Քաղաքացիական պաշտպանության կազմավորումները տարերային աղետների դեմ մղվող պայքարում

Technology

Գիրքը նվիրված է գերմեծ ինտեգրալ սխեմաների պարամետրերի բարձր ճշտությամբ չափման ավտոմատացված համակարգերի մշակման, նախագծման և հետազոտման խնդիրներին։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են ժամանակակից միկրոէլեկտրոնային սարքերի վերահսկման և փորձարկման մեթոդները, չափման համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ճշգրտության ապահովման սկզբունքները և տվյալների մշակման տեխնոլոգիաները։ Քննարկվում են ավտոմատացված չափիչ համալիրների նախագծման մոտեցումները, չափման սխալների նվազեցման եղանակները, սարքավորումների օպտիմալացման մեթոդները և ինտեգրալ սխեմաների տեխնիկական բնութագրերի գնահատման գործընթացները։ Ներկայացվում են տեսական և գործնական լուծումներ, որոնք նպաստում են բարձր հուսալիությամբ էլեկտրոնային համակարգերի մշակմանը, արտադրական վերահսկողության կատարելագործմանը և միկրոէլեկտրոնային տեխնոլոգիաների զարգացմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել էլեկտրոնիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի, չափիչ տեխնիկայի և ավտոմատ կառավարման համակարգերի մասնագետների, ինժեներների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տեխնիկական բուհերի ուսանողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի և վերականգնվող նախահնդեվրոպական լեզվի պատմական կապերի, հայերենի ծագման և հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում նրա զբաղեցրած դիրքի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում հայերենի հնչյունական, ձևաբանական, բառապաշարային և քերականական առանձնահատկությունները՝ դրանք համադրելով նախահնդեվրոպական վերականգնված ձևերի և մյուս հնդեվրոպական լեզուների համապատասխան տվյալների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կանոնավոր հնչյունական համապատասխանություններին և այն պատմական փոփոխություններին, որոնց միջոցով նախնական հնչյունական համակարգից ձևավորվել են հայերենին բնորոշ հնչյունները։ Ուսումնասիրվում են ձայնավորների և բաղաձայնների պատմական զարգացումը, հնչյունափոխությունների օրինաչափությունները, շեշտադրության հնարավոր ազդեցությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած լեզվական փոփոխությունները։ Բառապաշարի ուսումնասիրության ընթացքում առանձնացվում են բնիկ հնդեվրոպական ծագում ունեցող բառերը և քննվում դրանց ստուգաբանությունը՝ համեմատելով ազգակցակից լեզուներում պահպանված ձևերի հետ։ Այդպիսի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու բառերի հնագույն ձևերն ու իմաստները և հետևելու դրանց հետագա զարգացմանը հայերենում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև քերականական համակարգի պատմությանը՝ գոյականի հոլովման, թվի և սեռի հնագույն կարգերի, դերանունների, բայական խոնարհման, ժամանակաձևերի և բառակազմական միջոցների ուսումնասիրությանը։ Քննության է առնվում, թե նախահնդեվրոպական քերականական համակարգի որ հատկանիշներն են պահպանվել հայերենում, որոնք են վերափոխվել, և ինչ նոր առանձնահատկություններ են առաջացել հայերենի ինքնուրույն զարգացման ընթացքում։ Միաժամանակ կարևորվում է բնիկ բառաշերտի տարբերակումը իրանական, հունական, ասորական և այլ լեզուներից կատարված պատմական փոխառություններից, քանի որ այդ տարբերակումը հիմնարար նշանակություն ունի հայերենի հնագույն վիճակի վերականգնման համար։ Համեմատական-պատմական մեթոդի կիրառմամբ հայերենի տվյալները դիտարկվում են հնդեվրոպական լեզուների ընդհանուր զարգացման համատեքստում՝ բացահայտելով ինչպես ընդհանուր ժառանգությունը, այնպես էլ հայերենին հատուկ նորամուծությունները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի հայոց լեզվի վաղ պատմության, ստուգաբանության և պատմական քերականության ուսումնասիրության համար և միաժամանակ նպաստում է նախահնդեվրոպական լեզվական համակարգի վերականգնման ու հնդեվրոպական լեզուների պատմական փոխհարաբերությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է տվյալների արդյունավետ մշակման հետ կապված երկու կարևոր հաշվողական խնդիրների՝ տեղեկատվության սեղմման ալգորիթմների մշակման ու ծրագրային իրականացման և մոդուլային աստիճան բարձրացնելու գործողության արդյունավետ հաշվարկման մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են տվյալների ծավալի նվազեցման հիմնական սկզբունքները, տեղեկատվության ներկայացման եղանակները և այն ալգորիթմական մոտեցումները, որոնք հնարավորություն են տալիս կրճատել տվյալների պահպանման համար անհրաժեշտ հիշողության ծավալը կամ դրանց փոխանցման ընթացքում օգտագործվող ռեսուրսները։ Քննության են առնվում սեղմման գործընթացի արդյունավետության հիմնական չափանիշները՝ սեղմման աստիճանը, կատարման արագությունը, հիշողության օգտագործումը և սկզբնական տեղեկատվության վերականգնման հնարավորությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտրված ալգորիթմի կառուցվածքի մշակմանը, դրա ծրագրային իրականացման առանձնահատկություններին, փորձարկմանը և տարբեր բնույթի տվյալների նկատմամբ աշխատանքի արդյունքների գնահատմանը։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը վերաբերում է մոդուլային թվաբանության մեջ մեծ աստիճանների արդյունավետ հաշվարկմանը, երբ անհրաժեշտ է որոշել աստիճան բարձրացված թվի մնացորդը տրված մոդուլի նկատմամբ՝ խուսափելով չափազանց մեծ միջանկյալ թվերի անմիջական հաշվարկից։ Ուսումնասիրվում են արագ աստիճան բարձրացնելու և միջանկյալ արդյունքների հաջորդական մոդուլային մշակման սկզբունքները, որոնք հնարավորություն են տալիս զգալիորեն նվազեցնել հաշվարկային գործողությունների քանակը։ Վերլուծվում են համապատասխան ալգորիթմների ժամանակային և հիշողության բարդությունները, դրանց ծրագրային իրականացման արդյունավետությունը և մեծ թվերի հետ աշխատելու առանձնահատկությունները։ Մոդուլային հաշվարկների այսպիսի մեթոդները կարևոր կիրառություն ունեն թվային համակարգերում, թվերի տեսության խնդիրներում և ժամանակակից գաղտնագրության բազմաթիվ մեխանիզմներում։ Աշխատանքը համադրում է տեսական ալգորիթմական վերլուծությունն ու գործնական ծրագրավորումը՝ հնարավորություն տալով գնահատել մշակված լուծումների արդյունավետությունը, ճշգրտությունը և տարբեր հաշվողական խնդիրներում դրանց կիրառելիությունը։

History

Հայ ժողովրդի պատմության քրեստոմատիա. Հատոր 1-ը աղբյուրագիտական և ուսումնական բնույթի ժողովածու է, որը ներառում է հայ ժողովրդի պատմության վերաբերյալ ամենակարևոր սկզբնաղբյուրներից ընտրված տեքստերի համակարգված հավաքածուն՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին անմիջականորեն ծանոթացնել պատմական վկայություններին, փաստաթղթերին և պատմիչների աշխատություններին, աշխատությունում ներկայացված նյութերը ընդգրկում են հայոց պատմության վաղ շրջանից մինչև միջնադար ընկած ժամանակահատվածը՝ ներառելով ինչպես հայկական, այնպես էլ օտար հեղինակների վկայություններ, որոնք վերաբերում են Հայաստանի քաղաքական, սոցիալական, մշակութային և ռազմական պատմությանը, քրեստոմատիան միաժամանակ ուղեկցվում է գիտական մեկնաբանություններով և բացատրական նյութերով, որոնք օգնում են հասկանալ տեքստերի պատմական համատեքստը և դրանց աղբյուրագիտական արժեքը, հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական իրադարձությունների բազմակողմանի ընկալմանը և տարբեր աղբյուրների համեմատական վերլուծությանը, աշխատությունը ծառայում է որպես կարևոր ուսումնական ձեռնարկ պատմաբանների, ուսանողների և հայագիտությամբ հետաքրքրվողների համար՝ զարգացնելով աղբյուրների հետ աշխատելու հմտությունները և պատմական մտածողությունը։

History

Գիրքը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի ձևավորման և զարգացման պատմական գործընթացներին 1918-1920 թվականներին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական դիրքորոշմանն ու դերակատարությանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Հարավային Կովկասում ստեղծված քաղաքական իրավիճակը, տարածաշրջանային հակասությունները, ազգային-տարածքային խնդիրները և միջազգային ուժերի ազդեցությունը դրանց կարգավորման գործընթացում։ Ներկայացվում են բրիտանական քաղաքականության նպատակները, տարածաշրջանում նրա ռազմաքաղաքական ներկայության առանձնահատկությունները և հարաբերությունները Հայաստանի ու հարևան պետությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը վերլուծում է ժամանակաշրջանի դիվանագիտական փաստաթղթերը, պատմական իրադարձությունները և այն գործոնները, որոնք ազդել են Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի ընթացքի վրա։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է XX դարի սկզբի հայոց պատմության, միջազգային հարաբերությունների և Կովկասի քաղաքական գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, քաղաքագետների, դիվանագիտության պատմությամբ հետաքրքրվողների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է հայոց ամուսնության և հարսանեկան ծիսակարգի պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը՝ V-XVIII դարերի հայկական մատենագրական աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունների հիման վրա։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ամուսնության կազմակերպման ձևերի, ընտանեկան հարաբերությունների, նշանադրության, պսակադրության, հարսանեկան արարողությունների և դրանց ուղեկցող սովորույթների պատմական փոփոխությունների բացահայտման վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գրավոր սկզբնաղբյուրների միջոցով վերականգնել հայ հասարակության ամուսնաընտանեկան մշակույթի այն շերտերը, որոնք ձևավորվել և փոփոխվել են ավելի քան մեկ հազարամյակի ընթացքում։ Քննության են առնվում պատմագրական, եկեղեցական, կանոնական, իրավական և գրական բնույթի աղբյուրներում պահպանված վկայությունները՝ դրանց համադրման միջոցով բացահայտելով ամուսնության վերաբերյալ հասարակական պատկերացումները և ընդունված վարքականոնները։ Ամուսնությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես երկու անհատների միություն, այլև որպես ընտանիքների և ազգակցական խմբերի միջև սոցիալական կապեր ձևավորող կարևոր հաստատություն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ամուսնական զույգի ընտրության սկզբունքներին, ընտանիքի և ազգականների մասնակցությանը, խնամախոսության ավանդույթներին և ամուսնության վերաբերյալ համաձայնության ձեռքբերման ձևերին։ Քննության են առնվում նշանադրության նշանակությունը և այն գործողությունները, որոնց միջոցով ամուսնության նախնական համաձայնությունը ստանում էր հասարակական ճանաչում։ Ուսումնասիրվում են նշանի, նվերների և նյութական փոխանակումների վերաբերյալ տեղեկությունները՝ դրանք դիտարկելով ընտանիքների միջև ձևավորվող հարաբերությունների համատեքստում։ Առանձին նշանակություն է տրվում եկեղեցական պսակադրության ձևավորմանն ու ամրապնդմանը։ Քրիստոնեության տարածման և Հայոց եկեղեցու կանոնական համակարգի զարգացման պայմաններում ամուսնությունը աստիճանաբար ենթարկվում է ավելի հստակ եկեղեցական կարգավորման։ Դիտարկվում են ամուսնության թույլատրելիության պայմանները, ազգակցական և խնամիական սահմանափակումները, ամուսնական տարիքի, փոխադարձ համաձայնության, մենամուսնության և եկեղեցական օրհնության վերաբերյալ նորմերը։ Քննության են առնվում եկեղեցական ժողովների և կանոնական գրականության մեջ արտացոլված դրույթները, որոնք հնարավորություն են տալիս հետևել ամուսնաընտանեկան հարաբերությունների իրավական ու բարոյական կարգավորման զարգացմանը։ Կարևորվում է սովորութային և եկեղեցական իրավունքի փոխհարաբերությունը, քանի որ նախաքրիստոնեական կամ ժողովրդական ծագում ունեցող մի շարք սովորույթներ շարունակել են պահպանվել քրիստոնեական ծիսակարգի շրջանակում՝ երբեմն վերաիմաստավորվելով և նոր նշանակություն ստանալով։ Հարսանեկան ծիսաշարը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված արարողությունների համակարգ, որի տարբեր փուլերը կապված էին ընտանիքի ստեղծման և նոր ամուսնական զույգի հասարակական ճանաչման հետ։ Ուսումնասիրվում են հարսնացուի և փեսացուի ընտանիքների մասնակցությունը, հանդիսավոր արարողությունները, հյուրասիրությունները, նվիրատվությունները, երաժշտական ու տոնական դրսևորումները և այլ սովորույթներ, որոնց մասին տեղեկություններ են պահպանվել միջնադարյան գրավոր աղբյուրներում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հարսի՝ հայրական ընտանիքից ամուսնու ընտանիք անցնելու սոցիալական և խորհրդանշական նշանակությանը։ Այս գործընթացը դիտարկվում է ընտանիքի կառուցվածքի, ազգակցական հարաբերությունների և համայնքային կյանքի համատեքստում։ Քննության են առնվում նաև ամուսինների իրավունքների ու պարտականությունների, ընտանիքի ներսում տղամարդու և կնոջ կարգավիճակի, ժառանգության և ունեցվածքի հետ կապված պատկերացումները։ Նյութական հարաբերությունների ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են օժիտի, ամուսնական նվերների և ընտանիքների միջև կատարվող այլ նյութական փոխանցումների վերաբերյալ աղբյուրային տեղեկությունները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ամուսնությունը դիտարկել նաև միջնադարյան հասարակության տնտեսական հարաբերությունների տեսանկյունից։ Առանձին քննության առարկա են ամուսնության արգելքների և ամուսնալուծության վերաբերյալ կանոնները։ Եկեղեցական և իրավական աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն պայմանները, որոնց դեպքում ամուսնությունը կարող էր համարվել անթույլատրելի կամ անվավեր, ինչպես նաև այն բացառիկ հանգամանքները, որոնց առկայությամբ թույլատրվում էր ամուսնական միության լուծարումը։ Կարևորվում է նաև տարբեր դավանանքների պատկանող անձանց միջև ամուսնությունների նկատմամբ եկեղեցական վերաբերմունքը, որը կապված էր միջնադարյան հասարակության կրոնական ինքնության պահպանման խնդիրների հետ։ V-XVIII դարերի լայն ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևել ամուսնահարսանեկան մշակույթի շարունակականությանը և փոփոխություններին տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում։ Քաղաքական իշխանությունների փոփոխությունը, օտար տիրապետությունները, բնակչության տեղաշարժերը, եկեղեցական կյանքի զարգացումը և հարևան ժողովուրդների հետ մշակութային շփումները տարբեր կերպ են անդրադարձել ընտանեկան հարաբերությունների և ծիսական սովորույթների վրա։ Միաժամանակ աղբյուրների համադրությունը բացահայտում է բազմաթիվ ավանդույթների երկարատև պահպանությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մատենագրական աղբյուրների ազգագրական արժեքին։ Միջնադարյան հեղինակները սովորաբար նպատակ չեն ունեցել կազմելու ամուսնության և հարսանիքի ամբողջական ազգագրական նկարագրություններ, սակայն նրանց երկերում պահպանված առանձին տեղեկությունների համակարգումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել առօրյա կյանքի բազմաթիվ կողմեր։ Այդ պատճառով աղբյուրագիտական քննությունը կարևոր է տվյալների պատմական միջավայրը, հեղինակի նպատակը և հաղորդվող տեղեկության բնույթը ճիշտ գնահատելու համար։ Տարբեր դարերի վկայությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել հին ծագում ունեցող սովորույթները, հետագա փոփոխությունները և քրիստոնեական մշակույթի ազդեցությամբ ձևավորված նոր տարրերը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ ընտանիքի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ամուսնության ինստիտուտի միջոցով բացահայտվում են ազգակցական համակարգը, ընտանիքի հասարակական գործառույթները, սերունդների շարունակականության վերաբերյալ պատկերացումները և համայնքի մասնակցությունը անհատի ընտանեկան կյանքին։ Հարսանեկան ծեսը ներկայացվում է որպես հայոց սոցիոնորմատիվ և հոգևոր մշակույթի կարևոր բաղադրիչ, որտեղ միահյուսվում են իրավական նորմերը, կրոնական պատկերացումները, ժողովրդական սովորույթները և ընտանեկան արժեքները։ Երկար ժամանակահատվածի աղբյուրների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հայկական ավանդական հասարակության ընտանեկան կազմակերպման և ծիսական մշակույթի զարգացման մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ ազգագրության, հայոց պատմության, միջնադարյան մատենագրության, աղբյուրագիտության, Հայոց եկեղեցու պատմության, սովորութային և կանոնական իրավունքի, ընտանիքի պատմության ու մշակութային մարդաբանության ոլորտների հետազոտողների, ազգագրագետների, պատմաբանների, բանասերների, դասախոսների և ուսանողների համար։