Հայոց ժամագիրք

Biology

Աշխատությունը նվիրված է Երևան քաղաքի տարածքի երկրաքիմիական առանձնահատկությունների և ծանր մետաղների տեխնածին հոսքերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով քաղաքային միջավայրում աղտոտման ձևավորման և տարածման մեխանիզմները։ Հեղինակը վերլուծում է հողերի, նստվածքների և մակերևութային ջրերի քիմիական կազմը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ծանր մետաղների (օրինակ՝ կապար, կադմիում, ցինկ, պղինձ և այլն) կուտակման մակարդակին և տարածական բաշխմանը։ Գրքում դիտարկվում են տեխնածին ազդեցության հիմնական աղբյուրները՝ տրանսպորտ, արդյունաբերություն, շինարարական գործունեություն և քաղաքային կոմունալ համակարգեր, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը երկրաքիմիական ֆոնային արժեքների փոփոխության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ծանր մետաղների միգրացիայի ուղիներին, դրանց կենսաբանական հասանելիությանը և հնարավոր էկոլոգիական ռիսկերին մարդու առողջության համար։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև տարածական վերլուծության և քարտեզագրման մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել աղտոտման գոտիները և դրանց ինտենսիվությունը քաղաքային տարածքում։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է քաղաքային էկոլոգիայի և երկրաքիմիայի ոլորտներում՝ նպաստելով շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի և աղտոտման նվազեցման արդյունավետ ռազմավարությունների մշակմանը։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Արարատյան դաշտի հողակլիմայական պայմաններում պոմիդորի մշակության արդյունավետության բարձրացման ագրոտեխնիկական միջոցների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բույսերի տեղաբաշխման տարբեր սխեմաների և հանքային պարարտանյութերի կիրառման ազդեցությունը բույսերի աճի, զարգացման, բերքատվության և ստացվող բերքի որակական ցուցանիշների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տնկման խտության, շարքերի ու բույսերի միջև հեռավորությունների ընտրությանը՝ հողային տարածքի, արևային լուսավորության, խոնավության և սննդատարրերի առավել արդյունավետ օգտագործման նպատակով։ Ուսումնասիրվում է ազոտական, ֆոսֆորական և կալիումական պարարտանյութերի տարբեր չափաբաժինների ու հարաբերակցությունների ազդեցությունը բույսերի վեգետատիվ աճի, ծաղկման, պտղակալման և պտուղների ձևավորման գործընթացների վրա։ Վերլուծվում է տեղաբաշխման սխեմաների և սնուցման պայմանների փոխազդեցությունը՝ բերքատվության բարձրացման համար առավել նպաստավոր տարբերակները որոշելու նպատակով։ Դիտարկվում են նաև պտուղների զանգվածը, քանակը, ապրանքային որակը և մշակության տնտեսական արդյունավետությունը բնութագրող ցուցանիշները։ Կարևորվում է պարարտանյութերի գիտականորեն հիմնավորված կիրառումը, որը հնարավորություն է տալիս ապահովել բույսերի սննդային պահանջները՝ միաժամանակ խուսափելով դրանց անհարկի օգտագործումից։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ Արարատյան դաշտի պայմաններին համապատասխան մշակության արդյունավետ տեխնոլոգիական մոտեցումների մշակման, հողային և նյութական ռեսուրսների նպատակային օգտագործման և միավոր տարածքից բարձր ու որակյալ բերքի ստացման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսների, բանջարաբույծների, ագրոնոմների, ֆերմերային տնտեսությունների մասնագետների, հետազոտողների և գյուղատնտեսական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը եռալեզու բառարան է, որը նախատեսված է ֆրանսերեն, հայերեն և թուրքերեն լեզուների միջև բառային համապատասխանություններ գտնելու և տարբեր լեզուներով հաղորդակցվելու համար անհրաժեշտ բառապաշարն ուսումնասիրելու նպատակով։ Այն համադրում է երեք լեզուների բառային միավորները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով համեմատելու դրանց իմաստները, գտնելու թարգմանական համարժեքներ և ընդլայնելու լեզվական գիտելիքները։ Նման բառարանները կարևոր դեր են կատարում ինչպես լեզուների ուսուցման, այնպես էլ գրավոր և բանավոր հաղորդակցության, թարգմանության ու միջմշակութային կապերի զարգացման գործում։ Ֆրանսերենի, հայերենի և թուրքերենի համադրությունը հատկապես նշանակալի է բազմալեզու միջավայրի տեսանկյունից, քանի որ այս լեզուները կիրառվել են տարբեր կրթական, մշակութային, հասարակական և առևտրային հարաբերություններում։ Բառարանը կարող էր օգտակար լինել լեզուներ սովորողներին, թարգմանիչներին, ուսուցիչներին, գրողներին և տարբեր լեզուներով գրավոր նյութերի հետ աշխատող ընթերցողներին՝ ապահովելով բառապաշարի համեմատության և թարգմանության գործնական միջոց։ Այն նաև արտացոլում է բառարանագրության զարգացման այն ավանդույթը, որի շրջանակում մի քանի լեզուների համակարգված ներկայացումը նպաստում էր լեզվական գիտելիքների տարածմանը և տարբեր լեզվական համայնքների միջև հաղորդակցության ընդլայնմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերեն բառարանագրության և լեզվական կրթության պատմության ուսումնասիրության համար՝ որպես հայերենը եվրոպական և արևելյան լեզուների հետ համադրող ծավալուն բառարանային հրատարակություն։ Այն արժեքավոր աղբյուր է նաև XIX դարի հայալեզու տպագիր ժառանգության, բազմալեզու կրթության և թարգմանական մշակույթի զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից։

History

Աշխատությունը նվիրված է Կոմմագենեի երկրի սրբավայրերի և դրանց հետ Հայաստանի պատմամշակութային կապերի ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով հին աշխարհի կրոնական պատկերացումների, պաշտամունքային ավանդույթների և սրբազան տարածքների ձևավորման առանձնահատկություններին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է Կոմմագենեի տարածքում գոյություն ունեցած սրբավայրերը, դրանց նշանակությունը, ճարտարապետական և հնագիտական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց առնչությունները տարածաշրջանի այլ մշակույթների և հատկապես հայկական միջավայրի հետ։ Նյութը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Կոմմագենեի քաղաքական, մշակութային և կրոնական կյանքի մասին՝ ուշադրություն դարձնելով այն ժամանակաշրջանի բազմաշերտ մշակութային փոխազդեցություններին։ Առանձին կարևորություն ունի հայկական պատմության և մշակույթի հետ հնարավոր կապերի բացահայտումը, քանի որ տարածաշրջանը գտնվել է տարբեր քաղաքակրթությունների ու քաղաքական միավորների շփման գոտում։ Աշխատության մեջ սրբավայրերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես կրոնական պաշտամունքի վայրեր, այլև որպես պատմական հիշողության, իշխանության, մշակութային ինքնության և հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոններ։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել հին աշխարհի պատմությամբ, հայկական հնագիտությամբ, կրոնական մշակույթով, Կոմմագենեի պատմությամբ և տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև պատմամշակութային կապերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Informatics

Այս աշխատությունը վերաբերում է կենսաբժշկական պատկերների վերլուծության համար խորը ուսուցման (deep learning) հիման վրա տարաբաշխված ամպային (cloud-based distributed) մեթոդների մշակմանը՝ ընդգծելով արհեստական բանականության, բժշկական ինֆորմատիկայի և բարձր արդյունավետ հաշվարկային համակարգերի փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և ուսումնասիրել այն ալգորիթմական և ճարտարապետական լուծումները, որոնք թույլ են տալիս մեծ ծավալի բժշկական պատկերային տվյալների (MRI, CT, PET և այլն) ավտոմատ մշակումը, դասակարգումը և ախտորոշիչ մեկնաբանումը՝ օգտագործելով խորը նեյրոնային ցանցեր և ամպային հաշվարկային ռեսուրսներ։ Ուսումնասիրվում են մոդելների ուսուցման բաշխված մոտեցումները՝ տվյալների և հաշվարկների բաժանումը մի քանի սերվերների միջև, ինչպես նաև GPU/TPU-ների օգտագործմամբ բարձր արդյունավետության ապահովումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատկերների սեգմենտացիայի, օբյեկտների ճանաչման և պաթոլոգիական օջախների ավտոմատ հայտնաբերման խնդիրներին՝ կոնվոլյուցիոն նեյրոնային ցանցերի և տրանսֆորմերային մոդելների կիրառմամբ։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է տվյալների անվտանգության, գաղտնիության պահպանման և բժշկական ինֆորմացիայի փոխանցման ստանդարտների կարևորությունը ամպային միջավայրում։ Միաժամանակ վերլուծվում են համակարգի մասշտաբայնության, արագագործության և կլինիկական կիրառելիության խնդիրները՝ իրական բժշկական միջավայրում արդյունավետ ներդրման տեսանկյունից։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է բժշկական ինֆորմատիկայի և արհեստական բանականության ոլորտում՝ նպաստելով կենսաբժշկական պատկերների ավտոմատացված վերլուծության և ախտորոշման ժամանակակից համակարգերի զարգացմանը։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է շարժական հեռախոսային կապի համակարգերում հաղորդակցման կապուղիների մաթեմատիկական մոդելավորման, բնութագրերի գնահատման և աշխատանքի օպտիմալացման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ռադիոկապուղու միջոցով տեղեկատվության փոխանցման գործընթացն է՝ հաշվի առնելով ազդանշանի տարածման միջավայրի առանձնահատկությունները, աղմուկը, միջամտությունները, բազմուղի տարածումը, ազդանշանի թուլացումը և շարժական բաժանորդների տեղաշարժի հետևանքով առաջացող փոփոխությունները։ Քննվում են կապուղիների մոդելավորման տեսական սկզբունքները և այն մաթեմատիկական ու վիճակագրական մոտեցումները, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել շարժական կապի համակարգի վարքը տարբեր պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազդանշանի որակի, թողունակության, կապի հուսալիության, սպեկտրային արդյունավետության և ռադիոռեսուրսների օգտագործման միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրվում են կապուղիների հատկությունների վրա բազային կայանների տեղաբաշխման, ծածկույթի տարածքի, հաճախականային ռեսուրսների բաշխման և բաժանորդային ծանրաբեռնվածության ազդեցությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օպտիմալացման խնդիրը, որի շրջանակում դիտարկվում են համակարգի սահմանափակ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, հաղորդման որակի պահպանման և սպասարկվող օգտվողների պահանջներին համապատասխան աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել մաթեմատիկական մոդելներ, համակարգչային նմանակումներ և տարբեր սցենարների համեմատական վերլուծություններ՝ կապուղիների աշխատանքային բնութագրերի գնահատման համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև շարժական կապի ցանցերում երթևեկության փոփոխականության և տարբեր բջիջների միջև ռեսուրսների բաշխման խնդիրներին, ինչպես նաև շարժվող բաժանորդի սպասարկման շարունակականության ապահովման նշանակությանը։ Մոդելավորման արդյունքները հնարավորություն են տալիս գնահատել տարբեր պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի ընդհանուր արդյունավետության վրա և հիմնավորել կապի որակի բարելավման համար առավել նպատակահարմար մոտեցումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հեռահաղորդակցության տեսության, ռադիոկապի, մաթեմատիկական մոդելավորման և օպտիմալացման մեթոդները՝ շարժական հեռախոսային համակարգերի կապուղիների արդյունավետության, կայունության և ռեսուրսների օգտագործման բարելավման խնդիրները համակարգված ուսումնասիրելու նպատակով։