Ձյուդոյիստների մարզման մեթոդիկայի օպտիմալացումը բազային պատրաստության փուլում

Chemistry

Քիմիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1,3-դիենային կառուցվածք պարունակող մոնո- և բիսֆոսֆոնիումային աղերի ռեակցիոն ունակության ուսումնասիրությանը էլեկտրոֆիլային և նուկլեոֆիլային միացման ռեակցիաներում։ Քննության են առնվում այդ միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ֆոսֆոնիումային խմբերի ազդեցությունը դիենային համակարգի էլեկտրոնային հատկությունների վրա և տարբեր ռեագենտների հետ փոխազդեցության հնարավոր ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրոֆիլ և նուկլեոֆիլ մասնիկների միացման օրինաչափություններին, ռեակցիաների ընտրողականությանը և առաջացող օրգանական միացությունների կառուցվածքին։ Ուսումնասիրվում է սկզբնական նյութերի կառուցվածքի, փոխարինիչների բնույթի և ռեակցիայի պայմանների ազդեցությունը քիմիական փոխակերպումների ընթացքի ու վերջնական արդյունքների վրա։ Վերլուծվում են հնարավոր ռեակցիոն մեխանիզմները և միջանկյալ միացությունների առաջացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր տեսակի ֆոսֆոնիումային աղերի վարքագծի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ֆոսֆորօրգանական միացությունների քիմիայի զարգացման, նոր սինթետիկ մոտեցումների մշակման և նպատակային կառուցվածքով օրգանական նյութերի ստացման հնարավորությունների ընդլայնման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, ֆոսֆորօրգանական միացությունների քիմիայի և օրգանական սինթեզի ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի առաջին երկու տասնամյակներում Հայաստանում աշխատավորական կազմակերպությունների ձևավորման, զարգացման և գործունեության պատմությանը՝ դրանք դիտարկելով ժամանակաշրջանի սոցիալ-տնտեսական, հասարակական և քաղաքական փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են արդյունաբերության, արհեստների, տրանսպորտի և աշխատանքի այլ ոլորտներում զբաղված մարդկանց մասնագիտական կազմակերպման նախադրյալները, աշխատանքային պայմանները, աշխատավարձի, աշխատաժամանակի, սոցիալական պաշտպանության և աշխատողների իրավունքների հետ կապված խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աշխատավորների համախմբման սկզբնական ձևերին, մասնագիտական ընկերությունների ու կազմակերպությունների ստեղծմանը և դրանց գործունեության հիմնական ուղղություններին։ Քննվում է արդյունաբերական կենտրոնների և քաղաքային միջավայրի նշանակությունը կազմակերպված աշխատանքային շարժման զարգացման համար, ինչպես նաև տնտեսական փոփոխությունների ազդեցությունը աշխատավորական հարաբերությունների վրա։ Ուսումնասիրվում են գործադուլները, հավաքները, կոլեկտիվ պահանջների ներկայացման ձևերը և գործատուների հետ հարաբերությունների կարգավորման փորձերը՝ որպես աշխատավորների սոցիալական ու տնտեսական շահերի պաշտպանության միջոցներ։ Կարևորվում է նաև տարբեր մասնագիտությունների ներկայացուցիչների կազմակերպվածության աստիճանը և նրանց միջև համագործակցության ձևավորումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է արհեստակցական շարժման և ժամանակաշրջանի հասարակական ու քաղաքական գործընթացների փոխհարաբերության քննությունը։ Այդ համատեքստում դիտարկվում է տարբեր գաղափարական ուղղությունների և հասարակական կազմակերպությունների ազդեցությունը աշխատավորական միջավայրի վրա՝ առանց արհեստակցական գործունեությունը միայն քաղաքական պայքարի շրջանակում սահմանափակելու։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Ռուսական կայսրության վերջին շրջանի օրենսդրական և վարչական պայմաններին, 1905 թվականի հեղափոխությանը հաջորդած հասարակական ակտիվությանը, Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիների տնտեսական դժվարություններին և հետագա քաղաքական վերափոխումների ազդեցությանը աշխատավորական կազմակերպությունների գործունեության վրա։ Քննվում են նաև պատերազմով, տնտեսական անկայունությամբ, բնակչության տեղաշարժերով և սոցիալական ճգնաժամերով պայմանավորված փոփոխությունները, որոնք էապես վերափոխել են աշխատանքի կազմակերպման և աշխատավորների սոցիալական պաշտպանության խնդիրները։ Ժամանակաշրջանի մամուլի, արխիվային փաստաթղթերի, կազմակերպությունների որոշումների, հայտարարությունների և այլ պատմական նյութերի ուսումնասիրությունը կարող է հնարավորություն տալ վերականգնելու առանձին միությունների գործունեությունը, անդամների պահանջներն ու հասարակական դերը։ Աշխատավորական կազմակերպությունների պատմությունը ներկայացվում է նաև որպես Հայաստանի սոցիալական պատմության կարևոր բաղադրիչ, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու աշխատանքի մշակույթի, կոլեկտիվ շահերի պաշտպանության և մասնագիտական ինքնակազմակերպման զարգացման ընթացքը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել Հայաստանի նորագույն պատմության, սոցիալական և տնտեսական պատմության, աշխատանքային հարաբերությունների և աշխատավորական շարժումների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է գոմաղբի աերոբային մշակման տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը և դրա իրականացման համար անհրաժեշտ տեխնոլոգիական սարքավորումների հիմնական պարամետրերի գիտական հիմնավորմանը։ Հետազոտության հիմքում գյուղատնտեսական արտադրությունում առաջացող օրգանական թափոնների արդյունավետ օգտագործման խնդիրն է, քանի որ կենդանական ծագման թափոնների չկառավարվող կուտակումը կարող է հանգեցնել հողի, ջրի և օդի աղտոտման, իսկ ճիշտ մշակման դեպքում դրանք կարող են վերածվել արժեքավոր օրգանական պարարտանյութի։ Աերոբային մշակման էությունը օրգանական զանգվածի կենսաբանական քայքայումն է թթվածնի առկայությամբ, որի ընթացքում միկրոօրգանիզմների գործունեության շնորհիվ տեղի են ունենում օրգանական նյութերի փոխակերպման, խոնավության նվազեցման, ջերմության առաջացման և զանգվածի կայունացման գործընթացներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է մշակման օպտիմալ տեխնոլոգիական ռեժիմների որոշումը՝ հաշվի առնելով գոմաղբի խոնավությունը, բաղադրությունը, օդավորման ինտենսիվությունը, ջերմաստիճանը, մշակման տևողությունը և զանգվածի խառնման հաճախականությունը։ Այս գործոնների ճիշտ համադրումը հնարավորություն է տալիս արագացնել կենսաբանական քայքայման գործընթացը և ստանալ ավելի կայուն ու ագրոնոմիական տեսանկյունից պիտանի օրգանական պարարտանյութ։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի օդավորման գործընթացի ուսումնասիրությունը, քանի որ թթվածնի բավարար մատակարարումը աերոբային միկրոօրգանիզմների ակտիվության հիմնական պայմաններից է։ Օդի մատակարարման ոչ բավարար մակարդակը կարող է դանդաղեցնել քայքայումը և նպաստել անաերոբային գործընթացների առաջացմանը, մինչդեռ չափազանց ինտենսիվ օդավորումը կարող է մեծացնել էներգիայի ծախսերը և առաջացնել ջերմության ու խոնավության ավելորդ կորուստներ։ Այդ պատճառով աշխատանքը կարող է ուղղված լինել օդավորման այնպիսի ռեժիմի ընտրությանը, որը կապահովի տեխնոլոգիական արդյունավետության և էներգետիկ ծախսերի օպտիմալ հարաբերակցություն։ Կարևոր խնդիր է նաև գոմաղբի զանգվածի խառնումը։ Միատարր խառնումը նպաստում է թթվածնի ավելի հավասար բաշխմանը, ջերմաստիճանային դաշտի կարգավորմանը և ամբողջ զանգվածի համաչափ մշակմանը։ Այս գործընթացի արդյունավետությունը մեծապես կախված է օգտագործվող սարքավորման կառուցվածքից և աշխատանքային օրգանների երկրաչափական ու կինեմատիկական պարամետրերից։ Այդ պատճառով աշխատության մեջ կարող են հիմնավորվել խառնիչների, օդափոխիչ համակարգերի, փոխադրող մեխանիզմների և մշակման խցիկների կառուցվածքային չափերը, արտադրողականությունը, շարժման արագությունը և էներգետիկ պահանջները։ Հետազոտության տեխնոլոգիական մասը կարող է ներառել նաև մշակման տարբեր եղանակների համեմատական գնահատում՝ պարզելու համար, թե որ տեխնոլոգիական սխեման է առավել արդյունավետ տվյալ հումքի և արտադրական պայմանների համար։ Արդյունավետության գնահատման չափանիշներ կարող են լինել մշակման տևողությունը, ստացված պարարտանյութի որակը, օրգանական նյութերի քայքայման աստիճանը, խոնավության փոփոխությունը, էներգիայի ծախսը, սարքավորման արտադրողականությունը և աշխատանքի ինքնարժեքը։ Աշխատության կարևոր արդյունքներից կարող է լինել տեխնոլոգիական գործընթացի մեքենայացման և ավտոմատացման հնարավորությունների հիմնավորումը։ Գոմաղբի մեծածավալ մշակման դեպքում ձեռքի աշխատանքների նվազեցումը և տեխնոլոգիական գործողությունների մեքենայացումը կարող են զգալիորեն բարձրացնել արտադրողականությունը, նվազեցնել աշխատուժի ծախսերը և ապահովել մշակման ավելի կայուն ռեժիմ։ Ստացված օրգանական պարարտանյութի օգտագործումը կարող է նպաստել հողի օրգանական նյութի համալրմանը, սննդատարրերի վերադարձին գյուղատնտեսական շրջանառություն և հանքային պարարտանյութերից կախվածության որոշակի նվազեցմանը։ Միաժամանակ գոմաղբի պատշաճ աերոբային մշակումը կարևոր է բնապահպանական տեսանկյունից, քանի որ թույլ է տալիս ավելի վերահսկելի պայմաններում կառավարել գյուղատնտեսական օրգանական թափոնները։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է գյուղատնտեսական տնտեսություններում կիրառելի, տեխնիկապես հիմնավորված և էներգետիկորեն արդյունավետ մշակման տեխնոլոգիայի ու համապատասխան սարքավորումների պարամետրերի առաջարկման հնարավորության մեջ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գյուղատնտեսական ինժեներներին, ագրոնոմներին, ագրոէկոլոգներին, կենսատեխնոլոգներին, գյուղատնտեսական մեքենաների նախագծմամբ զբաղվող մասնագետներին, օրգանական պարարտանյութերի արտադրության մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ագրարային մասնագիտությունների ուսանողներին։

Biology

Աշխատանքը նվիրված է Արցախահայերի գենետիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց տեղին հայկական լեռնաշխարհի բնակչության ընդհանուր գենետիկական բազմազանության համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում կարող է լինել տարբեր ժամանակաշրջանների և տարածաշրջանների բնակչությունների գենետիկական տվյալների համադրումը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել բնակչության միջև ընդհանրություններն ու տարբերությունները, հնարավոր գենետիկական կապերը և պատմական ժողովրդագրական գործընթացների հետքերը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են կիրառվել բնակչության գենետիկայի մեթոդներ՝ ներառյալ ժառանգական մարկերների, միտոքոնդրիալ և հայրական գծերի, ինչպես նաև այլ գենետիկական ցուցանիշների համեմատական վերլուծությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես կարող են պատմական միգրացիաները, բնակչության տեղաշարժերը, աշխարհագրական մեկուսացումը, ամուսնությունների կառուցվածքը և տարածաշրջանային կապերը ազդել Արցախի բնակչության գենետիկական կազմի ձևավորման վրա։ Աշխատանքը կարող է փորձել գենետիկական տվյալները համադրել պատմական, հնագիտական, ազգագրական և ժողովրդագրական աղբյուրների հետ՝ բնակչության ձևավորման գործընթացներն ավելի ամբողջական պատկերացնելու նպատակով։ Կարևոր է նաև հայկական լեռնաշխարհի տարբեր բնակչական խմբերի միջև գենետիկական ընդհանրությունների և բազմազանության ուսումնասիրությունը, քանի որ տարածաշրջանը պատմականորեն եղել է տարբեր բնակչությունների շփման և տեղաշարժերի տարածք։ Այդ պատճառով հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ ոչ միայն նմանություններին, այլև գենետիկական տարբերությունների առաջացման հնարավոր գործոններին՝ խուսափելով դրանք մեկուսացված կամ բացառապես մեկ պատմական գործընթացով բացատրելուց։ Գենետիկական տվյալների ուսումնասիրությունը կարող է լրացնել պատմական և մարդաբանական աղբյուրների հիման վրա ձևավորված պատկերացումները՝ հնարավորություն տալով գնահատելու բնակչության երկարաժամկետ ժողովրդագրական պատմության որոշ կողմեր։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև կիրառված նմուշների, հետազոտական մեթոդների, համեմատական խմբերի և վիճակագրական մոտեցումների նկարագրությունը, քանի որ գենետիկական եզրահանգումների հավաստիությունը մեծապես կախված է տվյալների որակից և ներկայացուցչականությունից։ Հետազոտությունը կարող է արժեքավոր լինել հայկական լեռնաշխարհի բնակչության պատմական ձևավորման, տարածաշրջանի մարդաբանական բազմազանության և բնակչության գենետիկական պատմության ուսումնասիրման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել գենետիկներին, մարդաբաններին, ազգագրագետներին, պատմաբաններին, հնագետներին, ժողովրդագրության մասնագետներին և հայագիտության ոլորտում հետազոտություններ իրականացնող գիտնականներին։

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է զինված ուժերում ծառայողական գործունեության արդյունավետության գնահատման սոցիալ-հոգեբանական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով զինծառայողների գործունեության, մասնագիտական վարքագծի և ծառայողական արդյունքների վրա ազդող հոգեբանական ու սոցիալական գործոնների բացահայտման վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ զինված ուժերում ծառայության արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն զինծառայողի մասնագիտական գիտելիքներով, ֆիզիկական պատրաստվածությամբ և կարգապահությամբ, այլև նրա մոտիվացիայով, հոգեբանական պատրաստվածությամբ, հաղորդակցական հմտություններով, խմբային փոխհարաբերություններով և ղեկավարության հետ հարաբերությունների բնույթով։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ծառայողական գործունեության արդյունավետության գնահատման տեսական մոտեցումները և այն չափանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել զինծառայողի մասնագիտական գործունեության մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գնահատման սոցիալ-հոգեբանական կողմին, քանի որ զինված ուժերում ծառայությունը իրականացվում է կազմակերպված խմբային միջավայրում, որտեղ անհատի գործունեությունը սերտորեն կապված է ստորաբաժանման ընդհանուր մթնոլորտի, փոխվստահության, համագործակցության և փոխադարձ պատասխանատվության հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է զինծառայողների ծառայողական մոտիվացիայի ուսումնասիրությունը։ Ներքին և արտաքին մոտիվացիոն գործոնները կարող են էական ազդեցություն ունենալ ծառայողական պարտականությունների կատարման որակի, նախաձեռնողականության, պատասխանատվության և դժվար իրավիճակներին դիմակայելու պատրաստվածության վրա։ Միաժամանակ դիտարկվում է ղեկավարության և ենթակաների փոխհարաբերությունների նշանակությունը, քանի որ հրամանատարական ոճը, հետադարձ կապը, գնահատման արդարությունը և մասնագիտական առաջընթացի հնարավորությունները կարող են ձևավորել զինծառայողի վերաբերմունքը ծառայության նկատմամբ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև խմբային համախմբվածությանը և միջանձնային հարաբերություններին։ Զինվորական ստորաբաժանման ներսում փոխադարձ աջակցությունը, վստահությունը, հաղորդակցության արդյունավետությունը և ընդհանուր նպատակների ընկալումը կարող են նպաստել ինչպես անհատական, այնպես էլ կոլեկտիվ արդյունավետության բարձրացմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ծառայողական գործունեության գնահատման հոգեբանական գործիքներին և մեթոդներին՝ հարցաթերթերին, դիտարկմանը, հարցազրույցներին, սոցիոմետրիկ մեթոդներին, փորձագիտական գնահատմանը և այլ ախտորոշիչ մոտեցումներին։ Դրանց համակցված կիրառումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել գնահատման սուբյեկտիվությունը և ստանալ զինծառայողի գործունեության ավելի բազմակողմանի պատկեր։ Առանձին նշանակություն ունի գնահատման արդյունքների կիրառումը ոչ միայն թերությունները բացահայտելու, այլև անձնակազմի մասնագիտական զարգացման, հոգեբանական աջակցության, կառավարման արդյունավետության և ծառայողական պայմանների բարելավման նպատակով։ Աշխատության գործնական արժեքը կայանում է նրանում, որ սոցիալ-հոգեբանական գնահատման մեխանիզմների ճիշտ կիրառումը կարող է նպաստել անձնակազմի կառավարման կատարելագործմանը, ծառայողական կարգապահության ամրապնդմանը, համագործակցության բարելավմանը և զինծառայողների մասնագիտական ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է զինված ուժերում ծառայողական գործունեության գնահատման բազմակողմանի մոտեցում՝ միավորելով ռազմական հոգեբանության, սոցիալական հոգեբանության և կառավարման տեսական ու կիրառական խնդիրները։ Այն կարող է օգտակար լինել ռազմական հոգեբանների, հրամանատարական կազմի, զինված ուժերի կառավարման մասնագետների, հոգեբանության և սոցիալական գիտությունների հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Literature

Աստվածային կատակերգություն միջնադարյան իտալական գրականության գլուխգործոց է, որը Դանտե Ալիգիերին ստեղծել է որպես եռամաս էպիկական պոեմ՝ բաղկացած «Դժոխք», «Քավարան» և «Դրախտ» բաժիններից, որտեղ ներկայացվում է հոգու խորհրդանշական ճանապարհորդությունը մեղքից դեպի փրկություն և աստվածային իմացություն, ստեղծագործությունը միավորում է քրիստոնեական աստվածաբանությունը, փիլիսոփայական մտածողությունը և քաղաքական ակնարկները՝ ստեղծելով բազմաշերտ տիեզերական պատկեր, որտեղ յուրաքանչյուր փուլ ունի բարոյական և խորհրդանշական նշանակություն, գիրքը առանձնանում է իր կառուցվածքային ճշգրտությամբ, պատկերավոր լեզվով և սիմվոլիկ կերպարներով, որոնք մարմնավորում են մարդկային մեղքերը, առաքինությունները և հոգևոր վերափոխման փուլերը, միաժամանակ այն համարվում է եվրոպական գրականության հիմք հանդիսացող ստեղծագործություններից մեկը, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա գրականության, արվեստի և մշակութային մտածողության զարգացման վրա։