Խոսքիմասային տարարժեքությունն արդի հայերենի կայուն կապակցություններում

Journalism

Աշխատությունը նվիրված է 1905–1921 թվականներին լույս տեսած հրապարակախոսական նյութերի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց գաղափարական ուղղվածությունը, հասարակական ազդեցությունը և պատմական նշանակությունը։ Վերլուծվում են ազգային, քաղաքական, մշակութային և սոցիալական հիմնահարցերին վերաբերող հրապարակումները, դրանց լեզվաոճական առանձնահատկությունները, հեղինակային դիրքորոշումները և ժամանակի հասարակական կյանքի արտացոլումը։ Անդրադարձ է կատարվում ազգային ինքնագիտակցության ձևավորմանը, հասարակական մտքի զարգացմանը, կրթության, մշակույթի, պետականության և ազատագրական պայքարի թեմաների լուսաբանմանը՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի պատմաքաղաքական իրադարձությունների համատեքստում։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում լրագրության պատմությամբ, հայ հրապարակախոսությամբ, գրականությամբ և նորագույն հայոց պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների լայն շրջանակի համար։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է պտտվող զանգվածային մարմինների կողմից տարածաժամանակի կառուցվածքի վրա առաջացվող ազդեցությունների ուսումնասիրությանը և դրանց դրսևորմանը գրավիտացիայի ընդհանրացված կամ փոփոխված տեսություններում։ Հետազոտության առանցքում ընդհանուր հարաբերականության շրջանակում հայտնի շրջանակի քարշման երևույթն է, ըստ որի պտտվող զանգվածը կարող է ազդեցություն ունենալ իրեն շրջապատող տարածաժամանակի երկրաչափության վրա և առաջացնել մոտակայքում շարժվող մարմինների ուղեծրային պարամետրերի ու գիրոսկոպների կողմնորոշման լրացուցիչ փոփոխություններ։ Քննվում է այս ազդեցության մաթեմատիկական նկարագրությունը թույլ գրավիտացիոն դաշտի մոտավորությամբ և պտտվող զանգվածային աղբյուրների դեպքում տարածաժամանակի համապատասխան հատկությունների հիման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուղեծրերի պրեցեսիային, անկյունային մոմենտի ազդեցությանը և գրավիտացիոն դաշտի գրավիտոմագնիսական բաղադրիչի ֆիզիկական մեկնաբանությանը։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը վերաբերում է ընդհանուր հարաբերականությունից տարբերվող կամ այն ընդլայնող գրավիտացիոն մոդելներին։ Դիտարկվում է, թե դաշտային հավասարումների, գրավիտացիոն գործողության կամ տարածաժամանակի երկրաչափական նկարագրության փոփոխությունները ինչպես կարող են անդրադառնալ պտտվող մարմնի շուրջ ձևավորվող գրավիտացիոն դաշտին և համապատասխան պրեցեսիոն երևույթներին։ Համեմատական վերլուծության միջոցով հնարավոր է գնահատել, թե տարբեր տեսական մոդելներում ինչպիսի շեղումներ կարող են առաջանալ դասական հարաբերականության կանխատեսումներից և որ ֆիզիկական մեծություններն են առավել զգայուն նման փոփոխությունների նկատմամբ։ Կարևորվում է թույլ դաշտի սահմանում ստացվող արդյունքների ուսումնասիրությունը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս տեսական արտահայտությունները կապել աստղաֆիզիկական և ճշգրիտ գրավիտացիոն չափումների հետ։ Քննարկվում է նաև այն հարցը, թե պտտման հետ կապված գրավիտացիոն ազդեցությունների չափումները որքանով կարող են ծառայել տարբեր գրավիտացիոն տեսությունների սահմանափակման կամ դրանց կանխատեսումների համեմատության համար։ Տեսական ուսումնասիրության մեջ նշանակություն ունեն տարածաժամանակի մետրիկական հատկությունները, մարմնի զանգվածը և անկյունային մոմենտը, փորձնական մասնիկի շարժման բնութագրերը և դիտարկվող համակարգի երկրաչափական պայմանները։ Նման խնդիրների ուսումնասիրությունը կապ է ստեղծում հարաբերականության ընդհանուր տեսության, դիֆերենցիալ երկրաչափության, երկնային մեխանիկայի և ժամանակակից աստղաֆիզիկայի միջև։ Աշխատությունը նպաստում է պտտվող գրավիտացիոն աղբյուրների շուրջ տեղի ունեցող ռելյատիվիստական երևույթների ավելի խորքային ըմբռնմանը և հնարավորություն է տալիս տեսական մակարդակում ուսումնասիրել, թե փոփոխված գրավիտացիոն մոտեցումները ինչպիսի նոր առանձնահատկություններ կարող են ներմուծել տարածաժամանակի դինամիկայի և դիտելի գրավիտացիոն ազդեցությունների նկարագրության մեջ։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գետային համակարգերում կոշտ հոսքի ձևավորման, տարածական բաշխման և ժամանակային փոփոխությունների օրինաչափությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն վերաբերում է հիդրոլոգիայի կարևոր ուղղություններից մեկին, քանի որ գետային հոսքի միջոցով տեղափոխվող կոշտ նյութերի քանակն ու կազմը անմիջականորեն կապված են գետավազանների էրոզիոն գործընթացների, ռելիեֆի առանձնահատկությունների, կլիմայական պայմանների, տեղումների բնույթի, գետերի ջրառատության և հողային ու երկրաբանական կառուցվածքի հետ։ Աշխատանքի հիմքում ընկած է Հայաստանի լեռնային ռելիեֆի պայմաններում կոշտ հոսքի ձևավորման առանձնահատկությունների բացահայտումը և տարբեր տարածքների ու ժամանակաշրջանների միջև դրանց տարբերությունների գնահատումը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունեն գետերի ավազանների բարձրությունը, լանջերի թեքությունը, երկրաբանական կառուցվածքը, հողաբուսական ծածկույթը, տեղումների ինտենսիվությունն ու սեզոնային բաշխումը, ինչպես նաև մակերևութային հոսքի առանձնահատկությունները, քանի որ այս գործոնների համադրությունն է պայմանավորում ջրային էրոզիայի ինտենսիվությունն ու գետային հուներով տեղափոխվող պինդ նյութի ծավալը։ Հայաստանի գետերի հոսքի ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն ունեն տարածքի կլիմայական և մասնատված ռելիեֆային պայմանները, իսկ ժամանակակից ուսումնասիրություններում գետային հոսքի տարածաժամանակային փոփոխությունները դիտարկվում են նաև կլիմայի փոփոխության համատեքստում։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ կոշտ հոսքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ գետավազաններում ընթացող էրոզիոն և նստվածքագոյացման գործընթացները, գնահատել գետերի հուների ու ջրամբարների վրա դրանց ազդեցությունը և կատարել ջրային ռեսուրսների կառավարման համար անհրաժեշտ հաշվարկներ։ Կոշտ նյութի տեղափոխումը կարող է հանգեցնել գետերի հուների փոփոխության, ջրամբարների աստիճանական նստվածքակալման, ջրատարողության նվազման և հիդրոտեխնիկական կառույցների շահագործման պայմանների փոփոխության, ուստի դրա քանակական գնահատումն ունի ոչ միայն տեսական, այլև գործնական նշանակություն։ Ուսումնասիրությունը հատկապես արժեքավոր է Հայաստանի տարբեր գետավազանների համեմատական բնութագրման տեսանկյունից, քանի որ հանրապետության տարածքում բնական պայմանները զգալիորեն տարբերվում են՝ ստեղծելով կոշտ հոսքի տարածական մեծ բազմազանություն։ Ժամանակային կտրվածքով կոշտ հոսքի փոփոխության ուսումնասիրությունը, իր հերթին, թույլ է տալիս բացահայտել սեզոնային և բազմամյա տատանումները և դրանք կապել գետերի ջրային ռեժիմի ու արտաքին բնական գործոնների փոփոխության հետ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել աշխարհագրագետներին, հիդրոլոգներին, բնապահպաններին, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին, երկրաբաններին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ազգային գրադարանի մատենագիտական տվյալներով՝ այս աշխատանքը հրատարակվել է 2012 թվականին՝ որպես 25-էջանոց գիտական աշխատանք, և ընդգրկված է աշխարհագրական գիտությունների բնագավառի թեկնածուական աշխատանքների շարքում։

Literature

Գրքում ուսումնասիրվում է Հայաստանը և հայ ժողովրդի կերպարը ռուս գրողների ստեղծագործություններում 1970-1990-ական թթ․ ընթացքում՝ անդրադառնալով թե՛ պատմական, թե՛ մշակութային և սոցիալական համատեքստին։ Ներկայացվում են այն թեմաները, որ ռուս գրողներին հուզել են, ինչպիսիք են ազգային ինքնությունը, մշակութային ավանդույթները, սոցիալական խնդիրները և խորհրդային շրջանի փոփոխությունները, ինչպես նաև վերլուծվում է այն գրական և մտավոր միջոցառումների ազդեցությունը, որոնք ձևավորել են Հայաստանի կերպարը ռուս ընթերցողի աչքում։ Գիրքը վերլուծում է թե՛ ճանաչված, թե՛ քիչ հայտնի հեղինակների ստեղծագործությունները, ընդգծում է գրական պատկերների և լեզվական միջոցների դերը, ինչպես նաև անդրադառնում է ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական պայմաններին, որոնք ազդել են հայության ներկայացման ձևերի վրա։ Այն նախատեսված է գրականագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և այն մարդկանց համար, ովքեր հետաքրքրված են միջմշակութային դիալոգով, ազգային կերպարի ձևավորմամբ և խորհրդային և հետխորհրդային գրականության ուսումնասիրությամբ։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է վարակային բարձր ռիսկ ունեցող հղիների կեսարյան հատման դեպքում հետվիրահատական թարախաբորբոքային և սեպտիկ բարդությունների կանխարգելման ժամանակակից մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն գործոնների բացահայտման և գնահատման վրա, որոնք կարող են մեծացնել վիրահատական միջամտությունից հետո վարակային բարդությունների առաջացման հավանականությունը, ինչպես նաև կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետ համակարգի ձևավորման վրա։ Քննության են առնվում հղիության ընթացքի, ուղեկցող հիվանդությունների, ծննդաբերական իրավիճակի, վիրահատության առանձնահատկությունների և հիվանդի ընդհանուր վիճակի հետ կապված ռիսկի գործոնները։ Կարևորվում է բարձր ռիսկի խմբերի ժամանակին առանձնացումը, քանի որ նախավիրահատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս ընտրել համապատասխան կանխարգելիչ մարտավարություն և նվազեցնել հետվիրահատական բարդությունների հավանականությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մանրէաբանական հետազոտությունների նշանակությանը, վարակային գործընթացների հնարավոր հարուցիչների գնահատմանը և կլինիկական ու լաբորատոր տվյալների համադրմանը։ Դիտարկվում են հակամանրէային կանխարգելման սկզբունքները՝ որպես համալիր կանխարգելիչ միջոցառումների բաղադրիչ, ինչպես նաև դեղորայքային միջոցների նպատակային և հիմնավորված կիրառման անհրաժեշտությունը՝ հաշվի առնելով հիվանդի վիճակը և վարակային ռիսկի աստիճանը։ Ուսումնասիրվում է նախավիրահատական պատրաստման նշանակությունը, որի շրջանակում կարևոր են վարակային օջախների հայտնաբերումը, ընդհանուր կլինիկական վիճակի գնահատումը և հնարավոր ռիսկային գործոնների հնարավորինս շտկումը։ Վիրահատական փուլում կարևորվում են ասեպտիկ և հակասեպտիկ սկզբունքների պահպանումը, հյուսվածքների հնարավորինս խնայող մշակումը և վիրահատական գործընթացի ճիշտ կազմակերպումը։ Հետվիրահատական շրջանում ուշադրություն է դարձվում հիվանդի կլինիկական վիճակի շարունակական գնահատմանը և բարդությունների վաղ նշանների ժամանակին հայտնաբերմանը։ Քննության են առնվում վիրահատական վերքի, մարմնի ջերմաստիճանի, ընդհանուր ինքնազգացողության և լաբորատոր ցուցանիշների վերահսկման նշանակությունը՝ հնարավոր վարակային գործընթացները վաղ փուլում ճանաչելու տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր կանխարգելիչ մոտեցումների արդյունավետության համեմատական գնահատումը՝ հետվիրահատական հիվանդացության հաճախականության, բուժման տևողության և առողջացման ընթացքի հիման վրա։ Վարակային բարդությունների կանխարգելումը դիտարկվում է ոչ միայն առանձին բժշկական միջոցառումների, այլև փոխկապակցված կազմակերպական և կլինիկական գործողությունների ամբողջական համակարգի շրջանակում։ Հատուկ նշանակություն է տրվում մանկաբարձների, վիրաբույժների, անեսթեզիոլոգների, մանրէաբանների և բուժքույրական անձնակազմի համագործակցությանը, քանի որ բարձր ռիսկի հղիների անվտանգ վարումը պահանջում է բազմամասնագիտական մոտեցում։ Նյութը հնարավորություն է տալիս գնահատել նաև կանխարգելման կազմակերպական նշանակությունը՝ հիվանդանոցային վարակների նվազեցման, բուժման արդյունավետության բարձրացման և մայրական առողջության պահպանման տեսանկյունից։ Հետազոտության կիրառական արժեքը պայմանավորված է վարակային ռիսկի գնահատման և կանխարգելիչ միջոցառումների ընտրության առավել հիմնավորված մոտեցումների մշակմամբ, որոնք կարող են նպաստել կեսարյան հատումից հետո բարդությունների հաճախականության նվազեցմանը և բուժօգնության որակի բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի, վիրաբուժության, համաճարակաբանության և կլինիկական մանրէաբանության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և բժշկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Chemistry

Գրքում ներկայացվում է դեհիդրոալանինի հիմքով նոր մոդիֆիկացված քիրալային Ni(II) կոմպլեքսների սինթեզի գործընթացը, որտեղ մանրամասն նկարագրվում են քիմիական ռեակտիվների ընտրությունը, սինթեզի պայմանները և թափանցիկության ապահովման մեթոդները, կատարվում է ստեղծված կոմպլեքսների կառուցվածքային ու ֆիզիկամեխանիկական բնութագրումը՝ ներառելով սպեկտրոսկոպիական (NMR, IR, UV-Vis) և քիմիական վերլուծության տվյալներ, ուսումնասիրում են կոմպլեքսների կատալիտիկ ակտիվությունը β-տեղակալված α-ամինաթթուների կենսամիմետիկ ասիմետրիկ սինթեզի ռեակցիաներում՝ ուշադրություն դարձնելով ռեակցիայի արագության, ընտրողականության և ստերեոքիմիական վերահսկողության վրա, վերլուծվում են ռեակցիոն մեխանիզմները, միջանկյալ պրոդուկտների գոյությունը և կոմպլեքսների համակարգում տեղի ունեցող կատալիտիկ գործընթացների ազդեցությունը վերջնական արդյունքի ստերեոսելեկտիվության վրա, աշխատանքը համադրում է նոր քիրալային լիգանդների դիզայնի, անօրգանիկ–օրգանիկ միջգործակցությունների և կենսամիմետիկ սինթեզի տեսական մոտեցումները՝ նպաստելով ասիմետրիկ օրգանիկ սինթեզի, դեղագործական միջնորդների և ակտիվ կենսանյութերի ստեղծման ոլորտներում նոր մեթոդների մշակմանը և կիրառմանը։