազդեցություն են ունենում ամինաթթվի իոնացման, կոնֆորմացիայի և ռեակտիվության վրա։ Ցիստեինը, ունենալով թիոլային (-SH), ամինային և կարբօքսիլային խմբեր, կարող է մասնակցել ինչպես ներամոլեկուլային, այնպես էլ միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների՝ ձևավորելով ջրածնային կապեր, դիպոլ-դիպոլային փոխազդեցություններ և երբեմն դիսուլֆիդային կապերի առաջացման նախադրյալներ։ Ջրային միջավայրում ցիստեինը հիմնականում գտնվում է զվիտեր-իոնային վիճակում, մինչդեռ սուլֆօքսիդների հավելումը կարող է փոխել լուծույթի դիէլեկտրիկ հատկությունները և բարձրացնել թիոլ խմբի նուկլեոֆիլ ակտիվությունը՝ նպաստելով օքսիդացման-վերականգնման գործընթացների փոփոխությանը։ Դիմեթիլսուլֆօքսիդի նման լուծիչները կարող են նաև կայունացնել որոշ միջանկյալ կառուցվածքներ՝ փոփոխելով ցիստեինի կոնֆորմացիոն հավասարակշռությունը և ազդելով նրա ագրեգացիոն վարքի վրա։ Քիմիական փոխակերպումների տեսանկյունից հնարավոր են թիոլ խմբի օքսիդացում դեպի դիսուլֆիդներ (ցիստին), ինչպես նաև ռեդուկցիոն հակադարձ գործընթացներ՝ կախված միջավայրի օքսիդավերականգնման պոտենցիալից։ Բացի այդ, լուծիչի ազդեցությամբ կարող են փոփոխվել ցիստեինի pKa արժեքները, ինչը ազդում է նրա իոնացման աստիճանի և ռեակտիվության վրա տարբեր pH պայմաններում։ Մոլեկուլային մակարդակում կարևոր դեր ունեն նաև լուծիչ-լուծվող նյութ փոխազդեցությունները, որոնք ձևավորում են հիդրատացման և սոլվատացման շերտեր՝ կարգավորելով էներգետիկ լանդշաֆտը և ռեակցիոն կինետիկան։ Ընդհանուր առմամբ, ցիստեինի ջրասուլֆօքսիդային համակարգերը ներկայացնում են բազմագործոն քիմիական միջավայր, որտեղ լուծիչի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները էականորեն վերահսկում են մոլեկուլային վարքը, հավասարակշռությունները և քիմիական փոխակերպումների ուղղվածությունը։

    Updated: 2026-08-21
    Молекулярные взаимодействия химические превращения в водно-сульфоксидных растворах цистеина
    Online

    Medicine

    Генетические и приобретенные тромбофилии при беременности высокого риска у женщин армянской популяции

    Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հղիության բարձր ռիսկի պայմաններում հայ բնակչության կանանց շրջանում ժառանգական և ձեռքբերովի թրոմբոֆիլիաների ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են արյան մակարդելիության համակարգի խանգարումները, դրանց առաջացման հնարավոր գենետիկական և ձեռքբերովի գործոնները, ինչպես նաև հղիության ընթացքում թրոմբոզային բարդությունների զարգացման հավանականությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժառանգական նախատրամադրվածության ուսումնասիրությանը, գենետիկական առանձնահատկությունների բացահայտմանը և դրանց հնարավոր կապին հղիության անբարենպաստ ելքերի հետ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են նաև ձեռքբերովի թրոմբոֆիլիկ վիճակները, դրանց ախտորոշման հնարավորությունները և հղիության ընթացքի վրա դրանց ազդեցության առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում բարձր ռիսկի հղիությունների ժամանակ թրոմբոֆիլիաների հայտնաբերման, գնահատման և կլինիկական նշանակության խնդիրները, ինչպես նաև մայրական և պտղային բարդությունների կանխարգելման մոտեցումները։ Կարևորվում է լաբորատոր, կլինիկական և գենետիկական տվյալների համադրումը՝ ռիսկի գործոնների ավելի ամբողջական գնահատման նպատակով։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հղիության ընթացքում թրոմբոֆիլիկ վիճակների վաղ հայտնաբերման և ռիսկի անհատական գնահատման մեթոդների կատարելագործմանը, ինչպես նաև բժշկական հսկողության և կանխարգելիչ ռազմավարությունների զարգացմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել մանկաբարձ-գինեկոլոգներին, հեմատոլոգներին, բժշկական գենետիկներին, պերինատոլոգներին, լաբորատոր բժշկության մասնագետներին, գիտաշխատողներին և բարձր ռիսկի հղիության խնդիրներով զբաղվող բժշկական հանրությանը։

    Updated: 2026-09-09
    Генетические и приобретенные тромбофилии при беременности высокого риска у женщин армянской популяции
    Online

    Medicine

    Epidemiological characteristics of brucellosis in the Republic of Armenia

    This work concerns the epidemiological characteristics of brucellosis in the Republic of Armenia, focusing on the distribution, transmission dynamics, and public health impact of this zoonotic infectious disease. The main objective of the study is to analyze the incidence patterns of brucellosis among human populations and identify the primary epidemiological risk factors contributing to its persistence in different regions of the country. It examines the role of infected livestock, particularly cattle, sheep, and goats, as the main reservoirs of Brucella species, as well as the pathways of transmission to humans through direct contact, consumption of unpasteurized dairy products, and occupational exposure. Special attention is given to the seasonal fluctuations of disease incidence, regional differences in morbidity rates, and the influence of socio-economic and agricultural practices on disease spread. The work also evaluates diagnostic approaches, including serological and bacteriological methods, and discusses the challenges of early detection and underreporting in rural communities. In addition, it reviews existing prevention and control strategies, such as veterinary surveillance, livestock vaccination programs, food safety measures, and public health education campaigns. The study further considers the burden of brucellosis on healthcare systems and its socio-economic consequences for affected populations. Thus, the research provides an important contribution to epidemiology and public health by offering a comprehensive assessment of brucellosis patterns in Armenia and supporting the development of more effective control and prevention policies.

    Updated: 2026-09-22
    Epidemiological characteristics of brucellosis in the Republic of Armenia