Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    History

    Исторический очерк Лазаревского института восточных языков с краткою биографиею учредителей института и с приложениями к биографии и очерку

    Հրատարակությունը ներկայացնում է Մոսկվայում գործող Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի պատմական զարգացման համառոտ և փաստական ակնարկը՝ միաժամանակ անդրադառնալով դրա հիմնադիրների և գործունեության հետ առնչվող անձանց կենսագրական տվյալներին։ Աշխատության մեջ լուսաբանվում են կրթական հաստատության ստեղծման նախադրյալները, ձևավորման գործընթացը, կազմակերպական զարգացումը և արևելյան լեզուների ու արևելագիտության ուսումնասիրման գործում ունեցած դերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հաստատության հիմնադիրների կյանքին, գործունեությանը և այն հանգամանքներին, որոնք նպաստել են կրթական ու գիտական կենտրոնի ստեղծմանը և զարգացմանը։ Հեղինակը ներկայացնում է ինստիտուտի կրթական առաքելությունը, ուսումնական գործունեության հիմնական ուղղությունները և արևելյան լեզուների դասավանդման ու ուսումնասիրման ավանդույթների ձևավորումը։ Հրատարակության հավելվածները լրացնում են հիմնական պատմական և կենսագրական նյութը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ինչպես հաստատության պատմության, այնպես էլ դրա հիմնադիրների և գործունեության հետ կապված կարևոր դրվագների մասին։ Նյութը արժեքավոր է հատկապես ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանի կրթական և արևելագիտական հաստատությունների պատմության, հայ համայնքի կրթամշակութային գործունեության և արևելյան լեզուների ուսումնասիրման ավանդույթների հետազոտության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, արևելագետների, լեզվաբանների, կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, ինչպես նաև հայ-ռուսական կրթամշակութային կապերի պատմությամբ հետաքրքրվող մասնագետների և ուսանողների համար։

    Updated: 2026-08-28
    Исторический очерк Лазаревского института восточных языков с краткою биографиею учредителей института и с приложениями к биографии и очерку
    Online

    Biology

    Դարվինիզմ

    Դարվինիզմը կենսաբանական ուսմունք է, որը բացատրում է կենդանի օրգանիզմների ծագումը, զարգացումը և բազմազանությունը բնական ընտրության միջոցով։ Այս տեսությունը հիմնադրել է անգլիացի գիտնական Charles Darwin-ը, որը երկար տարիների ուսումնասիրություններից հետո ներկայացրեց էվոլյուցիոն զարգացման գաղափարը։ Դարվինիզմի հիմնական դրույթն այն է, որ բոլոր կենդանի օրգանիզմները ժամանակի ընթացքում փոփոխվում և հարմարվում են շրջակա միջավայրին, իսկ առավել հարմարված տեսակները պահպանվում և փոխանցում են իրենց հատկանիշները հաջորդ սերունդներին։ Դարվինը իր տեսությունը ձևավորել է բնության ուսումնասիրությունների, ճանապարհորդությունների և կենդանական ու բուսական աշխարհի բազմազանության դիտարկումների հիման վրա։ Հատկապես կարևոր նշանակություն ունեցավ նրա ճանապարհորդությունը «Բիգլ» նավով, որի ընթացքում նա ուսումնասիրեց տարբեր մայրցամաքների կենդանական և բուսական աշխարհը։ Գալապագոսյան կղզիներում կատարած ուսումնասիրությունները նրան օգնեցին հասկանալ, որ նույն տեսակի օրգանիզմները տարբեր պայմաններում կարող են ունենալ տարբեր առանձնահատկություններ։ Դարվինիզմի կարևոր գաղափարներից է գոյության պայքարը, որի պայմաններում օրգանիզմները մրցում են սննդի, տարածքի և գոյատևման համար։ Այս պայքարում առավել ուժեղ, արագ կամ լավ հարմարված առանձնյակները ունենում են գոյատևելու և բազմանալու ավելի մեծ հնարավորություն։ Բնական ընտրության արդյունքում աստիճանաբար ձևավորվում են նոր տեսակներ, իսկ թույլ հարմարված տեսակները կարող են վերանալ։ Դարվինիզմը մեծ ազդեցություն է ունեցել կենսաբանության զարգացման վրա և դարձել ժամանակակից էվոլյուցիոն տեսության հիմքը։ Այն նպաստել է գենետիկայի, էկոլոգիայի, հնէաբանության և այլ գիտությունների առաջընթացին։ Չնայած սկզբնական շրջանում այս տեսությունը բուռն քննարկումների և հակասությունների տեղիք էր տալիս, հետագայում բազմաթիվ գիտական փաստեր հաստատեցին էվոլյուցիոն զարգացման գաղափարը։ Այսօր դարվինիզմը համարվում է կենսաբանական գիտության կարևորագույն ուղղություններից մեկը և օգնում է բացատրել կենդանի աշխարհի բազմազանությունը, օրգանիզմների ծագումն ու նրանց փոխադարձ կապերը բնության մեջ։

    Updated: 2026-10-23
    Դարվինիզմ
    Online

    Medicine

    Առնետների ուղեղիկ-կախյալ վարքային ռեակցիաները ուղեղիկում լիպիդային գերօքսիդացման ակտիվությունը և բջջակառուցվածքային տեղաշարժերը սակավաշարժության պայմաններում

    Այս աշխատությունը վերաբերում է առնետների ուղեղիկից կախված վարքային ռեակցիաների, ուղեղիկում լիպիդային գերօքսիդացման ակտիվության և բջջակառուցվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը սակավաշարժության պայմաններում՝ ընդգծելով նեյրոֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի և փորձարարական պաթոլոգիայի փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել ֆիզիկական անակտիվության (սակավաշարժություն) ազդեցությունը կենտրոնական նյարդային համակարգի, մասնավորապես ուղեղիկի ֆունկցիոնալ և կառուցվածքային փոփոխությունների վրա, ինչպես նաև գնահատել օքսիդատիվ սթրեսի դերը այդ գործընթացներում։ Ուսումնասիրվում են վարքային ռեակցիաների փոփոխությունները՝ շարժողական կոորդինացիայի, հավասարակշռության և ռեֆլեքսային պատասխանների մակարդակում, ինչպես նաև դրանց կապը նյարդաբջջային մակարդակի փոփոխությունների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լիպիդային գերօքսիդացման ակտիվության բարձրացմանը որպես օքսիդատիվ սթրեսի հիմնական ցուցանիշի, հակաօքսիդանտային համակարգի ճնշմանը և նեյրոնների ու գլիալ բջիջների կառուցվածքային դեգեներատիվ փոփոխություններին։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է սակավաշարժության պայմաններում ուղեղիկի սինապտիկ կապերի, բջջային օրգանելների և էներգետիկ նյութափոխանակության փոփոխությունները՝ դրանց ֆունկցիոնալ հետևանքներով։ Միաժամանակ վերլուծվում են փորձարարական տվյալները՝ վարքային թեստերի և կենսաքիմիական հետազոտությունների համադրությամբ։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է նեյրոգիտության և փորձարարական բժշկության ոլորտում՝ նպաստելով սակավաշարժության ազդեցության ավելի խորքային հասկացմանը կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա։

    Updated: 2026-09-21
    Առնետների ուղեղիկ-կախյալ վարքային ռեակցիաները ուղեղիկում լիպիդային գերօքսիդացման ակտիվությունը և բջջակառուցվածքային տեղաշարժերը սակավաշարժության պայմաններում
    Online

    Medicine

    Ցածր մոլեկուլյար կշռի հեպարինների ֆարմակոկինետիկան մեծահասակների մոտ ութ օր տեվողությամբ թրոմբոկանխարգելիչ բուժման ժամանակ

    Այս աշխատանքը նվիրված է ցածր մոլեկուլյար կշռի հեպարինների (ՑՄԿՀ) ֆարմակոկինետիկ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը մեծահասակ հիվանդների մոտ՝ ութ օր տևողությամբ թրոմբոկանխարգելիչ բուժման ընթացքում։ Վերլուծության մեջ դիտարկվում են դեղերի ներծծման, բաշխման, մետաբոլիզմի և արտազատման հիմնական փուլերը, ինչպես նաև դրանց փոփոխությունները կրկնակի և շարունակական կիրառման պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հակա-Xa ակտիվության դինամիկային, պլազմայում դեղի կոնցենտրացիայի կայունացման գործընթացին և այն գործոններին, որոնք կարող են ազդել ֆարմակոկինետիկ պարամետրերի վրա՝ ներառյալ երիկամային ֆունկցիան, մարմնի քաշը, տարիքը և ուղեկցող հիվանդությունները։ Աշխատությունում քննարկվում է նաև դեղաչափերի անհատականացման անհրաժեշտությունը՝ թրոմբոզի կանխարգելման արդյունավետությունը բարձրացնելու և արյունահոսական բարդությունների ռիսկը նվազեցնելու նպատակով։ Միաժամանակ վերլուծվում են կլինիկական դիտարկումների տվյալները, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես է բուժման ընթացքում ձևավորվում կայուն ֆարմակոկինետիկ հավասարակշռություն և ինչ պայմաններում կարող են առաջանալ կուտակման կամ արդյունավետության նվազման երևույթներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ընդգծում է, որ ցածր մոլեկուլյար կշռի հեպարինների ճիշտ ֆարմակոկինետիկ գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի թրոմբոկանխարգելիչ բուժման անվտանգության և արդյունավետության ապահովման համար։

    Updated: 2026-09-21
    Ցածր մոլեկուլյար կշռի հեպարինների ֆարմակոկինետիկան մեծահասակների մոտ ութ օր տեվողությամբ թրոմբոկանխարգելիչ բուժման ժամանակ
    Online

    Linguistics

    Семантика, синтаксис и прагматика русских логико-модальных частиц (на материале только и даже)

    Աշխատությունը նվիրված է ռուսերենի տրամաբանական-մոդալ մասնիկների իմաստային, շարահյուսական և գործաբանական առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը՝ որպես հիմնական լեզվական նյութ դիտարկելով «только» և «даже» միավորների գործածությունը։ Հետազոտության շրջանակում մասնիկները քննվում են ոչ միայն որպես առանձին բառային միավորներ, այլև որպես արտահայտության իմաստային կառուցվածքի, խոսողի վերաբերմունքի և հաղորդակցական նպատակադրության ձևավորման կարևոր միջոցներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դրանց իմաստային գործառույթներին՝ սահմանափակման, առանձնացման, շեշտադրման, սպասելիության կամ անսպասելիության և հաղորդվող տեղեկատվության գնահատման տեսանկյուններից։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես է տվյալ մասնիկի գործածությունը փոխում նույն նախադասության մեկնաբանությունը և ինչպես է այն առանձնացնում որոշակի բաղադրիչ՝ ընդհանուր հաղորդագրության մեջ նրան տալով հատուկ տեղեկատվական կարգավիճակ։ Շարահյուսական մակարդակում քննվում են մասնիկների դիրքային հնարավորությունները, դրանց կապը նախադասության տարբեր անդամների և շարահյուսական կառուցվածքների հետ, ինչպես նաև բառերի դասավորության ազդեցությունը արտահայտության իմաստի վրա։ Կարևորվում է մասնիկի գործողության շրջանակի որոշումը, քանի որ դրա դիրքը կարող է պայմանավորել, թե նախադասության որ բաղադրիչն է սահմանափակվում, առանձնացվում կամ շեշտադրվում։ Գործաբանական վերլուծության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում հաղորդակցական իրավիճակին, խոսողի և հասցեատիրոջ ընդհանուր գիտելիքներին, նախորդող համատեքստին, ենթադրություններին և ակնկալիքներին։ «Только»-ի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու սահմանափակող և բացառող նշանակությունների տարբեր դրսևորումները, մինչդեռ «даже»-ի գործածության քննությունը կապված է հատկապես շեշտադրման, սպասելիության սանդղակի և տվյալ համատեքստում առավել անսովոր կամ նշանակալի տարրի առանձնացման հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բացահայտ և ենթադրվող իմաստների հարաբերակցությունը, քանի որ նման մասնիկները հաճախ հաղորդում են տեղեկատվություն, որը բառացիորեն արտահայտված չէ նախադասության հիմնական կառուցվածքում, սակայն հասկանալի է հաղորդակցական համատեքստից։ Քննվում են նաև տարբեր կառուցվածքներում դրանց գործածության հնարավոր համընկնումներն ու տարբերությունները, ինչպես նաև խոսքային նշանակության կախվածությունը ինտոնացիայից և տեղեկատվական կառուցվածքից։ Նման բազմամակարդակ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ իմաստաբանության, շարահյուսության և գործաբանության փոխազդեցությունը մեկ լեզվական երևույթի շրջանակում։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ռուսերենի ծառայողական բառերի գործառույթների առավել ճշգրիտ նկարագրմանը և հետաքրքրություն ներկայացնել ռուսաց լեզվի քերականության, իմաստաբանության, գործաբանության, դիսկուրսի վերլուծության և ընդհանուր լեզվաբանության ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-09-23
    Семантика, синтаксис и прагматика русских логико-модальных частиц (на материале только и даже)
    Online

    Political Science

    Ույղուրական գործոնը Չինաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ (20-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 2010-ական թվականները)

    Աշխատությունը նվիրված է ույղուրական գործոնի դերին և նշանակությանը Չինաստանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման ու իրականացման գործընթացում՝ դիտարկելով խնդրի զարգացումը 20-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 2010-ական թվականները։ Ույղուրական հարցը ներկայացվում է որպես Չինաստանի ներքին քաղաքականության, ազգային անվտանգության և միջազգային հարաբերությունների փոխկապակցված կարևոր ուղղություններից մեկը, որն անմիջական ազդեցություն է ունեցել երկրի արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների, տարածաշրջանային համագործակցության և հարևան պետությունների հետ հարաբերությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սինցզյան-Ույղուրական ինքնավար շրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակությանը, դրա պատմական և էթնոմշակութային առանձնահատկություններին, ինչպես նաև ույղուրական բնակչության ինքնության, ազգային ինքնագիտակցության և քաղաքական ձգտումների շուրջ ձևավորված խնդիրներին։ Աշխատանքի շրջանակում ույղուրական գործոնը դիտարկվում է Չինաստանի տարածքային ամբողջականության պահպանման, պետական ինքնիշխանության ամրապնդման և ներքին կայունության ապահովման քաղաքականության համատեքստում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ներքին էթնոքաղաքական գործընթացները վերածվում արտաքին քաղաքական օրակարգի կարևոր բաղադրիչի։ Քննության առարկա են նաև ույղուրական հարցի միջազգայինացումը, արտերկրում գործող ույղուրական կազմակերպությունների և համայնքների գործունեությունը, մարդու իրավունքների, ազգային ինքնորոշման և էթնիկ ինքնության պաշտպանության շուրջ միջազգային քննարկումները, ինչպես նաև այդ հարցերի ազդեցությունը Չինաստանի միջազգային հեղինակության և դիվանագիտական հարաբերությունների վրա։ Կարևորվում է Կենտրոնական Ասիայի պետությունների հետ Չինաստանի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ տարածաշրջանի աշխարհագրական դիրքը, պատմական կապերը, էթնիկ ընդհանրություններն ու անվտանգության ընդհանուր մարտահրավերները ույղուրական գործոնին հաղորդում են առանձնահատուկ աշխարհաքաղաքական նշանակություն։ Այս համատեքստում կարևոր տեղ է զբաղեցնում Շանհայի համագործակցության կազմակերպության ձևավորման և գործունեության շրջանակում անվտանգության համագործակցության զարգացումը, ահաբեկչության, անջատողականության և ծայրահեղականության դեմ պայքարի քաղաքականությունը, ինչպես նաև Չինաստանի և տարածաշրջանային պետությունների միջև փոխադարձ շահերի ու պարտավորությունների ձևավորումը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է Պեկինը համադրել ներքին անվտանգության խնդիրները արտաքին քաղաքական և տարածաշրջանային համագործակցության մեխանիզմների հետ, ինչ դեր են ունեցել երկկողմ ու բազմակողմ հարաբերությունները ույղուրական հարցի կառավարման գործում, և ինչպես են այդ գործընթացներն ազդել Չինաստանի դիրքերի ամրապնդման վրա Կենտրոնական Ասիայում։ Միաժամանակ ուշադրության են արժանի Չինաստանի հարաբերությունները արևմտյան պետությունների և միջազգային կազմակերպությունների հետ, որոնց շրջանակում ույղուրական խնդիրը դարձել է քաղաքական քննարկումների, դիվանագիտական տարաձայնությունների և միջազգային գնահատականների առարկա։ Ժամանակագրական ընդգրկումը թույլ է տալիս բացահայտել ույղուրական գործոնի աստիճանական վերափոխումը՝ տեղային էթնոքաղաքական խնդրից դեպի Չինաստանի արտաքին քաղաքականության, տարածաշրջանային անվտանգության և միջազգային հարաբերությունների վրա ազդեցություն ունեցող բազմաշերտ հարց։ Աշխատանքի գիտական արժեքը պայմանավորված է ներքին և արտաքին քաղաքական գործընթացների փոխկապակցվածության բացահայտմամբ, ինչպես նաև Չինաստանի քաղաքական վարքագիծը պատմական, աշխարհաքաղաքական, ազգային և միջազգային գործոնների համադրությամբ ուսումնասիրելու հնարավորությամբ։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Չինաստանի ժամանակակից արտաքին քաղաքականության, Սինցզյանի հիմնախնդրի, Կենտրոնական Ասիայի աշխարհաքաղաքական զարգացումների և մեծ տերությունների միջև հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել արևելագիտության, չինագիտության, քաղաքագիտության, միջազգային հարաբերությունների և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերով հետաքրքրվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար՝ նպաստելով ույղուրական հարցի՝ որպես Չինաստանի արտաքին քաղաքականության վրա ազդող կարևոր գործոնի, ավելի ամբողջական և համակարգված ընկալմանը։

    Updated: 2026-11-19
    Ույղուրական գործոնը Չինաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ (20-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 2010-ական թվականները)