Աստվածաշունչ

Geography

Աշխատությունը նվիրված է գետերի մակընթացային դելտաներում ջրի հանքայնության որոշման և գնահատման հիմնախնդիրներին՝ դիսպերսիոն մեթոդի կիրառման միջոցով։ Քննարկվում են գետային և ծովային ջրերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, մակընթացային շարժումների ազդեցությունը ջրային միջավայրի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վրա, ինչպես նաև ջրի աղայնության և հանքայնության տարածական ու ժամանակային փոփոխությունների օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գետաբերանային շրջաններում քաղցրահամ և աղի ջրերի խառնման գործընթացներին, լուծված հանքային նյութերի տեղափոխմանը և դրանց բաշխման վրա ազդող հիդրոդինամիկական գործոններին։ Ուսումնասիրվում են ջրային հոսքերի արագության, մակընթացության ուժգնության, գետի ջրատարության, ջրի խտության և դելտայի երկրաձևաբանական առանձնահատկությունների ազդեցությունները հանքայնության փոփոխության վրա։ Դիտարկվում են դիսպերսիայի ֆիզիկական հիմքերը, նյութերի տարածման և խառնման մաթեմատիկական նկարագրության սկզբունքները, ինչպես նաև ջրում լուծված աղերի կոնցենտրացիաների հաշվարկման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հիդրոդինամիկական և դիսպերսիոն հավասարումներ, մաթեմատիկական մոդելավորման, թվային հաշվարկների և փորձարարական տվյալների համեմատական վերլուծության մեթոդներ։ Կարևորվում են դիսպերսիայի գործակիցների որոշման, սահմանային և սկզբնական պայմանների ընտրության, հաշվարկային մոդելների ճշգրտության գնահատման և ստացված արդյունքների մեկնաբանման հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում մակընթացային դելտաներում ջրի հանքայնության կանխատեսման հնարավորություններին՝ հաշվի առնելով գետային հոսքի փոփոխությունները, ծովային ջրերի ներթափանցումը և ջրային զանգվածների խառնման ինտենսիվությունը։ Առանձնացվում են ջրի որակի գնահատման, աղային ռեժիմի փոփոխությունների բացահայտման և բնական ջրային համակարգերի էկոլոգիական վիճակի ուսումնասիրության խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել գետաբերանային շրջաններում նյութերի տեղափոխման գործընթացների առավել ճշգրիտ նկարագրմանը, ջրի հանքայնության հաշվարկման մեթոդների կատարելագործմանը և հիդրոլոգիական կանխատեսումների հուսալիության բարձրացմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ջրային ռեսուրսների կառավարման, շրջակա միջավայրի մշտադիտարկման, ջրօգտագործման պլանավորման և գետային դելտաների էկոլոգիական ուսումնասիրությունների համար։ Այն օգտակար է հիդրոլոգների, հիդրոֆիզիկոսների, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետների, բնապահպանների, կիրառական մաթեմատիկոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

History

Պատմաքաղաքական և փաստագրական բնույթի այս հրատարակությունը ներկայացնում է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության ծրագրային դրույթների այն հատվածը, որը ձևակերպում էր կուսակցության տվյալ ժամանակաշրջանի նվազագույն քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական պահանջները։ Պատմական աղբյուրներում ծրագիրը կապվում է 1907 թվականի կուսակցական համագումարում հաստատված ծրագրային վերափոխումների հետ, երբ քաղաքական նպատակները համադրվում էին սոցիալիստական գաղափարների և հայ բնակչության ազգային ու հասարակական շահերի պաշտպանության վերաբերյալ մոտեցումների հետ։ Փաստաթղթում արտացոլվում են պետական կառավարման, քաղաքական ազատությունների, հասարակական հարաբերությունների, աշխատավորության իրավունքների, տնտեսական համակարգի և ազգային խնդիրների վերաբերյալ կուսակցության դիրքորոշումները։ Ծրագրային դրույթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու XX դարի սկզբի հայկական քաղաքական մտքի զարգացման, հեղափոխական և սոցիալիստական գաղափարների տարածման ու ազգային հարցի վերաբերյալ ձևավորված մոտեցումների մասին։ Այն նաև կարևոր սկզբնաղբյուր է կուսակցության գաղափարական զարգացման տարբեր փուլերը և ժամանակի քաղաքական միջավայրի ազդեցությունը ուսումնասիրելու համար։ Փաստաթուղթը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, քաղաքագիտության մասնագետների, հայագետների, աղբյուրագետների և XIX դարի վերջի ու XX դարի սկզբի հայկական հասարակական-քաղաքական շարժումների պատմությունն ուսումնասիրող ընթերցողների համար։

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է 1990-2004 թվականներին Հարավային Կովկասի միջազգային քաղաքական գործընթացներում ադրբեջանական գործոնի դերի համակողմանի քաղաքագիտական վերլուծությանը։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է Խորհրդային Միության փլուզումից հետո տարածաշրջանում ձևավորված նոր աշխարհաքաղաքական իրադրությունը, երբ Հայաստանը, Ադրբեջանը և Վրաստանը ձեռք բերեցին անկախ պետականություն և սկսեցին ինքնուրույն ձևավորել իրենց արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները։ Այս գործընթացը տեղի էր ունենում քաղաքական անկայունության, զինված հակամարտությունների, տնտեսական ճգնաժամերի և տարածաշրջանում Ռուսաստանի ազդեցության վերափոխման պայմաններում, ինչի հետևանքով Ադրբեջանը աստիճանաբար դարձավ Հարավային Կովկասի կարևոր քաղաքական և աշխարհաքաղաքական դերակատարներից մեկը։ Աշխատության առանցքային ուղղություններից է Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման և զարգացման ուսումնասիրությունը։ Անկախության առաջին տարիներին երկրի արտաքին քաղաքականությունը զգալիորեն պայմանավորվում էր ներքաղաքական պայքարով, իշխանափոխություններով և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությամբ։ Տարբեր քաղաքական ղեկավարությունների օրոք փոփոխվել են Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի, ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների նկատմամբ հարաբերությունների առաջնահերթությունները։ 1990-ականների սկզբին նկատվում էր տարբեր արտաքին քաղաքական ուղղությունների մրցակցություն, իսկ հետագայում ձևավորվեց բազմավեկտոր քաղաքականության միտում, որի նպատակն էր պահպանել Ադրբեջանի ինքնուրույնությունը և միաժամանակ օգտագործել տարբեր արտաքին կենտրոնների հետ համագործակցության հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևորագույն բաղադրիչը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ազդեցության ուսումնասիրությունն է Ադրբեջանի միջազգային քաղաքականության վրա։ Հակամարտությունը դարձավ Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական օրակարգի հիմնական խնդիրներից մեկը և մեծապես պայմանավորեց երկրի հարաբերությունները հարևան պետությունների ու միջազգային կազմակերպությունների հետ։ Տարածքային ամբողջականության հարցը վերածվեց արտաքին քաղաքականության առանցքային ուղղության, իսկ միջազգային աջակցություն ստանալու և հակամարտության կարգավորման գործընթացում առավել նպաստավոր դիրք ապահովելու նպատակով Ադրբեջանը ակտիվացրեց իր դիվանագիտական գործունեությունը։ Հակամարտությունը միաժամանակ ազդեց Հայաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի հարաբերությունների վրա և դարձավ տարածաշրջանային քաղաքականության առանցքային գործոններից մեկը։ 1994 թվականի հրադադարից հետո ռազմական գործողությունների ակտիվ փուլը փոխարինվեց երկարատև բանակցային գործընթացով, որտեղ կարևոր դեր ստացավ միջազգային միջնորդությունը։ Աշխատության մեջ էական տեղ է զբաղեցնում Ռուսաստանի գործոնի ուսումնասիրությունը։ Խորհրդային ժառանգության, աշխարհագրական դիրքի և ռազմական-քաղաքական հնարավորությունների շնորհիվ Ռուսաստանը շարունակում էր պահպանել նշանակալի ազդեցություն Հարավային Կովկասում։ Ադրբեջանի քաղաքականության կարևոր խնդիրներից էր Մոսկվայի ազդեցության սահմանափակումը՝ միաժամանակ խուսափելով Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների ամբողջական խզումից։ Այս հակասական իրավիճակը նպաստեց բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականության ձևավորմանը, որի շրջանակում Ադրբեջանը փորձում էր հավասարակշռել Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի և արևմտյան պետությունների հետ հարաբերությունները։ Մյուս կարևոր ուղղությունը թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների զարգացումն է։ Թուրքիան դարձավ Ադրբեջանի կարևոր քաղաքական, տնտեսական և ռազմավարական գործընկերներից մեկը։ Երկու երկրների համագործակցությունը զարգացավ քաղաքականության, անվտանգության, ռազմական պատրաստության, էներգետիկայի, տրանսպորտի և մշակույթի ոլորտներում։ Այդ հարաբերությունների խորացումը Ադրբեջանի համար կարևոր էր ոչ միայն արտաքին աջակցության տեսանկյունից, այլև Ռուսաստանի ազդեցությանը հակակշիռ ստեղծելու և դեպի արևմտյան շուկաներ ու հաղորդակցության ուղիներ դուրս գալու հնարավորությունների ընդլայնման առումով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև Իրանի գործոնին։ Ադրբեջանի և Իրանի հարաբերությունները պայմանավորվում էին ընդհանուր սահմանով, Կասպից ծովի խնդիրներով, տնտեսական շահերով, էներգետիկ ռեսուրսներով և երկու երկրների քաղաքական առաջնահերթություններով։ Միաժամանակ Բաքվի և Թեհրանի միջև առկա էին քաղաքական և ռազմավարական տարաձայնություններ, որոնք որոշակի ժամանակահատվածներում բարդացնում էին երկկողմ հարաբերությունները։ Աշխատության կարևորագույն թեմաներից է Կասպից ծովի նավթային և գազային ռեսուրսների ազդեցությունը տարածաշրջանային քաղաքականության վրա։ 1990-ականներին Ադրբեջանի էներգետիկ ներուժը վերածվեց ոչ միայն տնտեսական, այլև աշխարհաքաղաքական կարևոր ռեսուրսի։ Արևմտյան նավթային ընկերությունների ներգրավումը, էներգետիկ նախագծերի զարգացումը և նավթի արտահանման այլընտրանքային ուղիների ձևավորման ձգտումը մեծացրին Ադրբեջանի միջազգային նշանակությունը։ Նավթային խոշոր համաձայնագրերը և հետագա խողովակաշարային նախագծերը նպաստեցին Ադրբեջանի կապերի ամրապնդմանը արևմտյան պետությունների և միջազգային ընկերությունների հետ, իսկ էներգետիկ հաղորդուղիների հարցը դարձավ տարածաշրջանային մրցակցության կարևոր բաղադրիչ։ Այս գործընթացներում էական նշանակություն ստացավ Ադրբեջան-Վրաստան-Թուրքիա համագործակցությունը, որի միջոցով ձևավորվում էր արևելք-արևմուտք էներգետիկ և տրանսպորտային ուղղություն։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է վերլուծվել նաև Ադրբեջանի հարաբերությունների զարգացումը Վրաստանի հետ։ Երկու երկրները աստիճանաբար դարձան տարածաշրջանային տնտեսական և էներգետիկ համագործակցության կարևոր գործընկերներ։ Վրաստանի տարածքը Ադրբեջանի համար ձեռք բերեց ռազմավարական նշանակություն՝ որպես էներգակիրների և տրանսպորտային հաղորդակցության արևմտյան ուղղություն, իսկ Վրաստանի համար Ադրբեջանի էներգետիկ և տնտեսական ներուժը կարևոր գործոն էր սեփական աշխարհաքաղաքական դիրքի ամրապնդման գործում։ Այս փոխկապակցվածությունը նպաստեց տարածաշրջանային նոր համագործակցության ձևաչափերի առաջացմանը և Հարավային Կովկասում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությանը։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է նաև միջազգային կազմակերպությունների և արտաքին ուժերի հետ Ադրբեջանի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Անկախությունից հետո Ադրբեջանը ձգտեց ամրապնդել իր միջազգային իրավական դիրքը, ընդլայնել դիվանագիտական կապերը և ներգրավվել միջազգային ու տարածաշրջանային կազմակերպությունների գործունեության մեջ։ ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ աստիճանաբար աճեց՝ կապված էներգետիկ ռեսուրսների, տարածաշրջանային անվտանգության, Ռուսաստանի ազդեցության և հակամարտությունների կարգավորման խնդիրների հետ։ Միաժամանակ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների զարգացման վրա ազդեցություն ունեին նաև ժողովրդավարացման, մարդու իրավունքների և ներքաղաքական կայունության հարցերը։ 1990-2004 թվականների ժամանակահատվածի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ադրբեջանական գործոնի բազմաշերտ բնույթը։ Այն ներառում էր ոչ միայն Ադրբեջանի ռազմական և քաղաքական ներուժը, այլև աշխարհագրական դիրքը, էներգետիկ ռեսուրսները, տրանսպորտային նշանակությունը, արտաքին քաղաքական կապերը և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության շուրջ ձևավորված դիվանագիտական դիրքավորումը։ Ադրբեջանը ձգտում էր իր տնտեսական և աշխարհաքաղաքական հնարավորությունները վերածել տարածաշրջանային ազդեցության գործիքների՝ միաժամանակ խուսափելով որևէ մեկ արտաքին ուժից ամբողջական կախվածությունից։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ 1990-2004 թվականներին ադրբեջանական գործոնը Հարավային Կովկասի միջազգային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչներից էր։ Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության, էներգետիկ քաղաքականության, թուրք-ադրբեջանական ռազմավարական համագործակցության, Ռուսաստանի և Իրանի հետ հարաբերությունների, ինչպես նաև արևմտյան պետությունների հետ կապերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության և միջազգային քաղաքական գործընթացների ձևավորման մասին։

Culture

Այս մատենագիտական տեղեկատուն նվիրված է ՀԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակությունների համակարգված ներկայացմանը և ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվության ապահովմանը։ Այն նպատակ ունի մեկտեղել տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող հրատարակությունների մասին տեղեկությունները՝ ընթերցողներին, մասնագետներին և հետազոտողներին հնարավորություն տալով հետևելու նոր գրականության առաջացմանն ու շրջանառությանը։ Տեղեկատուի շրջանակում կարող են ընդգրկվել արվեստագիտությանը, գրականությանը, թատրոնին, երաժշտությանը, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, կինոյին, ժողովրդական արվեստին, մշակութային ժառանգությանը և մշակութային կյանքի այլ ոլորտներին վերաբերող գրքեր, ժողովածուներ, հոդվածներ, կատալոգներ և այլ հրատարակություններ։ Նյութերի մատենագիտական նկարագրությունը հնարավորություն է տալիս նույնականացնել համապատասխան հրատարակությունները և դրանք օգտագործել մասնագիտական, գիտական, կրթական կամ տեղեկատվական նպատակներով։ Հատուկ նշանակություն ունի ընթացիկ տեղեկատուի պարբերական բնույթը, քանի որ այն ապահովում է տվյալ ժամանակահատվածում լույս տեսած գրականության վերաբերյալ տեղեկատվության օպերատիվ հավաքագրում և փոխանցում։ Աշխատությունը կարող է արտացոլել ինչպես Հայաստանի մշակութային կյանքի ուսումնասիրությանը, այնպես էլ արվեստի առանձին ճյուղերի զարգացմանը, մշակութային հաստատությունների գործունեությանը և հայ մշակույթի գործիչների ստեղծագործական ժառանգությանը վերաբերող հրատարակությունները։ Մատենագիտական նյութի համակարգված դասավորությունը հեշտացնում է անհրաժեշտ աղբյուրների որոնումը և հնարավորություն է տալիս հետազոտողին արագորեն կողմնորոշվել համապատասխան թեմատիկ գրականության շրջանակում։ Տեղեկատուն արժեքավոր է նաև գրադարանային և տեղեկատվական սպասարկման տեսանկյունից, քանի որ կարող է օգտագործվել մատենագիտական հարցումների, գրականության ընտրության, թեմատիկ ցուցակների կազմման և հետազոտական աշխատանքների տեղեկատվական ապահովման համար։ Այն կարող է ծառայել որպես սկզբնական աղբյուրագիտական հիմք մշակույթի և արվեստի պատմության տարբեր հարցերի ուսումնասիրության ժամանակ՝ միաժամանակ արտացոլելով տվյալ ժամանակաշրջանի հրատարակչական և գիտամշակութային ակտիվությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, գրականագետների, երաժշտագետների, թատրոնի և կինոյի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, պատմաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան ոլորտներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Law

Այս աշխատությունը նվիրված է մարդու և քաղաքացու իրավունքների ու ազատությունների սահմանափակման սահմանադրաիրավական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում է հիմնարար իրավունքների և ազատությունների նշանակությունը սահմանադրական պետության պայմաններում, ինչպես նաև այն իրավական և փաստական հանգամանքները, որոնց առկայության դեպքում պետությունը կարող է սահմանափակել դրանց իրականացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավունքների սահմանափակման սահմանադրական հիմքերին, նպատակներին և իրավաչափության չափանիշներին՝ ներառյալ օրինականության, անհրաժեշտության և համաչափության սկզբունքները։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում է մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանրային շահերի միջև հավասարակշռության ապահովման խնդիրը, քանի որ պետական միջամտությունը պետք է ունենա հստակ իրավական հիմք և չպետք է անհամաչափորեն սահմանափակի անձի հիմնարար ազատությունները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում առանձին իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման առանձնահատկություններին, դրանց թույլատրելի շրջանակներին, ինչպես նաև արտակարգ կամ հատուկ իրավական ռեժիմների պայմաններում կիրառվող սահմանափակումներին։ Քննության են առնվում նաև իրավունքների սահմանափակման նկատմամբ դատական վերահսկողության, սահմանադրական արդարադատության և իրավական պաշտպանության այլ մեխանիզմների նշանակությունը։ Կարևորվում է այն սկզբունքը, որ նույնիսկ հանրային անվտանգության, հասարակական կարգի կամ այլ կարևոր հանրային շահերի պաշտպանության անհրաժեշտության պայմաններում պետության գործողությունները պետք է համապատասխանեն սահմանադրական արժեքներին և մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային չափանիշներին։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է նաև իրավական կարգավորման և իրավակիրառ պրակտիկայի ընթացքում առաջացող խնդիրներին, սահմանադրական նորմերի մեկնաբանությանը և իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության հնարավորությունների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի և մարդու իրավունքների ոլորտի մասնագետների, իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, պետական ծառայողների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է արդյունաբերական արիլտրիքլորմեթիլկարբինոլների հիման վրա իրականացվող օրգանական սինթեզների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են այդ միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, քիմիական ակտիվությունը և տարբեր օրգանական փոխարկումների մեջ դրանց կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արիլտրիքլորմեթիլկարբինոլների փոխազդեցություններին, դրանց ռեակցիոնունակությանը և նպատակային օրգանական միացությունների ստացման համար համապատասխան սինթեզի պայմանների ընտրությանը։ Աշխատության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել ռեակցիաների ընթացքի վրա ազդող գործոնները, այդ թվում՝ ելանյութերի կառուցվածքը, ռեակցիոն միջավայրը, ջերմաստիճանը, կատալիզատորների կամ այլ օժանդակ նյութերի կիրառումը և ժամանակային պայմանները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստացված արգասիքների նույնականացմանն ու բնութագրմանը՝ դրանց կառուցվածքը, մաքրությունը և ֆիզիկաքիմիական հատկությունները հաստատելու նպատակով։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր ֆունկցիոնալ խմբերի ներմուծման կամ փոխակերպման հնարավորությունների ուսումնասիրություն՝ արիլտրիքլորմեթիլկարբինոլների հիման վրա ավելի բարդ օրգանական կառուցվածքների ստացման համար։ Արդյունաբերական ծագման ելանյութերի օգտագործումը կարող է կարևոր լինել սինթեզների տեխնոլոգիական կիրառելիության, ելքի բարձրացման և գործընթացների պարզեցման տեսանկյունից։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել արիլտրիքլորմեթիլկարբինոլների քիմիական ներուժի բացահայտմանը և դրանց հիման վրա նոր կամ արդեն հայտնի օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ օրգանական սինթեզի, քիմիական տեխնոլոգիայի, դեղագործական և այլ կիրառական քիմիական ուղղությունների համար, որտեղ պահանջվում է կառուցվածքային բազմազանությամբ օրգանական միացությունների ստացում։ Այն կարող է հետաքրքրել օրգանական քիմիկոսներին, սինթետիկ քիմիայի մասնագետներին, քիմիական տեխնոլոգներին, նյութագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։