Հայոց ժամագիրք

Biology

Աշխատությունը նվիրված է պատերազմում հայրերին կորցրած անձանց հոգեբանական և հոգեֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով կորստի փորձառության հետևանքով առաջացող վարքային փոփոխությունների վրա։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ պատերազմական պայմաններում ծնողի կորուստը կարող է ունենալ երկարատև և բազմաշերտ ազդեցություն մարդու հուզական վիճակի, վարքագծի, սոցիալական հարաբերությունների, ինքնագնահատականի և առօրյա գործունեության վրա։ Հատկապես հոր կորուստը կարող է փոխել ընտանիքի ներսում դերերի և հարաբերությունների կառուցվածքը, առաջացնել անվտանգության զգացման նվազում և ազդել անձի հետագա սոցիալական ու հոգեբանական զարգացման վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կորստի նկատմամբ հոգեբանական արձագանքների ուսումնասիրությունը։ Սգի գործընթացը կարող է ներառել տխրություն, դատարկության զգացում, անհանգստություն, զայրույթ, մեղավորության զգացում, վախ, ապագայի նկատմամբ անորոշություն և սոցիալական մեկուսացման միտումներ։ Այդ արձագանքների ինտենսիվությունն ու տևողությունը տարբեր մարդկանց մոտ կարող են էապես տարբեր լինել՝ կախված տարիքից, կորստի հանգամանքներից, ընտանիքի և սոցիալական միջավայրի աջակցությունից, անձի անհատական առանձնահատկություններից և նախկին փորձառություններից։ Հետազոտության մեջ հոգեբանական առանձնահատկությունները կարող են դիտարկվել մի քանի փոխկապակցված մակարդակներում։ Առաջին մակարդակը հուզական ոլորտն է, որտեղ ուսումնասիրվում են անհանգստության, ընկճված տրամադրության, հուզական լարվածության և սթրեսի դրսևորումները։ Երկրորդը ճանաչողական ոլորտն է, որտեղ կարող են ուսումնասիրվել ուշադրության կենտրոնացման, հիշողության, որոշումների կայացման և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների փոփոխությունները։ Երրորդ ուղղությունը վարքային ոլորտն է, որը ներառում է սոցիալական ակտիվության փոփոխություններ, հաղորդակցությունից խուսափում կամ, հակառակը, սոցիալական աջակցության որոնում, առօրյա գործունեության փոփոխություն և տարբեր իրավիճակներում արձագանքման ձևերի վերափոխում։ Հոգեֆիզիոլոգիական բաղադրիչի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հոգեբանական վիճակների ֆիզիոլոգիական արտահայտությունները։ Ուժեղ կամ երկարատև սթրեսը կարող է ուղեկցվել ինքնավար նյարդային համակարգի ակտիվության փոփոխություններով, քնի խանգարումներով, սրտի աշխատանքի և շնչառության փոփոխություններով, մկանային լարվածությամբ և այլ ֆիզիոլոգիական արձագանքներով։ Նման ցուցանիշների ուսումնասիրությունը կարող է լրացնել հոգեբանական թեստերի և հարցումների միջոցով ստացված տվյալները՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել կորստի ազդեցության մասին։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է նաև տարբեր խմբերի համեմատությունը։ Հնարավոր է ուսումնասիրել տարբեր տարիքային խմբերի, տարբեր ժամանակահատվածներում կորուստ ունեցած անձանց կամ տարբեր սոցիալական աջակցության պայմաններում գտնվող մասնակիցների առանձնահատկությունները։ Այսպիսի համեմատությունը կարող է օգնել բացահայտելու այն գործոնները, որոնք կապված են հոգեբանական և վարքային փոփոխությունների ավելի արտահայտված կամ ավելի մեղմ դրսևորումների հետ։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքը կարող է ներառել հոգեբանական հարցաթերթեր, անհատական հարցազրույցներ, դիտարկում և հոգեֆիզիոլոգիական չափումներ։ Տարբեր մեթոդների համադրումը կարևոր է, քանի որ մարդու սուբյեկտիվ ինքնազգացողությունը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտացոլում է նրա ֆիզիոլոգիական վիճակը կամ վարքային փոփոխությունները։ Տվյալների համակցված վերլուծությունը կարող է հնարավորություն տալ բացահայտելու հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների միջև առկա կապերը։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը կապված է պատերազմի հետևանքով ծնող կորցրած անձանց հոգեբանական աջակցության համակարգերի կատարելագործման հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգնել ավելի լավ հասկանալու, թե ինչպիսի հոգեբանական դժվարություններ կարող են առաջանալ կորստից հետո և ինչպիսի աջակցության ձևեր կարող են առավել համապատասխան լինել տարբեր անձանց կարիքներին։ Դրանք կարող են կիրառվել խորհրդատվական հոգեբանության, սոցիալական աջակցության, կրթական միջավայրի և վերականգնողական ծրագրերի մշակման ժամանակ։ Միաժամանակ կարևոր է ընդգծել, որ նման կորուստը պարտադիր չէ, որ հանգեցնի կայուն հոգեբանական խանգարման․ մարդկանց արձագանքները բազմազան են, իսկ սոցիալական կապերը, ընտանիքի աջակցությունը և անհատական դիմակայունությունը կարող են կարևոր պաշտպանիչ դեր ունենալ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է հոգեբանական և հոգեֆիզիոլոգիական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել պատերազմում հորը կորցրած անձանց վարքային փոփոխությունների բնույթը, դրանց հուզական և ֆիզիոլոգիական ուղեկցող առանձնահատկությունները և հնարավոր ազդեցությունը անձի հետագա հարմարվողականության վրա։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հոգեբաններին, հոգեֆիզիոլոգներին, սոցիալական ոլորտի մասնագետներին, հետազոտողներին, կրթական և վերականգնողական ծրագրերի մասնագետներին։

Informatics

Теория формальных языков աշխատությունը տեսական ինֆորմատիկայի հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ֆորմալ լեզուների, քերականությունների և ավտոմատների տեսության հիմնական գաղափարներն ու կառուցվածքային սկզբունքները, այն բացատրում է Չոմսկու հիերարխիան, կանոնավոր և կոնտեքստից ազատ լեզուների հատկությունները, ինչպես նաև ավելի բարդ լեզվային համակարգերի ձևավորման մեթոդները, գիրքը անդրադառնում է վերջավոր ավտոմատների, stack ավտոմատների և դրանց կիրառություններին լեզուների ճանաչման և վերլուծության գործընթացներում, միաժամանակ ընդգրկելով սինտակսական վերլուծության հիմունքները և դրանց կապը ծրագրավորման լեզուների կառուցման ու կոմպիլյատորների նախագծման հետ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր համակարգչային գիտության, մաթեմատիկական լեզվաբանության և ծրագրավորման տեսության ուսանողների համար։

Pedagogy

Այս աշխատանքը նվիրված է լատիներենի դասընթացների բովանդակության արդիականացմանն օտար լեզուների ֆակուլտետում՝ հաշվի առնելով ժամանակակից հետազոտական, կրթական և գործնական պահանջները։ Նյութում վերլուծվում են ավանդական ուսուցման մեթոդների սահմանափակումները, առաջարկվում են նորարարական մոտեցումներ՝ ինտեգրելով թարգմանական, գրականագիտական, լեզվաբանական և մշակութային բաղադրիչներ, ինչպես նաև թվային և ինտերակտիվ ուսուցման տեխնոլոգիաների կիրառումը։ Աշխատությունը ընդգծում է ուսումնական ծրագրերի ճկունությունը՝ ապահովելով ուսանողների մոտ լատիներեն լեզվական գիտելիքների խորացում, քննադատական մտածողության զարգացման հնարավորություններ և միջմշակութային competences-ի ձևավորում։ Նյութում ներկայացվում են դասընթացների կառուցվածքային փոփոխություններ, ուսուցողական նյութերի ընտրության չափանիշներ և գնահատման մեխանիզմներ, որոնք նպաստում են լատիներենի ուսուցման արդյունավետության բարձրացմանը և ֆակուլտետի ուսումնաառնական պրակտիկայի ժամանակակից պահանջներին համապատասխանեցմանը։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է բացիլների կողմից արտադրվող բետա-ամիլազայի և դրա նոր պրոդուցենտի բնութագրմանը՝ ուսումնասիրելով ֆերմենտի կենսաքիմիական հատկությունները, կենսասինթեզի առանձնահատկությունները և արդյունաբերական կիրառման հնարավորությունները։ Ներկայացվում են նոր մանրէային շտամի մեկուսացման, նույնականացման և մշակման մեթոդները, ինչպես նաև գնահատվում են դրա ֆիզիոլոգիական և մորֆոլոգիական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են բետա-ամիլազայի ակտիվության վրա ազդող տարբեր գործոնները՝ ներառյալ ջերմաստիճանը, միջավայրի թթվայնությունը, սննդային պայմանները և ֆերմենտի կայունությունը։ Վերլուծվում են ֆերմենտի ստացման և մաքրման մեթոդները, նրա կատալիտիկ հատկությունները և կիրառման հեռանկարները սննդի, օսլայի վերամշակման, կենսատեխնոլոգիայի և հարակից արդյունաբերական ոլորտներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր պրոդուցենտի առավելություններին, ֆերմենտի արտադրության արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին և հետագա գիտագործնական կիրառություններին։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մանրէաբանության, կենսատեխնոլոգիայի, ֆերմենտաբանության, կենսաքիմիայի ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև արդյունաբերական միկրոկենսաբանությամբ և ֆերմենտային տեխնոլոգիաներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Geography

Բնագիտական ուսումնական աշխատություն է՝ նվիրված մթնոլորտի, օդային երևույթների, եղանակի փոփոխությունների և դրանց առաջացման բնական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Գիրքը նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու օդերևութաբանության հիմնական հասկացություններին, մթնոլորտային գործընթացների բնույթին և եղանակային պայմանների ձևավորման վրա ազդող գործոններին՝ նպաստելով բնության երևույթների գիտական ընկալմանը։ Աշխատության թեմատիկ առանցքը Երկրի մթնոլորտի կառուցվածքի, օդի հատկությունների, ջերմաստիճանի, օդային ճնշման, խոնավության և մթնոլորտային շարժումների ուսումնասիրությունն է։ Մթնոլորտը դիտարկվում է որպես Երկրի բնական միջավայրի կարևոր բաղադրիչ, որի վիճակի փոփոխությունները պայմանավորում են եղանակային բազմազան երևույթները և էական ազդեցություն ունեն մարդու կյանքի, գյուղատնտեսության ու բնական միջավայրի վրա։ Օդերևութաբանության հիմնարար հարցերից են արևային ճառագայթման ազդեցությունը օդի տաքացման վրա, Երկրի մակերևույթի և մթնոլորտի ջերմային փոխանակությունը, ջերմաստիճանի տարածական ու ժամանակային փոփոխությունները, ինչպես նաև մթնոլորտային ճնշման անհավասար բաշխման հետևանքով առաջացող օդային հոսանքները։ Կարևոր նշանակություն ունեն քամիների առաջացման, ուղղության և ուժգնության, օդային զանգվածների շարժման և եղանակային պայմանների փոփոխության օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ Աշխատության բնագիտական բովանդակության կարևոր ուղղություններից է նաև մթնոլորտային խոնավության և ջրի շրջանառության ներկայացումը։ Օդում ջրային գոլորշու պարունակությունը, խտացման գործընթացները և ջերմաստիճանային պայմանների փոփոխությունները կապված են ամպերի, մառախուղի, ցողի, անձրևի, ձյան և այլ մթնոլորտային երևույթների առաջացման հետ։ Այս երևույթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու մթնոլորտում ջրի շրջանառության ընթացքը և տեղումների ձևավորման բնական մեխանիզմները։ Օդերևութաբանական գիտելիքների կարևոր բաղադրիչ են նաև ամպամածության, մթնոլորտային տեղումների, փոթորիկների և եղանակային այլ փոփոխությունների դիտարկումն ու նկարագրությունը։ Աշխատության ճանաչողական նշանակությունը պայմանավորված է բնության երևույթների միջև պատճառահետևանքային կապերի բացահայտմամբ։ Եղանակը դիտարկվում է որպես բազմաթիվ բնական գործոնների փոխազդեցության արդյունք, իսկ դրա փոփոխությունները՝ որպես մթնոլորտում շարունակաբար ընթացող ֆիզիկական գործընթացների արտահայտություն։ Այսպիսի մոտեցումը նպաստում է բնության նկատմամբ գիտական մտածողության ձևավորմանը և հնարավորություն է տալիս տարբերակելու մթնոլորտային երևույթների արտաքին դրսևորումները դրանց իրական պատճառներից։ Օդերևութաբանության գործնական նշանակությունը նույնպես կարևոր է, քանի որ եղանակային պայմանների ճանաչումն ու կանխատեսումը անհրաժեշտ են գյուղատնտեսության, նավագնացության, ճանապարհորդության, շինարարության և տնտեսական գործունեության բազմաթիվ ոլորտների համար։ Մթնոլորտային երևույթների կանոնավոր դիտարկումը, ջերմաստիճանի, ճնշման, խոնավության և քամու չափումները գիտական հիմք են ստեղծում եղանակային փոփոխությունները գնահատելու և հնարավոր վտանգավոր երևույթների մասին պատկերացում կազմելու համար։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է բնագիտական համառոտ դասընթացների և գիտահանրամատչելի ուսումնական գրականության ավանդույթին։ Դրա հիմնական առանձնահատկությունը մասնագիտական գիտելիքների համակարգված ներկայացումն է՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու գիտության հիմնական հասկացություններին և մթնոլորտային երևույթների ուսումնասիրման սկզբունքներին։ Օդերևութաբանական թեմաների ընդգրկումը հայերեն ուսումնական գրականության մեջ կարևոր քայլ էր բնագիտական գիտելիքների տարածման, գիտական տերմինաբանության զարգացման և մայրենի լեզվով գիտության դասավանդման հնարավորությունների ընդլայնման տեսանկյունից։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը նշանակալի տեղ ունի XIX դարի հայ բնագիտական և կրթական գրականության զարգացման պատմության մեջ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը մեծ դեր է կատարել հայերեն գիտական, կրթական, պատմական և գեղարվեստական գրականության ստեղծման ու տարածման գործում։ Միաբանության անդամները կարևորել են համաշխարհային գիտության նվաճումները հայ ընթերցողին հասանելի դարձնելու, եվրոպական գիտելիքները հայերենով ներկայացնելու և ազգային կրթական միջավայրում բնագիտական առարկաների ուսուցումը զարգացնելու անհրաժեշտությունը։ Բնագիտական աշխատությունների հրատարակությունը նպաստել է հայերեն գիտական բառապաշարի հարստացմանը և գիտության տարբեր բնագավառների նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը։ Այս հրատարակությունը վկայում է նաև այն մասին, որ XIX դարի հայ կրթական մտքի շրջանակում կարևորություն էր տրվում ոչ միայն պատմական, լեզվաբանական և կրոնական գիտելիքներին, այլև բնության գիտական ուսումնասիրությանը։ Գիրքը արժեքավոր է հայ բնագիտական գրականության, օդերևութաբանական գիտելիքների տարածման, գիտական տերմինաբանության ձևավորման և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում օդերևութաբանների, բնագետների, գիտության պատմաբանների, հայագետների, մանկավարժների և XIX դարի հայ գիտակրթական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հայերեն բնագիտական ուսումնական գրականության զարգացման նշանակալի նմուշ։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է հայազգի աշխարհահռչակ կինոռեժիսոր, սցենարիստ և արվեստագետ Սերգեյ Փարաջանովի կյանքի, ստեղծագործական գործունեության և մշակութային ժառանգության վերաբերյալ մատենագիտական նյութերի համակարգմանը։ Այն կենսագրական և մատենագիտական բնույթի ուսումնասիրություն է, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողին ներկայացնել արվեստագետի կյանքի ու գործունեության տարբեր փուլերին առնչվող փաստաթղթերը, գրքերը, հոդվածները, հարցազրույցները, քննադատական նյութերը և այլ հրատարակություններ։ Կենսամատենագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս Փարաջանովի ստեղծագործական ուղին դիտարկել ոչ միայն որպես կինոյի պատմության առանձին էջ, այլև որպես բազմաշերտ մշակութային երևույթ, որը միավորում է կինոն, կերպարվեստը, թատրոնը, կոլաժը, ժողովրդական արվեստը և հայկական մշակութային ժառանգությունը։ Գրքում ընդգրկված նյութերը կարող են արժեքավոր տեղեկություններ տալ նրա կյանքի կարևոր հանգրվանների, մասնագիտական գործունեության, կինեմատոգրաֆիական աշխատանքների, ստեղծագործական սկզբունքների և արվեստագիտական հայացքների մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն այն մատենագիտական աղբյուրները, որոնք անդրադառնում են նրա ֆիլմերի ստեղծման պատմությանը, գեղարվեստական լեզվին, կինեմատոգրաֆիական նորարարություններին և տարբեր ժամանակաշրջաններում նրա արվեստի նկատմամբ ձևավորված քննադատական վերաբերմունքին։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Փարաջանովի ստեղծագործությունը երկար ժամանակ գտնվել է տարբեր մշակութային, քաղաքական և գեղարվեստական միջավայրերի հատման կետում, ուստի նրա ժառանգության ուսումնասիրությունը պահանջում է բազմակողմանի աղբյուրագիտական մոտեցում։ Կենսամատենագիտությունը կարող է ընդգրկել ինչպես հայերեն, այնպես էլ ռուսերեն և այլ լեզուներով հրապարակված նյութեր՝ հնարավորություն տալով համադրել արվեստագետի գործունեության վերաբերյալ տարբեր աղբյուրներում ներկայացված տեսակետները։ Նման կառուցվածքը հատկապես օգտակար է հետազոտողների համար, քանի որ մեկտեղում է այն գրական և փաստագրական հենքը, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել նրա կենսագրությունը, ֆիլմագրությունը, արվեստի տեսությունը և մշակութային ազդեցությունը։ Աշխատանքը կարող է ծառայել որպես կարևոր օժանդակ աղբյուր կինոգիտության, արվեստագիտության, մշակութաբանության, գրականագիտության և հայ մշակույթի պատմության ուսումնասիրության ընթացքում։ Այն օգտակար է նաև ուսանողների, դասախոսների, գրականագետների, կինոգետների, արվեստաբանների և Փարաջանովի ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը ոչ միայն տեղեկատու նյութերի հավաքածու է, այլև հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու արվեստագետի կյանքի և ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրման աղբյուրագիտական շրջանակի մասին՝ բացահայտելով նրա տեղն ու նշանակությունը հայկական, խորհրդային և համաշխարհային կինոյի ու արվեստի պատմության մեջ։