Биологические особенности роста картофеля (Solanum tuberosum L.) под влиянием зеленых изотных удобрений в условиях Западного Ирана

History

Աշխատությունը նվիրված է 1945–2011 թվականների ադրբեջանական պատմագրության մեջ Հայաստանի և Ադրբեջանի պատմության առանցքային հարցերի ներկայացման հիմնական միտումների քննությանը՝ կենտրոնանալով պատմական փաստերի մեկնաբանման, աղբյուրների ընտրության և պատմագիտական գաղափարների ձևավորման առանձնահատկությունների վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում այն պատմագրական մոտեցումներն են, որոնք հեղինակի գնահատմամբ հանգեցրել են առանձին պատմական իրադարձությունների, տարածքների, ժողովուրդների ծագման, մշակութային ժառանգության և քաղաքական գործընթացների վիճահարույց կամ միակողմանի մեկնաբանությունների։ Քննվող ժամանակահատվածը հնարավորություն է տալիս հետևելու պատմագիտական մոտեցումների փոփոխություններին ուշ խորհրդային շրջանից մինչև հետխորհրդային ժամանակաշրջան՝ հաշվի առնելով տարբեր քաղաքական և գաղափարական միջավայրերում պատմության շարադրման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պատմական աղբյուրների օգտագործման մեթոդաբանության վերլուծությունը՝ պարզելու, թե տարբեր աշխատություններում ինչպես են ընտրվել, մեկնաբանվել և համադրվել գրավոր աղբյուրները, հնագիտական նյութերը, տեղանունները, քարտեզագրական տվյալները և մշակութային ժառանգությանը վերաբերող տեղեկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատմական տարածքների և բնակչության էթնիկական կազմի վերաբերյալ տեսակետներին, պետական կազմավորումների պատմական պատկանելության մեկնաբանություններին, ինչպես նաև հայկական և ադրբեջանական մշակութային ժառանգության ծագման շուրջ ձևավորված պատմագիտական բանավեճերին։ Քննվում է նաև Լեռնային Ղարաբաղի պատմության ներկայացումը, քանի որ այդ թեմայի շուրջ պատմագիտական շարադրանքները սերտորեն առնչվել են քաղաքական հակամարտությանը, ազգային հիշողությանը և ինքնության ձևավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է տարբերակել ստուգելի պատմական տվյալները, աղբյուրների գիտական մեկնաբանությունները և ազգային պատմագրություններին բնորոշ գաղափարական կամ քաղաքական դիրքավորումներն ու պնդումները։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն ադրբեջանական հեղինակների աշխատություններում հանդիպող տեսակետները, այլև դրանց նկատմամբ հայկական և միջազգային պատմագիտական գրականության արձագանքները՝ առանց հակադիր պատմագրական դիրքորոշումներից որևէ մեկը ինքնաբերաբար ընդունելու որպես ապացուցված փաստ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև պատմական տերմինաբանության կիրառմանը, ժամանակակից ազգային և պետական հասկացությունների՝ ավելի վաղ պատմական ժամանակաշրջանների նկատմամբ հետադարձ կիրառման խնդրին և այդպիսի մոտեցումների մեթոդաբանական սահմանափակումներին։ Հատուկ նշանակություն ունի պատմագրության և ազգային ինքնության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են պատմական պատումները մասնակցել հասարակական հիշողության և քաղաքական պատկերացումների ձևավորմանը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը վերաբերում է ոչ միայն կոնկրետ պատմական հարցերին, այլև պատմության գիտական շարադրման մեթոդաբանությանը, աղբյուրագիտական քննադատությանը և հակամարտող պատմական պատումների ձևավորման մեխանիզմներին՝ նպաստելով Հարավային Կովկասի պատմագրական բանավեճերի առավել համակարգված ընկալմանը։

Religion

Քրիստոնեական կրոնի հիմնադրույթների, պատմության, դավանաբանական սկզբունքների և հոգևոր կյանքի համակողմանի ուսումնասիրությանն ուղղված այս աշխատությունը ներկայացնում է քրիստոնեությունը որպես կրոնական ուսմունք, բարոյական համակարգ և պատմականորեն ձևավորված հոգևոր ու մշակութային ավանդույթ։ Գրքի հիմնական նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել քրիստոնեական հավատի էությանը, դրա սկզբնավորման գաղափարական հիմքերին, աստվածաբանական բովանդակությանը և եկեղեցական կյանքի կազմակերպման սկզբունքներին՝ նպաստելով կրոնական գիտելիքների համակարգված յուրացմանն ու քրիստոնեական աշխարհայացքի ձևավորմանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է քրիստոնեական կրոնի հիմնական հասկացությունների, Աստծո և մարդու փոխհարաբերության, աստվածային հայտնության, Սուրբ Գրքի, Հիսուս Քրիստոսի անձի և առաքելության, Սուրբ Երրորդության, փրկագործության և հավիտենական կյանքի վերաբերյալ դավանաբանական պատկերացումների ուսումնասիրությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում քրիստոնեական հավատքի ձևավորման և տարածման պատմական հանգամանքներին, վաղ քրիստոնեական համայնքների առաջացմանը, առաքելական քարոզչությանը և եկեղեցու՝ որպես հավատացյալների հոգևոր միավորման հաստատության ձևավորմանը։ Քրիստոնեության պատմական ընթացքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է այդ կրոնը տարածվել տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների շրջանում՝ աստիճանաբար ձևավորելով համաշխարհային պատմության, հասարակական հարաբերությունների, արվեստի, գրականության և բարոյական մտածողության վրա մեծ ազդեցություն ունեցող հոգևոր համակարգ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է քրիստոնեական եկեղեցու դավանաբանական և ծիսական կյանքի ներկայացումը։ Եկեղեցական խորհուրդները, աղոթքը, պաշտամունքը, պահքը, տոները և հոգևոր կարգապահությունը դիտարկվում են որպես քրիստոնեական կյանքի կարևոր բաղադրիչներ, որոնց միջոցով արտահայտվում և պահպանվում են հավատքի հիմնական սկզբունքները։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի եկեղեցու առաքելության, հոգևորականության ծառայության և հավատացյալ համայնքի դերի պարզաբանումը։ Քրիստոնեական կրոնը ներկայացվում է ոչ միայն որպես աստվածաբանական դրույթների ամբողջություն, այլև որպես կյանքի որոշակի եղանակ, որն ուղղորդում է մարդու անձնական, ընտանեկան և հասարակական վարքագիծը։ Աշխատության գաղափարական առանցքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական բարոյագիտությունը։ Սերը, հավատարմությունը, արդարությունը, խոնարհությունը, գթասրտությունը, ներողամտությունը, համբերությունը և մերձավորի նկատմամբ պատասխանատվությունը դիտարկվում են որպես այն հիմնարար արժեքները, որոնց վրա կառուցվում է քրիստոնեական բարոյական աշխարհընկալումը։ Մարդու հոգևոր կատարելագործումը կապվում է ոչ միայն հավատքի ընդունման, այլև դրա գործնական արտահայտման հետ՝ ընդգծելով խղճի մաքրության, ինքնաքննության, բարեգործության և բարոյական պարտքի գիտակցման կարևորությունը։ Այս մոտեցմամբ աշխատությունը նպաստում է քրիստոնեական ուսմունքի ճանաչողական և դաստիարակչական նշանակության բացահայտմանը։ Կրոնագիտական շարադրանքի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ քրիստոնեությունը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ երևույթ, որի ուսումնասիրությունը պահանջում է աստվածաբանական, պատմական, բարոյագիտական և մշակութաբանական տեսանկյունների համադրում։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ոչ միայն յուրացնելու կրոնական գիտելիքներ, այլև հասկանալու քրիստոնեական գաղափարների ազդեցությունը հասարակության պատմական զարգացման, ազգային ինքնության ձևավորման և մշակութային արժեքների պահպանման վրա։ Գրքի ուսուցողական նշանակությունը պայմանավորված է թեմաների համակարգված ներկայացմամբ և քրիստոնեական գիտելիքների ամբողջական պատկեր ստեղծելու նպատակով։ Այն կարող էր ծառայել որպես կրոնական կրթության ձեռնարկ՝ նախատեսված ուսումնական հաստատությունների սովորողների, հոգևոր կրթություն ստացող անձանց և քրիստոնեական վարդապետության հիմունքներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի 19-րդ դարի հայ կրթական, հոգևոր և գիտակրթական կյանքի ուսումնասիրության մեջ։ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը հայ լուսավորական մտքի, գիտության և կրթության զարգացման կարևոր կենտրոններից էր, որի գործունեությունը նպաստել է հայերեն ուսումնական գրականության ստեղծմանը, եվրոպական և ռուսական կրթական փորձի յուրացմանը և հայ երիտասարդության մտավոր պատրաստվածության բարձրացմանը։ Ճեմարանի հրատարակչական գործունեությունը ներառում էր տարբեր բնագավառների գրքեր՝ նպաստելով ինչպես աշխարհիկ գիտելիքների, այնպես էլ կրոնական ու աստվածաբանական ուսմունքների տարածմանը։ Այս հրատարակությունը ներկայացնում է այն կրթական ավանդույթը, որի շրջանակում քրիստոնեական կրոնի ուսումնասիրությունը դիտարկվում էր որպես ընդհանուր մտավոր և բարոյական դաստիարակության կարևոր բաղադրիչ։ Գրական առանձնահատկությունների տեսանկյունից աշխատությունը պատկանում է կրոնագիտական և աստվածաբանական ուսումնական արձակի ոլորտին։ Դրան բնորոշ են հասկացությունների բացատրությունը, կրոնական սկզբունքների համակարգումը, պատմական տեղեկությունների և դավանաբանական գիտելիքների համադրումը, ինչպես նաև բարոյադաստիարակչական նպատակադրումը։ Այն արժեքավոր է հայերեն կրոնագիտական գրականության, քրիստոնեական կրթության, եկեղեցական պատմության և 19-րդ դարի հայ լուսավորական շարժման ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, կրոնագետներին, պատմաբաններին, մանկավարժներին, հայ եկեղեցու պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և քրիստոնեական մշակույթի ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է քրիստոնեական կրոնի պատմական ու գաղափարական հիմքերի ճանաչման, հայերեն աստվածաբանական գրականության զարգացման ընթացքի ուսումնասիրման և կրոնի՝ հասարակական ու մշակութային կյանքում ունեցած նշանակության բացահայտման հնարավորությամբ։

Economics

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է ոչ պետական կենսաթոշակային ապահովության համակարգի կառավարման տեսական և գործնական հիմնախնդիրներին՝ ընդգծելով այն ինստիտուցիոնալ, ֆինանսական և կարգավորող գործոնները, որոնք ազդում են համակարգի կայունության և արդյունավետության վրա։ Նյութում վերլուծվում է կուտակային կենսաթոշակային բաղադրիչի ձևավորման գործընթացը, մասնավոր կենսաթոշակային ֆոնդերի գործունեության կազմակերպումը և դրանց ներդրումային քաղաքականության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական վերահսկողության մեխանիզմներին, ռիսկերի կառավարման համակարգերին և ֆինանսական շուկաների տատանումների ազդեցությանը կենսաթոշակային ակտիվների վրա։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է բնակչության վստահության մակարդակի, ֆինանսական գրագիտության և երկարաժամկետ խնայողությունների մշակույթի ձևավորման կարևորությունը՝ որպես համակարգի կայուն զարգացման նախապայմաններ։ Միաժամանակ դիտարկվում են միջազգային փորձի օրինակները և դրանց հնարավոր կիրառելիությունը ազգային համակարգում՝ նպատակ ունենալով բարելավել կառավարման արդյունավետությունը և ապահովել կենսաթոշակային համակարգի երկարաժամկետ ֆինանսական կայունությունը։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի հայերենի պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրներից մեկի և նույն հեղինակի նամակագրական ժառանգության լեզվական համակարգի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր ժանրերի տեքստերում դրսևորվող հնչյունական, բառապաշարային, բառակազմական, ձևաբանական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատկություններն են, որոնց քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ ժամանակաշրջանի գրավոր հայերենի զարգացման միտումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գրաբարի, միջին հայերենի, ձևավորվող նոր գրական հայերենի և բարբառային տարրերի փոխհարաբերությանը։ Պատմագրական շարադրանքը հիմնականում հիմնվում է գրաբարյան լեզվական ավանդույթի վրա, մինչդեռ նամակներում առավել նկատելի են ժամանակի կենդանի խոսակցական լեզվին, բարբառներին և նոր ձևավորվող աշխարհաբարին բնորոշ երևույթները։ Այս տարբերությունը կարևոր նյութ է տալիս ժանրի, հաղորդակցական նպատակի և լեզվական միջոցների ընտրության փոխկապակցվածությունը գնահատելու համար։ Բառապաշարի ուսումնասիրության ընթացքում քննվում են տարբեր ժամանակագրական շերտերի բառերը, ժողովրդախոսակցական և բարբառային միավորները, փոխառությունները, դարձվածային արտահայտությունները և տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական ու քաղաքական իրականությունն արտացոլող բառային միջոցները։ Քերականական մակարդակում կարևորվում են հոլովական և խոնարհման ձևերի, դերանունների, կապերի, շաղկապների, բայական կառուցվածքների և նախադասությունների կազմության առանձնահատկությունները՝ դրանք հայերենի նախորդ և հետագա փուլերի հետ համադրելու նպատակով։ Ոճական քննությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալու պատմագրական և նամակագրական խոսքի տարբերությունները․ առաջինում գերակշռում են գրավոր պատմագրությանը բնորոշ կառուցվածքներն ու ավանդական ձևերը, իսկ նամակներում խոսքը հաճախ ավելի անմիջական, ազատ և հաղորդակցական բնույթ ունի։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերենի պատմական զարգացման այն շրջանի ուսումնասիրության համար, երբ գրաբարյան ավանդույթին զուգահեռ ավելի ակնհայտ էին դառնում նոր գրական լեզվի ձևավորման գործընթացները։ Տարբեր լեզվական շերտերի համատեղ քննությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու XVIII դարի հայերենի անցումային վիճակի բազմազան պատկերը և գնահատելու ուսումնասիրվող գրավոր ժառանգության արժեքը որպես պատմալեզվաբանական աղբյուր։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պատմական լեզվաբանության, բառագիտության, քերականագիտության և ոճագիտության մոտեցումները՝ տվյալ ժամանակաշրջանի հայերենի զարգացման օրինաչափությունները և հեղինակի լեզվական առանձնահատկությունները համակարգված ներկայացնելու նպատակով։

Other Subjects

Հրատարակությունը նախատեսված է Քրիստոսի 1840 թվականի և Հայոց ՌՄՁԹ թվականի համար՝ ներկայացնելով նահանջ տարվա օրացուցային հաշվարկը։ Այն արտացոլում է տարբեր ժամանակագրական համակարգերի համադրման ավանդույթը, երբ արևմտյան՝ Քրիստոսի ծննդից հաշվվող թվականությունը ներկայացվում էր հայկական տոմարի հետ միասին։ Նման օրացույցները կարևոր դեր են ունեցել ժամանակի հաշվառման, առօրյա գործերի կազմակերպման և եկեղեցական կյանքի կարգավորման մեջ։ Դրանք ընթերցողին հնարավորություն են տվել կողմնորոշվելու տարվա ամիսների, օրերի, տոնական շրջանների և կրոնական հիշատակությունների ժամանակացույցում։ Հայկական օրացուցային մշակույթը միավորում է աստղագիտական դիտարկումները, տոմարական հաշվարկները և եկեղեցական ավանդույթները՝ պահպանելով ժամանակի կազմակերպման ազգային առանձնահատկությունները։ Հրատարակությունը նաև պատմական վկայություն է 19-րդ դարի հայ տպագրական և հոգևոր-մշակութային կյանքի մասին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայկական տոմարագիտության, ժամանակագրության, եկեղեցական օրացույցների և պատմական թվականությունների ուսումնասիրության համար՝ օգնելով հասկանալու տարբեր տոմարային համակարգերի կիրառությունն ու փոխհարաբերությունները հայ համայնքների կյանքում։

Literature

Վիկտոր Համբարձումյանը հայ և համաշխարհային գիտության խոշորագույն աստղագետներից և աստղաֆիզիկոսներից է, ով մեծ ներդրում է ունեցել տիեզերքի կառուցվածքի և զարգացման ուսումնասիրության մեջ։ Նա ծնվել է 1908 թվականին և համարվում է տեսական աստղաֆիզիկայի և աստղային համակարգերի ուսումնասիրության հիմնադիրներից մեկը Խորհրդային Միությունում։ Համբարձումյանի գիտական գործունեությունը հատկապես կապված է աստղային համակարգերի, գալակտիկաների և աստղերի էվոլյուցիայի ուսումնասիրության հետ։ Նրա կարևորագույն գաղափարներից է այն, որ տիեզերքում աստղային համակարգերը կարող են ձևավորվել ակտիվ գործընթացների արդյունքում, և ոչ միայն աստիճանական էվոլյուցիայի միջոցով, ինչպես ընդունված էր նախկինում։ Այս մոտեցումը մեծ ազդեցություն է ունեցել աստղագիտության զարգացման վրա և նոր ուղղություն է տվել տիեզերքի ուսումնասիրությանը։ Նա նաև հիմնադրել է Բյուրականի աստղադիտարանը Հայաստանում, որը դարձել է միջազգային ճանաչում ունեցող գիտական կենտրոն։ Այդ աստղադիտարանը կարևոր դեր է խաղացել աստղերի, գալակտիկաների և տիեզերական երևույթների ուսումնասիրության մեջ։ Համբարձումյանը զբաղեցրել է նաև գիտական և պետական բարձր պաշտոններ, եղել է Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ և մեծապես նպաստել գիտության զարգացմանը երկրում։ Նրա աշխատանքները ճանաչվել են միջազգային մակարդակով, և նա արժանացել է բազմաթիվ գիտական պարգևների ու կոչումների։ Վիկտոր Համբարձումյանը համարվում է 20-րդ դարի ամենանշանավոր գիտնականներից մեկը, որի գիտական ժառանգությունը շարունակում է մնալ արդիական և կարևոր աստղաֆիզիկայի զարգացման համար։ Այսպիսով, նա մեծ ավանդ ունի տիեզերքի ուսումնասիրության, գիտական մտածողության զարգացման և հայկական գիտության միջազգային ճանաչման գործում։