Բրահման

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարական անցման պայմաններում քաղաքական ընտրանու ձևավորման, վերարտադրության և վերափոխման գործընթացների քաղաքագիտական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում անկախ պետականության հաստատումից հետո քաղաքական իշխանության համակարգում առանցքային դեր ստանձնած խմբերի կառուցվածքը, նրանց ձևավորման աղբյուրները, քաղաքական որոշումների ընդունման գործընթացում ունեցած դերակատարությունը և ժողովրդավարական ինստիտուտների կայացման հետ փոխհարաբերություններն են։ Հետխորհրդային Հայաստանի քաղաքական զարգացումը ձևավորվել է խորհրդային կառավարման համակարգից անկախ պետական և բազմակուսակցական քաղաքական համակարգի անցման պայմաններում, ինչի հետևանքով քաղաքական ընտրանու փոփոխությունը սերտորեն կապված է եղել ինչպես նախկին կառավարչական շրջանակների ժառանգության, այնպես էլ նոր քաղաքական դերակատարների առաջացման հետ։ Հետխորհրդային ժողովրդավարական անցումների վերաբերյալ ուսումնասիրություններում քաղաքական ընտրանու շրջանառությունը դիտարկվում է ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների կարևոր բաղադրիչ, իսկ Հայաստանի վերաբերյալ գիտական աշխատանքներում առանձնացվում է նաև «հին» և «նոր» ընտրանիների փոխհարաբերության խնդիրը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել քաղաքական ընտրանու հավաքագրման մեխանիզմները, կուսակցությունների և պետական կառավարման մարմինների դերը, քաղաքական ու տնտեսական ազդեցության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև իշխանական և ընդդիմադիր խմբերի հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ընտրական գործընթացներին, քաղաքական մրցակցությանը, իշխանության փոխանցման մեխանիզմներին և քաղաքական հաշվետվողականությանը՝ որպես ժողովրդավարական անցման ընթացքը բնութագրող գործոնների։ Հայաստանի հետխորհրդային զարգացման տարբեր փուլերում միջազգային դիտորդական և վերլուծական աղբյուրները արձանագրել են քաղաքական ու տնտեսական շահերի սերտ կապի, ընտրական գործընթացների նկատմամբ վստահության և քաղաքական ինստիտուտների գործունեության հետ կապված խնդիրներ, մինչդեռ 2018 թվականի զանգվածային բողոքներից և արտահերթ ընտրություններից հետո քաղաքական ընտրանու կառուցվածքում տեղի ունեցավ նշանակալի փոփոխություն։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս քաղաքական ընտրանու փոփոխությունները դիտարկել ոչ միայն անձերի կամ քաղաքական խմբերի հերթափոխի, այլև ինստիտուցիոնալ շարունակականության ու վերափոխման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև այն հարցը, թե ընտրանու շրջանառությունը որքանով է ուղեկցվում քաղաքական ինստիտուտների, որոշումների ընդունման մշակույթի և հասարակության հետ իշխանության փոխհարաբերությունների փոփոխությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքական ընտրանու տեսության, ժողովրդավարական անցման ուսումնասիրությունների և հետխորհրդային քաղաքական գործընթացների վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Հայաստանի քաղաքական համակարգի վերափոխման ընթացքում ընտրանու ձևավորման և փոփոխության հիմնական օրինաչափությունները։

History

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Ղազախստանի միջև 1991–2016 թվականներին ձևավորված միջպետական հարաբերությունների զարգացման, համագործակցության հիմնական ուղղությունների, ձեռքբերումների և հետագա հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է Խորհրդային Միության փլուզումից և երկու պետությունների անկախացումից հետո երկկողմ հարաբերությունների ինստիտուցիոնալացման գործընթացի վրա՝ ընդգրկելով քաղաքական, դիվանագիտական, առևտրատնտեսական, անվտանգային, մշակութային և հումանիտար ոլորտները։ Երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները պաշտոնապես հաստատվել են 1992 թվականի օգոստոսի 27-ին, որից հետո աստիճանաբար ձևավորվել է երկկողմ համագործակցության պայմանագրաիրավական և դիվանագիտական հիմքը։ Քննության են առնվում անկախության առաջին տարիներին միջպետական կապերի հաստատման առանձնահատկությունները, երբ երկու երկրներն էլ իրականացնում էին պետական կառավարման, տնտեսական համակարգերի և արտաքին քաղաքականության վերափոխումներ։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ հարաբերությունների զարգացման համար ստեղծվել է պայմանագրաիրավական հիմք. 1993 թվականին ստորագրվել է հարաբերությունների հիմքերի մասին պայմանագիրը, իսկ 1999 թվականին՝ բարեկամության և համագործակցության մասին պայմանագիրը։ Հետագա տարիներին իրավական դաշտը համալրվել է առևտրատնտեսական, ներդրումային, տրանսպորտային, կրթական, գիտական և այլ ոլորտներին վերաբերող համաձայնագրերով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում քաղաքական և դիվանագիտական երկխոսության զարգացմանը։ Քննության են առնվում պետական ղեկավարների, կառավարությունների և արտաքին գործերի գերատեսչությունների միջև շփումները, պաշտոնական և աշխատանքային այցերը, քաղաքական խորհրդակցությունները և տարբեր մակարդակներում անցկացված հանդիպումները։ Դրանք դիտարկվում են որպես երկկողմ հարաբերությունների շարունակականությունն ապահովող կարևոր մեխանիզմներ։ Ուսումնասիրվում է նաև դիվանագիտական ներկայացուցչությունների նշանակությունը։ Հայաստանի դեսպանությունը Ղազախստանում սկսել է գործել անկախության սկզբնական շրջանում, իսկ Ղազախստանի դեսպանությունը Հայաստանում բացվել է 2007 թվականին, ինչը նպաստել է մշտական քաղաքական հաղորդակցության և գործնական համագործակցության ամրապնդմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բազմակողմ ձևաչափերում երկու երկրների փոխգործակցության ուսումնասիրությունը։ Հայաստանը և Ղազախստանը հետխորհրդային տարածքում մասնակցել են մի շարք ընդհանուր կազմակերպությունների և ինտեգրացիոն գործընթացների, ինչի արդյունքում երկկողմ հարաբերությունները զարգացել են նաև բազմակողմ քաղաքական և տնտեսական միջավայրում։ Քննության են առնվում այդ կառույցների շրջանակներում ընդհանուր հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերի շուրջ շփումները, ինչպես նաև բազմակողմ համագործակցության ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա։ Առանձին տեղ է հատկացվում տնտեսական կապերին։ Ուսումնասիրվում են ապրանքաշրջանառության կառուցվածքը, արտահանման և ներմուծման հնարավորությունները, գործարար կապերի ձևավորումը, ներդրումային համագործակցությունը և տնտեսական փոխգործակցության զարգացմանը խոչընդոտող գործոնները։ Հայաստանի և Ղազախստանի միջև անմիջական ցամաքային սահմանի բացակայությունը դիտարկվում է որպես տրանսպորտային և լոգիստիկ համագործակցության վրա ազդող կարևոր հանգամանք, ինչի պատճառով առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում տարանցիկ ուղիները և երրորդ երկրների տարածքով իրականացվող փոխադրումները։ Տնտեսական համագործակցության հեռանկարները դիտարկվում են շուկաների փոխադարձ ճանաչելիության բարձրացման, գործարար շրջանակների միջև կապերի ակտիվացման և ապրանքների ու ծառայությունների փոխանակման հնարավորությունների ընդլայնման համատեքստում։ Քննության է առնվում ներդրումային համագործակցության իրավական ապահովումը։ Երկու պետությունների միջև ներդրումների խրախուսման և փոխադարձ պաշտպանության վերաբերյալ համաձայնագիրը ստորագրվել է 2006 թվականին, իսկ միջազգային ավտոմոբիլային հաղորդակցության վերաբերյալ համաձայնագիրը ևս ձևավորել է տրանսպորտային կապերի զարգացման իրավական հիմքերից մեկը։ Ուսումնասիրվում է նաև գյուղատնտեսության ոլորտում համագործակցությունը՝ հաշվի առնելով երկու երկրների տնտեսական կառուցվածքում այդ բնագավառի նշանակությունը։ Պայմանագրային հիմքի շրջանակում առկա է նաև գյուղատնտեսական համագործակցությանը վերաբերող համաձայնագիր, ինչը հնարավորություն է տվել ոլորտային կապերը ներառել երկկողմ հարաբերությունների ընդհանուր համակարգում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կրթության և գիտության ոլորտներին։ Ուսումնասիրվում են կրթական հաստատությունների միջև հնարավոր կապերը, գիտական համագործակցությունը, մասնագետների և փորձի փոխանակման հեռանկարները։ 2010 թվականին ստորագրված կրթության և գիտության ոլորտում համագործակցության համաձայնագիրը ներկայացնում է այդ ուղղության պայմանագրային հիմքերից մեկը։ Մշակութային և հումանիտար հարաբերությունները դիտարկվում են որպես ժողովուրդների միջև կապերի ամրապնդման կարևոր բաղադրիչ։ Քննության են առնվում մշակութային միջոցառումների, հասարակական շփումների, պատմամշակութային փոխճանաչման և համայնքային կապերի նշանակությունը։ Նման համագործակցությունը կարող է նպաստել ոչ միայն մշակութային փոխանակմանը, այլև քաղաքական ու տնտեսական հարաբերությունների համար բարենպաստ հասարակական միջավայրի ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում է նաև անվտանգության ոլորտում փոխգործակցությունը՝ այն դիտարկելով երկկողմ և բազմակողմ համագործակցության շրջանակներում։ Պաշտպանական գերատեսչությունների միջև կապերը և ռազմատեխնիկական համագործակցության իրավական մեխանիզմները ներկայացվում են որպես հարաբերությունների առանձին ուղղություն։ 2012 թվականին ստորագրված ռազմատեխնիկական համագործակցության համաձայնագիրն ուժի մեջ է մտել 2016 թվականին։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում 2016 թվականին հարաբերությունների վիճակին, քանի որ այդ տարին հնարավորություն է տալիս ամփոփել անկախությունից հետո շուրջ քառորդ դարի ընթացքում ձևավորված համագործակցության արդյունքները։ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարության տվյալներում արձանագրված են 2016 թվականին Ղազախստանի բարձրաստիճան պաշտոնյաների մի շարք աշխատանքային այցեր Հայաստան, այդ թվում՝ վարչապետի և արտաքին գործերի նախարարի մակարդակով, ինչը ցույց է տալիս տվյալ ժամանակաշրջանում քաղաքական շփումների շարունակականությունը։ Հետազոտության շրջանակում համագործակցության հեռանկարները կարող են դիտարկվել տնտեսական հարաբերությունների ակտիվացման, փոխադարձ ներդրումների խրախուսման, տրանսպորտային հաղորդակցությունների կատարելագործման, կրթագիտական և մշակութային կապերի ընդլայնման տեսանկյունից։ Առանձին նշանակություն է տրվում այն ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներին, որոնք հնարավորություն են տալիս համաձայնեցնելու երկու երկրների տնտեսական և արտաքին քաղաքական շահերը՝ պահպանելով երկկողմ հարաբերությունների ինքնուրույն օրակարգը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հետխորհրդային ժամանակաշրջանում երկու անկախ պետությունների հարաբերությունների ձևավորման և զարգացման ամբողջական ուսումնասիրությամբ։ 1991–2016 թվականների ժամանակահատվածի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հետևել հարաբերությունների անցմանը սկզբնական դիվանագիտական կապերի հաստատումից դեպի բազմաոլորտ պայմանագրային և ինստիտուցիոնալ համագործակցություն։ Նյութը կարող է օգտակար լինել միջազգային հարաբերությունների, դիվանագիտության պատմության, հետխորհրդային տարածքի քաղաքական գործընթացների, տարածաշրջանային ինտեգրման և հայ-ղազախական հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, քաղաքագետների, պատմաբանների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է ռեզոնանսային համակարգերում առաջացող մոդուլացիոն երևույթների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ տատանողական գործընթացների, արտաքին ազդեցությունների և համակարգի սեփական բնութագրերի փոխազդեցության համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն ֆիզիկական մեխանիզմներն են, որոնց հետևանքով տատանման ամպլիտուդը, հաճախականությունը կամ փուլը ժամանակի ընթացքում փոփոխվում են արտաքին կամ ներքին գործոնների ազդեցությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռեզոնանսի պայմաններում մոդուլացիայի դրսևորմանը, քանի որ համակարգի սեփական հաճախականությանը մոտ ազդեցությունների դեպքում նույնիսկ համեմատաբար փոքր փոփոխությունները կարող են էականորեն անդրադառնալ տատանումների բնույթի և սպեկտրային կառուցվածքի վրա։ Քննվում են պարբերական պարամետրային փոփոխությունների և արտաքին ազդանշանների ազդեցությունները, մոդուլացված տատանումների ձևավորման օրինաչափությունները, ինչպես նաև հիմնական ու լրացուցիչ հաճախականային բաղադրիչների առաջացման ֆիզիկական պատճառները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռեզոնանսային կորի, համակարգի բարորակության, մարման, էներգիայի կուտակման և փոխանցման գործընթացների ուսումնասիրությունը՝ մոդուլացիոն ազդեցությունների պայմաններում։ Գծային համակարգերի հետ մեկտեղ կարող են դիտարկվել նաև ոչ գծային ռեզոնանսային երևույթները, որոնց դեպքում համակարգի արձագանքը կարող է բարդ կախվածություն ունենալ արտաքին ազդեցության պարամետրերից և սեփական դինամիկական հատկություններից։ Մոդուլացիոն գործընթացների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հաճախականությունների փոխակերպման, փոխազդող տատանումների և ազդանշանների սպեկտրային փոփոխությունների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Տեսական նկարագրության համար կարևոր նշանակություն ունեն տատանումների դիֆերենցիալ հավասարումները, հաճախականային և փուլային վերլուծությունը, մոտավոր մաթեմատիկական մեթոդները և ստացված արդյունքների համադրումը փորձարարական դիտարկումների հետ։ Հետազոտվող երևույթներն ունեն նաև կիրառական նշանակություն ռադիոֆիզիկայի, էլեկտրոնիկայի, օպտիկայի, ակուստիկայի, կապի համակարգերի և տարբեր տեսակի ռեզոնատորների ուսումնասիրության համար, որտեղ մոդուլացիան կարող է օգտագործվել ազդանշանների ձևավորման, մշակման կամ համակարգերի բնութագրերի գնահատման նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տատանումների տեսության, ռեզոնանսային ֆիզիկայի, ոչ գծային դինամիկայի և ազդանշանների սպեկտրային վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով մոդուլացիոն երևույթները որպես տարբեր ֆիզիկական ռեզոնանսային համակարգերի համար ընդհանուր նշանակություն ունեցող գործընթաց։

Technology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հրաբխային ապարների հիման վրա բազմաֆունկցիոնալ նշանակության շինարարական նյութերի մշակման, հետազոտման և կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են հրաբխային հումքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, դրա կառուցվածքային առանձնահատկությունները և շինարարական նյութերի արտադրության մեջ օգտագործման արդյունավետության գնահատումը։ Հեղինակը վերլուծում է նոր նյութերի ստացման տեխնոլոգիական գործընթացները, դրանց ամրության, երկարակեցության, ջերմամեկուսիչ, քիմիական կայունության և այլ շահագործական հատկությունների ձևավորման մեխանիզմները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են տարբեր բաղադրությունների և մշակման եղանակների ազդեցությունը ստացվող նյութերի որակական ցուցանիշների վրա, ինչպես նաև ներկայացվում են դրանց կիրառման հնարավոր ոլորտները ժամանակակից շինարարության մեջ։ Գիրքը ներառում է փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ, նյութագիտական վերլուծություններ և գործնական առաջարկություններ, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն տեղական հումքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և նորարարական շինարարական տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Այն նախատեսված է նյութագետների, շինարարական ոլորտի մասնագետների, երկրաբանների, ինժեներների, գիտաշխատողների, բուհերի ուսանողների և շինարարական նյութերի մշակմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Environmental Science

Այս աշխատությունը նվիրված է բնապահպանական կրթության տեսական հիմքերի, նպատակների և գործնական կազմակերպման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի Հանրապետությունում իրականացվող գործընթացներին։ Գրքում ներկայացվում է բնապահպանական կրթության դերը ժամանակակից հասարակության մեջ, նրա նշանակությունը բնության պահպանության, բնական ռեսուրսների խելամիտ օգտագործման և էկոլոգիական մշակույթի ձևավորման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է կրթական համակարգում բնապահպանական գիտելիքների ինտեգրման մեթոդները, ուսուցման ձևերն ու միջոցները, ինչպես նաև դպրոցներում, բուհերում և արտադասարանական կառույցներում իրականացվող բնապահպանական ծրագրերը։ Անդրադարձ է կատարվում էկոլոգիական դաստիարակության, բնապահպանական արժեքների ձևավորման և երիտասարդ սերնդի պատասխանատու վերաբերմունքի զարգացման խնդիրներին։ Գրքում քննարկվում են նաև Հայաստանի բնապահպանական հիմնախնդիրները, պետական քաղաքականությունը, իրավական կարգավորումները և միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարևորում է կրթության միջոցով բնապահպանական գիտակցության բարձրացումը՝ որպես կայուն զարգացման և շրջակա միջավայրի պահպանության կարևոր նախապայման։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, ուսանողների, բնապահպանության ոլորտի մասնագետների, կրթության կազմակերպիչների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են էկոլոգիական կրթության զարգացման ու բնապահպանական մշակույթի ձևավորման հարցերով։

Other Subjects

Այս մատենագիտական աշխատությունը ներկայացնում է 1901–1920 թվականներին հրատարակված հայկական գրական ժառանգության համակողմանի և համակարգված ցանկը՝ ընդգրկելով տարբեր բնագավառների, թեմաների և ժանրերի հրատարակություններ։ Այն արժեքավոր աղբյուր է գրքագիտությամբ, գրադարանագիտությամբ, պատմությամբ, մշակույթով և հայագիտությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ինչպես նաև գիտաշխատողների և ուսանողների համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տվյալ ժամանակաշրջանի հրատարակչական գործունեությունը, գրական ու գիտական զարգացումները և հայկական տպագիր մշակույթի առանձնահատկությունները։ Հրատարակության մեջ գրքերը դասակարգված և նկարագրված են մատենագիտական սկզբունքներին համապատասխան՝ ներառելով հեղինակների, վերնագրերի, հրատարակության վայրերի, տարեթվերի և այլ կարևոր տվյալներ, որոնք նպաստում են անհրաժեշտ նյութերի արագ որոնմանն ու նույնականացմանը։ Այն նաև կարևոր փաստագրական աղբյուր է, որն արտացոլում է XX դարի սկզբի հասարակական, կրթական, մշակութային և մտավոր կյանքի զարգացումները՝ ընթերցողին տրամադրելով ժամանակաշրջանի գրքային արտադրության ամբողջական և արժանահավատ պատկեր։