Ձմեռային երեկոներ կամ այլազան բարոյախոսական պատմություններ․ երկրորդ հատոր

Economics

Այս աշխատությունը նվիրված է բնական պայմանների և բնական ռեսուրսների էությանը, դասակարգմանը և դրանց տնտեսական ու սոցիալական նշանակությանը ժամանակակից հասարակությունում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ են բնական պայմանները՝ որպես կլիմայական, աշխարհագրական և էկոլոգիական գործոնների ամբողջություն, որոնք ազդում են մարդկային գործունեության և տնտեսության զարգացման վրա, ինչպես նաև ինչ են բնական ռեսուրսները՝ որպես բնությունից ստացվող նյութական և էներգետիկ պաշարներ։ Հեղինակը անդրադառնում է բնական ռեսուրսների հիմնական տեսակներին՝ հողային, ջրային, հանքային, կենսաբանական և էներգետիկ ռեսուրսներ՝ բացատրելով դրանց օգտագործման առանձնահատկությունները և սահմանափակ բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, պահպանության և վերարտադրության խնդիրներին, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի վրա մարդու տնտեսական գործունեության ազդեցությանը։ Գրքում քննարկվում են նաև կայուն զարգացման սկզբունքները և բնական ռեսուրսների կառավարման պետական քաղաքականությունը։ Վերլուծվում է բնական պայմանների և ռեսուրսների դերը տնտեսության տարածքային զարգացման, արդյունաբերության տեղաբաշխման և գյուղատնտեսության արդյունավետության վրա։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և կիրառական վերլուծությունները՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, աշխարհագրագետների, բնապահպանների և ուսանողների համար։

Economics

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական ինտեգրման գործընթացի ուսումնասիրությանը համաշխարհային տնտեսության համակարգում՝ դիտարկելով արտաքին տնտեսական կապերի, միջազգային առևտրի, ներդրումների և տնտեսական համագործակցության զարգացման հիմնական ուղղությունները։ Ուսումնասիրության կենտրոնում Հայաստանի տնտեսության՝ միջազգային տնտեսական հարաբերություններին ներգրավվելու առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև համաշխարհային տնտեսական գործընթացների ազդեցությունը երկրի տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում արտաքին առևտրի կառուցվածքին, արտահանման և ներմուծման դինամիկային, ապրանքների և ծառայությունների միջազգային շրջանառությանը, օտարերկրյա ուղղակի ներդրումներին և միջազգային տնտեսական համագործակցության ձևերին։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի Հայաստանի տնտեսության բացության աստիճանի, արտաքին շուկաներից կախվածության և միջազգային շուկաներում հայկական արտադրանքի մրցունակության ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև երկրի անդամակցությանը և մասնակցությանը տարբեր միջազգային ու տարածաշրջանային տնտեսական կառույցներին, առևտրային համաձայնագրերին և տնտեսական ինտեգրման գործընթացներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում է նաև Հայաստանի աշխարհագրական և աշխարհաքաղաքական դիրքի ազդեցությունը արտաքին տնտեսական կապերի վրա, ինչպես նաև տրանսպորտային և լոգիստիկ սահմանափակումների նշանակությունը միջազգային տնտեսական ինտեգրման համար։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել տնտեսության կառուցվածքային առանձնահատկություններին, արտահանման դիվերսիֆիկացման անհրաժեշտությանը, բարձր տեխնոլոգիական և ծառայությունների ոլորտների զարգացմանը և միջազգային արժեքային շղթաներում Հայաստանի ներգրավման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է գնահատել համաշխարհային տնտեսությանը ինտեգրման դրական արդյունքները՝ ներդրումների ներգրավում, տեխնոլոգիաների փոխանցում, նոր շուկաների հասանելիություն, մրցակցության աճ և արտադրողականության բարձրացում, ինչպես նաև հնարավոր ռիսկերը՝ արտաքին շոկերի ազդեցություն, ներմուծումից կախվածություն, շուկաների անկայունություն և առանձին ոլորտների մրցունակության խնդիրներ։ Ուսումնասիրության արդյունքում կարող են առաջարկվել Հայաստանի միջազգային տնտեսական դիրքի ամրապնդման, արտահանման ներուժի ընդլայնման, ներդրումային միջավայրի բարելավման և արտաքին տնտեսական կապերի առավել արդյունավետ օգտագործման ուղղություններ։ Աշխատանքը կարևոր է Հայաստանի երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման ռազմավարության, միջազգային մրցունակության բարձրացման և համաշխարհային տնտեսական գործընթացներին առավել արդյունավետ ինտեգրվելու հնարավորությունների գնահատման տեսանկյունից։

Literature

Այս տեղեկատու հրատարակությունը ներկայացնում է 2015 թվականի ընթացքում հրատարակված նոր գրքերի վերաբերյալ համակարգված մատենագիտական տեղեկատվություն՝ ընթերցողներին, գրադարաններին, հետազոտողներին և գրքի ոլորտի մասնագետներին հնարավորություն տալով ծանոթանալու տվյալ տարվա նոր հրատարակություններին։ Նյութը կարող է ներառել տարբեր գիտական, կրթական, մշակութային, հասարակական և գեղարվեստական ուղղություններով լույս տեսած գրքերի մատենագիտական նկարագրություններ՝ ներկայացնելով հեղինակների, հրատարակությունների վերնագրերի, հրատարակման տվյալների և այլ անհրաժեշտ bibliographic տեղեկությունների ամբողջությունը։ Տեղեկատուի տարեկան բնույթը հնարավորություն է տալիս դիտարկել 2015 թվականի գրահրատարակչական գործընթացների ընդհանուր պատկերը և հետևել այդ ժամանակահատվածում հրատարակչական գործունեության հիմնական ուղղություններին։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանային ֆոնդերի համալրման, գրականության որոնման և ընտրության, մատենագիտական սպասարկման, գիտական հետազոտությունների և ընթերցողական պահանջների բավարարման համար։ Հրատարակության համակարգված կառուցվածքը հեշտացնում է անհրաժեշտ գրքերի վերաբերյալ տեղեկությունների հայտնաբերումը և կարող է ծառայել որպես սկզբնաղբյուր հետագա մատենագիտական կամ գրադարանագիտական աշխատանքների համար։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր ունեն նաև գրքի տարածման և ընթերցանության խթանման գործում, քանի որ մեկտեղում են որոշակի ժամանակահատվածում հրապարակված նոր գրականության մասին տեղեկատվությունը։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը հանդես է գալիս որպես 2015 թվականի գրահրատարակչական նորույթների փաստագրական և մատենագիտական ուղեցույց՝ ապահովելով նոր գրքերի վերաբերյալ տեղեկատվության կազմակերպված, հասանելի և գործնական ներկայացում։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է ջրամբարների և ջրանցքների շահագործման գործընթացների կազմակերպման, տեխնիկական վիճակի պահպանման և ջրային ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության բարձրացման հիմնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում հիդրոտեխնիկական համակարգերի աշխատանքի այնպիսի կազմակերպումն է, որը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել ջրի կորուստները, բարելավել ջրաբաշխումը, բարձրացնել կառույցների հուսալիությունը և ապահովել ջրային պաշարների առավել նպատակային օգտագործումը։ Ջրամբարները դիտարկվում են որպես ջրային հոսքերի կարգավորման, պաշարների կուտակման և տարբեր սպառողների ջրամատակարարման կարևոր ինժեներական օբյեկտներ, իսկ ջրանցքները՝ որպես ջրի տեղափոխման ու բաշխման հիմնական ենթակառուցվածքներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ջրամբարների աշխատանքային ռեժիմների ընտրությանը՝ հաշվի առնելով ներհոսքի փոփոխականությունը, ջրի պահանջարկը, սեզոնային պայմանները և անհրաժեշտ պահուստների ձևավորումը։ Քննվում են ջրանցքներում ջրի տեղափոխման ընթացքում առաջացող ֆիլտրացիոն, գոլորշիացման և տեխնիկական կորուստները, ինչպես նաև դրանց նվազեցման կազմակերպական ու ինժեներական հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ջրանցքների թողունակության, հիդրավլիկական ռեժիմների և ջրաբաշխման գործընթացների ուսումնասիրությունը, քանի որ համակարգի տարբեր հատվածների աշխատանքի անհամապատասխանությունը կարող է հանգեցնել ջրի ոչ արդյունավետ օգտագործման։ Դիտարկվում են նաև հիդրոտեխնիկական կառույցների տեխնիկական վիճակի վերահսկման, պարբերական սպասարկման և ժամանակին վերականգնման խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նստվածքների կուտակման, հուների ձևափոխման և ջրատար կառույցների մաշվածության ազդեցությանը համակարգերի շահագործման արդյունավետության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է ջրի հաշվառման և կառավարման տեղեկատվական ապահովումը, քանի որ հոսքերի վերաբերյալ ճշգրիտ տվյալները անհրաժեշտ են ջրաբաշխման հիմնավորված որոշումների ընդունման համար։ Քննվում են ավտոմատացված վերահսկման և կարգավորման համակարգերի կիրառման հնարավորությունները, որոնք կարող են նպաստել ջրային հոսքերի ավելի ճկուն կառավարմանը և արտակարգ իրավիճակներին արագ արձագանքելուն։ Աշխատությունը կարող է ընդգրկել նաև շահագործման տնտեսական կողմերը՝ տեխնիկական սպասարկման ծախսերի, ջրի կորուստների և ենթակառուցվածքների արդիականացման արդյունավետության համադրմամբ։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը միավորում է հիդրոտեխնիկայի, հիդրավլիկայի, ջրային տնտեսության և շահագործման կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ջրամբարների ու ջրանցքների տեխնիկական հուսալիությունը, ջրաբաշխման ճշգրտությունը և ջրային ռեսուրսների օգտագործման ընդհանուր արդյունավետությունը։

Linguistics

Ուսումնական բնույթի գիրք է, որը նախատեսված է լատիներենի հիմունքները համակարգված ձևով ներկայացնելու համար՝ ընդգրկելով ինչպես քերականական կառուցվածքները, այնպես էլ բառապաշարի զարգացման և ընթերցանության հմտությունների ձևավորումը։ Գրքում մանրամասն բացատրվում են լատիներենի հոլովական և խոնարհական համակարգերը, բայերի ժամանակաձևերը, նախադասությունների կառուցման սկզբունքները և լեզվի տրամաբանական կառուցվածքը՝ ուղեկցվելով բազմաթիվ օրինակներով և վարժություններով։ Աշխատությունը ներառում է նաև դասական լատինական տեքստերից ընտրված հատվածներ, որոնք նպաստում են լեզվի ընկալման խորացմանը և ընթերցողի ծանոթությանը հին հռոմեական մշակույթին, իրավական և գիտական տերմինաբանությանը։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում լատիներենի դերին ժամանակակից գիտության, բժշկության, իրավագիտության և կենսաբանության մեջ՝ ցույց տալով դրա շարունակական ազդեցությունը տարբեր մասնագիտական ոլորտներում։ Գիրքը օգտակար է ուսանողների, լեզվաբանների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ծանոթանալ լատիներենին կամ խորացնել իրենց գիտելիքները՝ ապահովելով ամուր հիմք լեզվի հետագա ուսումնասիրության համար։

Finance

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնակչության և տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական ծառայություններին հասանելիության ընդլայնման, դրանց օգտագործման ակտիվացման և ֆինանսական համակարգում տարբեր սոցիալական ու տնտեսական խմբերի մասնակցության բարձրացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Ֆինանսական ներգրավվածությունը դիտարկվում է որպես ժամանակակից տնտեսության զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որը ենթադրում է բանկային հաշիվների, վճարային ծառայությունների, խնայողական և վարկային գործիքների, ապահովագրության, դրամական փոխանցումների և այլ ֆինանսական ծառայությունների հասանելիություն ու արդյունավետ օգտագործում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն տնտեսական, սոցիալական, տարածքային, տեխնոլոգիական և ինստիտուցիոնալ գործոնների վրա, որոնք կարող են նպաստել կամ խոչընդոտել քաղաքացիների և կազմակերպությունների ներգրավմանը պաշտոնական ֆինանսական համակարգում։ Քննության են առնվում ֆինանսական ծառայությունների ֆիզիկական և տնտեսական հասանելիության խնդիրները, մասնավորապես՝ ֆինանսական կազմակերպությունների տարածքային բաշխվածությունը, ծառայությունների արժեքը, անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների առկայությունը և տարբեր բնակավայրերում ֆինանսական սպասարկման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մարզերում և փոքր բնակավայրերում բնակվող անձանց ֆինանսական ծառայություններից օգտվելու հնարավորություններին, քանի որ տարածքային անհավասարությունները կարող են սահմանափակել ֆինանսական համակարգի համընդհանուր հասանելիությունը։ Այս համատեքստում կարևորվում են հեռավար սպասարկման մեխանիզմները, թվային բանկային ծառայությունները և անկանխիկ վճարումների ենթակառուցվածքների զարգացումը։ Ֆինանսական ներգրավվածության կարևոր բաղադրիչ է դիտարկվում բանկային հաշիվների և վճարային գործիքների օգտագործման ընդլայնումը։ Հաշվի առկայությունը ինքնին դեռևս չի նշանակում լիարժեք ներգրավվածություն, եթե այն պարբերաբար չի օգտագործվում վճարումների, խնայողությունների, փոխանցումների կամ այլ ֆինանսական գործառնությունների համար։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվում են ոչ միայն ծառայությունների հասանելիությունը, այլև դրանց փաստացի օգտագործման մակարդակը և հաճախականությունը։ Առանձին տեղ է հատկացվում անկանխիկ տնտեսության զարգացմանը։ Բանկային քարտերի, էլեկտրոնային վճարումների, առցանց փոխանցումների և այլ թվային գործիքների տարածումը կարող է նվազեցնել ֆինանսական ծառայություններից օգտվելու տարածքային սահմանափակումները, արագացնել գործարքները և ընդլայնել ֆինանսական համակարգի հասանելիությունը։ Միաժամանակ թվայնացումը առաջադրում է նոր պահանջներ՝ կապված տեղեկատվական անվտանգության, անձնական տվյալների պաշտպանության, թվային հմտությունների և սպառողների իրավունքների ապահովման հետ։ Քննության են առնվում ֆինանսական տեխնոլոգիաների զարգացման հնարավորությունները և դրանց դերը ֆինանսական ներգրավվածության ընդլայնման գործում։ Բջջային և առցանց բանկային ծառայությունները, էլեկտրոնային դրամապանակները, հեռավար նույնականացման մեխանիզմները և այլ տեխնոլոգիական լուծումներ կարող են հեշտացնել ֆինանսական ծառայությունների օգտագործումը և նվազեցնել որոշ գործարքների իրականացման ժամանակային ու տարածքային ծախսերը։ Կարևորվում է, սակայն, որ թվային ֆինանսական ծառայությունների զարգացումը չստեղծի նոր անհավասարություններ այն անձանց համար, որոնք չունեն համապատասխան սարքեր, ինտերնետային հասանելիություն կամ բավարար թվային գրագիտություն։ Այդ պատճառով տեխնոլոգիական զարգացումը դիտարկվում է ֆինանսական կրթության և հասանելիության այլ միջոցառումների հետ փոխկապակցված։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ֆինանսական գրագիտությանը։ Բնակչության կողմից ֆինանսական ծառայությունների նպատակների, պայմանների, ծախսերի և հնարավոր ռիսկերի ընկալումը կարևոր նախապայման է դրանց պատասխանատու օգտագործման համար։ Ֆինանսական կրթության ծրագրերը կարող են նպաստել անձնական բյուջեի կառավարման, խնայողությունների ձևավորման, վարկային պարտավորությունների գնահատման, ապահովագրական պաշտպանության և ֆինանսական որոշումների կայացման հմտությունների զարգացմանը։ Հատկապես կարևորվում է երիտասարդների ֆինանսական կրթությունը, քանի որ ֆինանսական վարքագծի և պատասխանատու որոշումների հիմքերը կարող են ձևավորվել դեռևս կրթական համակարգում։ Քննության է առնվում նաև վարկային ծառայությունների հասանելիության խնդիրը։ Վարկավորումը կարող է աջակցել տնային տնտեսությունների և ձեռնարկությունների տնտեսական նպատակներին, սակայն ֆինանսական ներգրավվածության բարձրացումը չպետք է նույնացվի պարտքային բեռի ավելացման հետ։ Այդ պատճառով կարևոր է պատասխանատու վարկավորման սկզբունքների պահպանումը, վարկառուների վճարունակության գնահատումը և ֆինանսական պայմանների հստակ ներկայացումը։ Առանձին նշանակություն է տրվում փոքր և միջին ձեռնարկությունների ֆինանսավորման հնարավորություններին։ Վարկային և այլ ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը կարող է նպաստել ձեռնարկատիրական գործունեության զարգացմանը, ներդրումներին և տնտեսական ակտիվության ընդլայնմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև խնայողությունների խրախուսման հնարավորությունները։ Պաշտոնական ֆինանսական համակարգում խնայողությունների ձևավորումը կարող է բարձրացնել տնային տնտեսությունների ֆինանսական կայունությունը և միաժամանակ ընդլայնել ֆինանսական կազմակերպությունների կողմից տնտեսության ֆինանսավորման համար օգտագործվող ռեսուրսները։ Այս համատեքստում կարևորվում են ֆինանսական հաստատությունների նկատմամբ վստահությունը, առաջարկվող գործիքների հասկանալիությունը և սպառողների իրավունքների պաշտպանությունը։ Ապահովագրական ծառայությունների հասանելիությունն ու օգտագործումը ևս դիտարկվում են ֆինանսական ներգրավվածության բաղադրիչ։ Ապահովագրությունը հնարավորություն է տալիս կառավարել որոշ ֆինանսական ռիսկեր և նվազեցնել անկանխատեսելի իրադարձությունների տնտեսական հետևանքները։ Ուստի ուսումնասիրվում են ապահովագրական մշակույթի զարգացման, ծառայությունների վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացման և համապատասխան գործիքների հասանելիության ընդլայնման հնարավորությունները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆինանսական ծառայությունների սպառողների պաշտպանության համակարգին։ Ծառայությունների պայմանների թափանցիկ ներկայացումը, վճարների և տոկոսների վերաբերյալ հասկանալի տեղեկատվությունը, բողոքների քննարկման արդյունավետ մեխանիզմները և անարդար գործելակերպերից պաշտպանությունը կարող են բարձրացնել ֆինանսական համակարգի նկատմամբ վստահությունը։ Վստահության ամրապնդումը դիտարկվում է որպես ֆինանսական ներգրավվածության կարևոր պայման, քանի որ ծառայությունների ֆիզիկական հասանելիությունը բավարար չէ, եթե քաղաքացիները չեն վստահում ֆինանսական հաստատություններին կամ ամբողջությամբ չեն հասկանում առաջարկվող պայմանները։ Քննության են առնվում նաև բնակչության տարբեր խմբերի առանձնահատուկ կարիքները։ Ֆինանսական ներգրավվածության քաղաքականությունը կարող է պահանջել տարբերակված մոտեցումներ երիտասարդների, տարեցների, ցածր եկամուտ ունեցող տնային տնտեսությունների, գյուղական բնակչության, փոքր ձեռնարկատերերի և ֆինանսական ծառայություններից սահմանափակ օգտվող այլ խմբերի նկատմամբ։ Կարևորվում է ծառայությունների պարզությունը և հասանելիությունը՝ հաշվի առնելով մարդկանց ֆինանսական և թվային գիտելիքների տարբեր մակարդակները։ Առանձին տեղ է հատկացվում պետության, կենտրոնական բանկի, առևտրային բանկերի, վարկային և ապահովագրական կազմակերպությունների, վճարային ծառայություններ մատուցողների, կրթական հաստատությունների և այլ շահագրգիռ կառույցների համագործակցությանը։ Ֆինանսական ներգրավվածության բարձրացումը դիտարկվում է որպես համալիր խնդիր, որի լուծումը պահանջում է ֆինանսական ենթակառուցվածքների, կարգավորման, կրթության, տեխնոլոգիաների և սպառողների պաշտպանության միջոցառումների համակարգում։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է նաև ֆինանսական ներգրավվածության մակարդակի գնահատման ցուցանիշների ձևավորումը։ Դրանք կարող են ներառել ֆինանսական հաշիվների տարածվածությունը, վճարային և խնայողական ծառայությունների օգտագործումը, վարկավորման ու ապահովագրության հասանելիությունը, թվային ֆինանսական գործիքների կիրառումը և տարբեր սոցիալական ու տարածքային խմբերի միջև առկա տարբերությունները։ Նման ցուցանիշների պարբերական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել իրականացվող քաղաքականության արդյունքները և բացահայտել այն ոլորտները, որտեղ անհրաժեշտ են լրացուցիչ միջոցառումներ։ Ֆինանսական ներգրավվածությունը կապվում է նաև ստվերային տնտեսական գործունեության սահմանափակման և ֆինանսական գործարքների թափանցիկության բարձրացման հետ։ Պաշտոնական վճարային և ֆինանսական համակարգերի ավելի լայն օգտագործումը կարող է նպաստել տնտեսական գործառնությունների հաշվառելիությանը, սակայն այդ գործընթացի արդյունավետությունը կախված է ծառայությունների մատչելիությունից և հասարակության կողմից դրանց ընդունելիությունից։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է ֆինանսական ներգրավվածության վրա ազդող գործոնների համալիր ուսումնասիրությամբ և Հայաստանի պայմաններում դրանց փոխկապակցվածության գնահատմամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման, թվային ֆինանսական գործիքների զարգացման, ֆինանսական գրագիտության բարձրացման և սպառողների պաշտպանության մեխանիզմների կատարելագործման հնարավոր ուղղությունների համակարգմամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ֆինանսների, բանկային գործի, ֆինանսական տեխնոլոգիաների, տնտեսական քաղաքականության և ֆինանսական կրթության ոլորտների հետազոտողների, մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։