Գրացուցակ Թիֆլիսի էժանագին գրադարանի

Sociology

Այս աշխատանքը նվիրված է բազմազգ միջավայրում՝ Դաղստանի տարածքում բնակվող հայ համայնքի էթնիկ ինքնության պահպանման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով այն սոցիալ-մշակութային, պատմական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, որոնք նպաստում են ազգային ինքնության կայունացմանը և փոխանցմանը սերունդների միջև։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հայերի համայնքային կյանքի հիմնական ձևերը՝ լեզվի պահպանություն, կրոնական ավանդույթների դերը, ընտանեկան և կրթական միջավայրերի ազդեցությունը, ինչպես նաև մշակութային ինքնարտահայտման մեխանիզմները, որոնք թույլ են տալիս պահպանել ինքնության առանձնահատկությունները բազմէթնիկ միջավայրում ինտեգրվելու պայմաններում։ Աշխատությունը վերլուծում է նաև միջէթնիկ փոխազդեցությունների բնույթը, տեղական սոցիալական կառուցվածքների ազդեցությունը և պետական ու հասարակական ինստիտուտների դերը էթնիկ խմբերի համակեցության և մշակութային բազմազանության պահպանման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն մարտահրավերներին, որոնց բախվում է հայ համայնքը՝ ուրբանիզացիայի, լեզվական ասիմիլյացիայի և գլոբալիզացիոն գործընթացների պայմաններում, ինչպես նաև այն դիմադրողական մեխանիզմներին, որոնք թույլ են տալիս պահպանել ինքնության հիմնական տարրերը։ Հետազոտության նպատակն է ձևավորել համապարփակ պատկերացում էթնիկ ինքնության պահպանման դինամիկայի մասին բազմազգ հասարակության մեջ և բացահայտել այն գործոնները, որոնք ապահովում են մշակութային շարունակականություն և համայնքային կայունություն։

Sociology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ազգային փոքրամասնությունների հասարակական դիրքին, քաղաքացիական կյանքին մասնակցությանը և երկրի ժողովրդավարական զարգացման ու քաղաքացիական հասարակության կայացման գործընթացներում նրանց ունեցած դերին։ Այն անդրադառնում է ազգային փոքրամասնությունների և պետության փոխհարաբերություններին, բազմազան հասարակության ձևավորման առանձնահատկություններին, էթնիկ ինքնության պահպանմանն ու զարգացմանը, ինչպես նաև տարբեր համայնքների հասարակական ինտեգրման և հավասար մասնակցության խնդիրներին։ Քաղաքացիական հասարակության կայացումը ենթադրում է ոչ միայն ժողովրդավարական ինստիտուտների և հասարակական կազմակերպությունների զարգացում, այլև քաղաքացիների ակտիվ ներգրավվածություն հանրային կյանքում, իրավունքների պաշտպանություն, տարբեր խմբերի շահերի ներկայացում և հասարակական երկխոսության ամրապնդում։ Այս համատեքստում ազգային փոքրամասնությունների մասնակցությունը կարևոր է հասարակության ներառականության, փոխադարձ վստահության և սոցիալական համերաշխության ձևավորման համար։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ազգային ու մշակութային ինքնության պահպանման, մայրենի լեզվի և մշակութային ժառանգության փոխանցման, կրթական ու տեղեկատվական հասանելիության, հասարակական կազմակերպությունների գործունեության և որոշումների կայացման գործընթացներում ներկայացվածության հարցերը։ Միաժամանակ այն առնչվում է փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերին, հավասար հնարավորությունների ապահովմանը և խտրականության կանխարգելման կարևորությանը։ Հրատարակությունը նշանակալի է Հայաստանի հասարակական-քաղաքական զարգացման և ազգային հարաբերությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ ազգային փոքրամասնությունների խնդիրները դիտարկում է քաղաքացիական հասարակության ձևավորման ավելի լայն համատեքստում։ Այն կարող է օգտակար լինել քաղաքագետներին, սոցիոլոգներին, իրավաբաններին, էթնիկ ուսումնասիրություններով զբաղվող հետազոտողներին, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետներին, ուսանողներին և ազգային փոքրամասնությունների իրավունքներով ու ժողովրդավարական հասարակության զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Political Science

Работа посвящена исследованию политических интересов Исламской Республики Иран на Южном Кавказе и определению места региона в системе внешнеполитических и национально-безопасностных приоритетов Тегерана. Южный Кавказ рассматривается как стратегически значимое для Ирана пространство, непосредственно связанное с его северными границами, безопасностью, транспортными коммуникациями, энергетическими маршрутами и отношениями с Россией, Турцией, США и соседними государствами. Исследование позволяет рассмотреть особенности иранской политики в отношении Армении, Азербайджана и Грузии, а также выявить общие принципы, которыми Тегеран руководствуется при взаимодействии с государствами региона. Важное место занимает проблема сохранения территориальной целостности и существующих государственных границ, поскольку любые масштабные геополитические изменения на Южном Кавказе потенциально затрагивают безопасность самого Ирана. Существенным фактором является и наличие значительной азербайджаноязычной части населения Ирана, что формирует дополнительные соображения внутренней безопасности и объясняет осторожность Тегерана в отношениях с Азербайджаном. Отдельное внимание уделяется армяно-иранским отношениям, которые рассматриваются как важный элемент региональной стратегии Ирана. Сотрудничество с Арменией имеет для Тегерана не только экономическое и транспортное значение, но и геополитическую функцию, поскольку позволяет сохранять сухопутную связь с Южным Кавказом и препятствовать формированию такой региональной конфигурации, которая могла бы изолировать Иран от его северных соседей. Одновременно анализируются отношения с Азербайджаном, в которых сочетаются экономические интересы, религиозно-культурная близость и серьезные вопросы безопасности. Особую значимость приобретают связи Баку с Турцией, Израилем и западными государствами, а также возможные изменения транспортной и военно-политической конфигурации региона. Значительная часть исследования может быть посвящена транспортно-коммуникационному фактору. Южный Кавказ представляет для Ирана важное направление выхода к международным рынкам и европейским транспортным сетям, поэтому развитие автомобильных, железнодорожных и энергетических коммуникаций непосредственно связано с долгосрочными экономическими и политическими интересами Тегерана. В этом контексте рассматриваются международные транспортные проекты, приграничная инфраструктура и значение армянского и азербайджанского направлений. Иран стремится не допустить возникновения транспортных проектов, способных изменить региональный баланс в ущерб его интересам, одновременно пытаясь использовать собственное географическое положение для расширения экономического присутствия. Исследуется также энергетический аспект региональной политики, включая торговлю энергоресурсами, электроэнергией и возможное использование Южного Кавказа как транзитного пространства. Важной темой является соперничество и взаимодействие Ирана с другими внешними и региональными центрами силы. Рассматривается влияние России и Турции, отношения Ирана с западными государствами, а также значение присутствия США и Израиля в регионе. Иранская политика в отношении Южного Кавказа характеризуется стремлением поддерживать баланс между соседними государствами и не допускать чрезмерного усиления какого-либо внешнего игрока. При этом возможности Тегерана ограничиваются экономическими трудностями и международными санкциями, что снижает его способность конкурировать с более мощными экономическими и политическими центрами влияния. Исследование также раскрывает значение региональной безопасности для иранской внешней политики. Военные конфликты, территориальные споры, экстремизм, изменение военно-политического баланса и присутствие иностранных вооруженных сил рассматриваются как факторы, способные непосредственно затронуть национальные интересы Ирана. В связи с этим Тегеран заинтересован в предотвращении масштабной эскалации конфликтов и выступает за их политико-дипломатическое урегулирование. После Второй карабахской войны 2020 года региональная конфигурация существенно изменилась, усилились позиции Азербайджана и Турции, а возможности Ирана влиять на происходящие процессы оказались ограничены. Это сделало вопросы транспортной безопасности, приграничной стабильности и сохранения доступа к Армении еще более значимыми для Тегерана. В целом работа позволяет представить политику Ирана на Южном Кавказе как сочетание прагматических национальных интересов, соображений безопасности, экономических расчетов, историко-культурных связей и стремления сохранить региональный баланс. Исследование может быть полезно для понимания внешней политики Ирана, современных геополитических процессов на Южном Кавказе и характера взаимодействия Армении, Азербайджана и Грузии с региональными и мировыми центрами силы. Работа представляет интерес для политологов, историков, специалистов по международным отношениям и региональной безопасности, востоковедов, исследователей и студентов соответствующих специальностей.

Biology

Աշխատությունը նվիրված է մագնիտոէնցեֆալոգրաֆիական ազդանշանների գեներատորների նույնականացման հաշվարկային և վիճակագրական մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և կիրառել այնպիսի մաթեմատիկական ու հաշվողական մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ուղեղի էլեկտրական ակտիվությանը ուղեկցող մագնիսական ազդանշանների հիման վրա որոշել դրանց առաջացման հավանական աղբյուրների տեղակայումը, բնութագրերը և ակտիվության առանձնահատկությունները։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են մագնիտոէնցեֆալոգրաֆիայի տվյալների կառուցվածքը, չափումների առանձնահատկությունները, ազդանշանների մշակման խնդիրները և ուղեղային ակտիվության աղբյուրների վերականգնման հետ կապված հակադարձ խնդիրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վիճակագրական գնահատման մեթոդներին, մոդելների կառուցմանը, պարամետրերի նույնականացմանը և հաշվողական ալգորիթմների կիրառմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել աղմուկի և չափման սխալների ազդեցությունը, ազդանշանների նախնական մշակման, ֆիլտրացման և վիճակագրական վերլուծության մեթոդները, ինչպես նաև տարբեր մոդելների միջոցով նեյրոնային ակտիվության աղբյուրների առանձնացման հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հաշվարկային արդյունավետությանը, քանի որ մագնիտոէնցեֆալոգրաֆիական տվյալների մեծածավալ և բազմաչափ բնույթը պահանջում է բարդ թվային հաշվարկների իրականացում։ Վիճակագրական մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ստացված արդյունքների հավաստիությունը, անորոշությունը և կայունությունը, ինչպես նաև տարբեր պայմաններում համեմատելու նույնականացման մեթոդների արդյունավետությունը։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև մոդելավորման և համակարգչային փորձերի արդյունքներ, որոնց միջոցով գնահատվում են առաջարկվող մեթոդների ճշգրտությունն ու կիրառելիությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ ուղեղի ֆունկցիոնալ ակտիվության ուսումնասիրման, նեյրոֆիզիոլոգիական տվյալների վերլուծության և ոչ ինվազիվ նեյրոախտորոշիչ մեթոդների կատարելագործման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել նեյրոֆիզիոլոգներին, կենսաբժշկական ինժեներներին, կիրառական մաթեմատիկոսներին, վիճակագիրներին, տվյալների վերլուծաբաններին, բժշկական տեխնոլոգիաների մասնագետներին և համապատասխան ոլորտների հետազոտողներին։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արժեթղթերի շուկայի ֆունկցիոնալ համակարգի զարգացման և կատարելագործման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով կապիտալի շուկայի կառուցվածքը, ինստիտուցիոնալ զարգացումը և կարգավորման մեխանիզմները։ Հեղինակը վերլուծում է արժեթղթերի շուկայի հիմնական բաղադրիչները՝ թողարկողներ, ներդրողներ, միջնորդներ և կարգավորող մարմիններ, ինչպես նաև նրանց փոխազդեցությունը ֆինանսական համակարգի ընդհանուր կայունության համատեքստում։ Գրքում դիտարկվում են շուկայի արդյունավետության բարձրացման գործոնները՝ տեղեկատվական թափանցիկություն, կորպորատիվ կառավարում, ռիսկերի գնահատման մեխանիզմներ և ֆինանսական գործիքների բազմազանություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում շուկայի ինստիտուցիոնալ զարգացման խնդիրներին՝ բորսայական համակարգերի կատարելագործում, ներդրումային միջավայրի բարելավում և կարգավորող օրենսդրության արդիականացում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև միջազգային փորձը՝ զարգացած և զարգացող երկրների կապիտալի շուկաների համեմատությամբ՝ բացահայտելով Հայաստանի պայմաններում կիրառելի բարեփոխումների հնարավորությունները։ Աշխատությունը ներկայացնում է արժեթղթերի շուկայի արդյունավետության բարձրացման ուղիներ՝ ուղղված ներդրումների ներգրավմանը, ֆինանսական միջնորդության խորացմանը և տնտեսական աճի խթանմանը։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բարբառներում արմատական ածականների հոմանշային հարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տարբեր բարբառային համակարգերում իմաստային ընդհանրությունների, տարբերությունների և փոխհարաբերությունների դրսևորումները։ Հետազոտության կենտրոնում արմատական ածականներն են՝ որպես բառային կազմի ինքնուրույն և կարևոր շերտ, որոնց հոմանշության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու հայերենի բարբառների բառապաշարային հարստությունը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և պատմական զարգացումը։ Աշխատության շրջանակում քննության են առնվում տարբեր բարբառներում նույն կամ մոտ իմաստ արտահայտող ածականները, դրանց իմաստային նրբերանգները, գործածության ոլորտները և տարածքային տարբերակները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ բարբառներում հոմանիշ բառերը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ համարժեք են․ դրանք կարող են տարբերակվել իմաստի երանգներով, ոճական կիրառությամբ, արտահայտչականությամբ, գործածության հաճախականությամբ կամ տարածքային տարածվածությամբ։ Այդ պատճառով հետազոտությունը կարևոր է ոչ միայն հոմանիշների պարզ թվարկման, այլև դրանց իմաստաբանական հարաբերությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել ածականների հոմանշային շարքերը, դրանցում առկա իմաստային կենտրոններն ու ծայրամասային միավորները, ինչպես նաև տարբեր բարբառների միջև նույն բառի կամ իմաստի դրսևորման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նաև հոմանշության ձևավորման պատմական գործընթացը, քանի որ բարբառային բառապաշարի մեջ պահպանվել են ինչպես գրական լեզվի հետ ընդհանուր ծագում ունեցող բառեր, այնպես էլ հին լեզվական շերտեր, տեղային նորաբանություններ և այլ լեզուների հետ երկարատև շփումների հետևանքով ձևավորված բառային տարբերակներ։ Այս տեսանկյունից հոմանշային հարաբերությունների ուսումնասիրությունը կարող է լրացուցիչ տեղեկություններ տալ հայերենի բարբառների փոխազդեցության, տարածքային տարբերակման և պատմական զարգացման վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայոց լեզվի բառագիտության համար, քանի որ բարբառային նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընդլայնելու հայերենի բառային համակարգի վերաբերյալ պատկերացումները և բացահայտելու գրական լեզվում չարտացոլված կամ սահմանափակ կիրառություն ունեցող լեզվական միավորների իմաստային ներուժը։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբաններին, բարբառագետներին, հայերենագիտությամբ զբաղվող մասնագետներին, բառարանագիրներին, ինչպես նաև հայոց լեզվի պատմությամբ և տարածքային տարբերակներով հետաքրքրվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է հայերենի բարբառների ածականական բառապաշարի հարստությունը՝ կենտրոնանալով արմատական ածականների հոմանշային կապերի, իմաստային նրբերանգների և տարածքային դրսևորումների վրա։