Խրատների ժողովածու, հատոր առաջին

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության բանավոր ստեղծագործության հավաքմանը, ուսումնասիրմանն ու ներկայացմանը։ Այն ընդգրկում է ժողովրդական բանահյուսության տարբեր ժանրեր և արտացոլում տարածաշրջանի բնակչության պատմական հիշողությունը, աշխարհընկալումը, հոգևոր կյանքն ու մշակութային ինքնատիպությունը։ Բանահյուսական ժառանգությունը դիտարկվում է որպես սերնդեսերունդ փոխանցվող մշակութային արժեքների ամբողջություն, որի միջոցով պահպանվել և արտահայտվել են համայնքային կյանքի փորձը, բարոյական պատկերացումները, ավանդական սովորույթներն ու հասարակական հարաբերությունները։ Ժողովրդական պատմությունների, հեքիաթների, ավանդազրույցների, առասպելական պատումների, երգերի, ասացվածքների և այլ բանավոր ստեղծագործությունների միջոցով բացահայտվում են տարածաշրջանի բնակչության առօրյան, աշխատանքային գործունեությունը, ընտանեկան ու համայնքային հարաբերությունները, տոնական սովորույթներն ու հավատալիքները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն տեղական բարբառային առանձնահատկությունները, պատումների լեզվական ու գեղարվեստական ինքնատիպությունը և տարբեր բնակավայրերում պահպանված բանավոր ավանդույթները։ Հրատարակությունը կարևոր աղբյուր է Լեռնային Ղարաբաղի մշակութային ժառանգության, հայ ժողովրդական բանահյուսության տարածաշրջանային դրսևորումների և ազգային հիշողության ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է բանագետների, ազգագրագետների, լեզվաբանների, պատմաբանների, հայագետների, ուսանողների և ժողովրդական ստեղծագործությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Лингвистика

Այս աշխատությունը վերաբերում է հայերենի և իվերերեն լեզվի (վրացերենի հին անվանումներից մեկի) հնարավոր մերձավորության հարցին՝ դիտարկելով երկու լեզուների կառուցվածքային, բառապաշարային և պատմական փոխհարաբերությունները համեմատական լեզվաբանական տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը փորձում է պարզել, թե արդյոք գոյություն ունեն բավարար լեզվական հիմքեր՝ խոսելու այդ երկու լեզուների միջև գենետիկ մերձավորության մասին, թե դրանք պարզապես տարածքային և մշակութային երկարատև շփումների արդյունքում ձևավորված փոխազդեցությունների արդյունք են։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հնչյունաբանական համակարգերի, ձևաբանության և հիմնական բառապաշարի համեմատությանը, որտեղ վերլուծվում են հնարավոր զուգահեռները և տարբերությունները։ Աշխատանքը նաև քննարկում է պատմական աղբյուրների տվյալները՝ կապված Կովկասի ժողովուրդների վաղ շփումների հետ, ինչպես նաև այն գիտական վարկածները, որոնք տարբեր ժամանակներում առաջ են քաշվել երկու լեզուների ծագման և զարգացման վերաբերյալ։ Ընդհանուր եզրակացություններում ընդգծվում է, որ նման համեմատությունները պահանջում են խիստ մեթոդաբանական մոտեցում, քանի որ տարածքային մոտիկությունը ինքնին դեռևս բավարար հիմք չէ լեզվական ազգակցության հաստատման համար, և անհրաժեշտ է տարբերակել լեզվական փոխառությունները իրական գենետիկ կապերից։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է որոշ էլեկտրոակտիվ պոլիմերների սինթեզին և հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց կառուցվածք-հատկություն կապերը և կիրառական ներուժը ժամանակակից նյութագիտության մեջ։ Հեղինակը վերլուծում է պոլիմերացման հիմնական մեթոդները՝ քիմիական և էլեկտրաքիմիական սինթեզ, ինչպես նաև մոնոմերների ընտրության ազդեցությունը ստացված պոլիմերների էլեկտրահաղորդականության և կայունության վրա։ Գրքում դիտարկվում են պոլիանիլինի, պոլիպիրոլի և այլ կոնյուգացված համակարգերի հիման վրա ստացված նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և օքսիդացման-վերականգնման հատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրահաղորդականության մեխանիզմներին՝ դոպինգի ազդեցությանը, լիցքի տեղափոխման գործընթացներին և պոլիմերային շղթաների կոնֆորմացիոն փոփոխություններին։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև փորձարարական հետազոտություններ՝ օգտագործելով սպեկտրոսկոպիկ, էլեկտրաքիմիական և թերմոանալիտիկ մեթոդներ՝ նյութերի բնութագրման համար։ Աշխատությունը քննարկում է էլեկտրոակտիվ պոլիմերների կիրառությունները սենսորներում, էներգիայի կուտակման սարքերում և խելացի նյութերում՝ ընդգծելով դրանց տեխնոլոգիական նշանակությունը։ Այն օգտակար է քիմիկների, նյութագետների և էլեկտրոնային նյութերի հետազոտմամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Религия

Աշխատությունը հայ քրիստոնեական հոգևոր մատենագրության ծավալուն և նշանակալի ժողովածուներից է, որն ամփոփում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու հին տոնացույցում հիշատակված սրբերի վարքերն ու վկայաբանությունները՝ ներկայացնելով նրանց կյանքը, հոգևոր գործունեությունը, քրիստոնեական առաքինությունները, հավատի համար կրած փորձություններն ու նահատակության պատմությունները։ Ժողովածուի հիմնական նպատակն է պահպանել և ընթերցողին փոխանցել եկեղեցական ավանդության մեջ ամրագրված սրբերի հիշատակը՝ նրանց կենսագրական պատմությունները ներկայացնելով ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունների նկարագրություններ, այլև որպես քրիստոնեական հավատքի, հոգևոր տոկունության և բարոյական կատարելության օրինակներ։ Աշխատությունն ընդգրկում է հայ եկեղեցական տոնացույցի հետ կապված սրբախոսական ժառանգությունը՝ միավորելով վարքագրական և վկայաբանական նյութերը մեկ ամբողջական մատենագրական համակարգում։ Վարքագրական պատումներում սրբերի կյանքը դիտարկվում է որպես հոգևոր ծառայության և քրիստոնեական արժեքներին նվիրվածության օրինակ։ Դրանցում կարևորվում են հավատքի ձևավորումը, հոգևոր դաստիարակությունը, առաքինի վարքը, եկեղեցական գործունեությունը, աղոթական կյանքը, բարեգործությունը և մերձավորի նկատմամբ սերը։ Սրբերի կերպարների միջոցով բացահայտվում են քրիստոնեական բարոյականության հիմնարար սկզբունքները՝ խոնարհություն, համբերություն, գթասրտություն, արդարություն, անձնազոհություն, հավատարմություն և ներողամտություն։ Նրանց կենսագրությունները ներկայացնում են հոգևոր կատարելության ձգտող մարդու կերպարը, որի կյանքի գլխավոր նպատակը ոչ թե աշխարհիկ փառքն ու նյութական բարեկեցությունն են, այլ աստվածային պատվիրանների կատարումը և հոգևոր արժեքների պահպանումը։ Ժողովածուի կարևոր բաղադրիչն են վկայաբանությունները, որոնք պատմում են քրիստոնեական հավատի համար հալածանքների ենթարկված և նահատակված սրբերի մասին։ Դրանք արտացոլում են քրիստոնեության պատմության այն ժամանակաշրջանները, երբ հավատացյալները ստիպված էին պաշտպանել իրենց դավանանքը՝ դիմակայելով բռնություններին, սպառնալիքներին և կյանքի համար վտանգավոր փորձություններին։ Նահատակության պատմություններում ընդգծվում է մարդու հոգևոր համոզմունքների և արտաքին ճնշումների հակադրությունը։ Սրբերը ներկայացվում են որպես անսասան հավատքի կրողներ, որոնք պատրաստ են դիմելու անձնազոհության՝ հավատարիմ մնալու քրիստոնեական ճշմարտությանը։ Նրանց նահատակությունը մեկնաբանվում է որպես հոգևոր հաղթանակ, իսկ մահը՝ որպես երկրային գոյության սահմաններից անդին գտնվող հավիտենական կյանքի հույսի արտահայտություն։ Այս պատմությունները կարևոր դեր են կատարում քրիստոնեական աշխարհայացքի ձևավորման մեջ՝ ընթերցողին ներկայացնելով հավատի ուժը, հոգևոր քաջությունը և սեփական համոզմունքներին հավատարիմ մնալու բարոյական նշանակությունը։ Աշխատության գաղափարական առանցքներից է սրբության ընկալումը՝ որպես հավատքի, առաքինության և հոգևոր ինքնանվիրումի ամբողջություն։ Սրբերի վարքերը ցույց են տալիս, որ քրիստոնեական կատարելությունը դրսևորվում է ոչ միայն բացառիկ հոգևոր իրադարձություններում, այլև մարդու ամենօրյա վարքագծում, նրա վերաբերմունքում մերձավորների, հասարակության և սեփական խղճի նկատմամբ։ Աղոթքը, պահեցողությունը, ապաշխարությունը, ողորմածությունը, բարեգործությունը և համբերությունը ներկայացվում են որպես հոգևոր կյանքի կարևոր բաղադրիչներ։ Այս արժեքների համադրությամբ ձևավորվում է քրիստոնեական բարոյական իդեալը, որի միջոցով սրբերի անձնական փորձը վերածվում է համընդհանուր դաստիարակչական պատգամի։ Ժողովածուն առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև եկեղեցական հիշողության պահպանման տեսանկյունից։ Հայ Առաքելական Եկեղեցու հին տոնացույցը սրբերի հիշատակության օրերի, եկեղեցական տոների և ծիսական ավանդությունների կարևոր համակարգ է։ Այն արտահայտում է եկեղեցու պատմական հիշողությունը և կապում տարբեր սերունդների հավատացյալներին քրիստոնեական անցյալի հետ։ Սրբերի հիշատակությունը եկեղեցական կյանքում ունի ոչ միայն ծիսական, այլև դաստիարակչական նշանակություն, քանի որ նրանց կյանքի պատմությունների միջոցով հավատացյալները ծանոթանում են քրիստոնեական հավատքի պատմությանը, հոգևոր ծառայության տարբեր ձևերին և առաքինի կյանքի օրինակներին։ Այս աշխատությունը նպաստում է այդ հիշողության ամբողջական ընկալմանը՝ տոնացույցում հիշատակված սրբերի անունները լրացնելով նրանց կյանքի ու գործունեության մասին ընդարձակ պատմություններով։ Այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչու են տվյալ անձինք արժանացել եկեղեցական մեծարման և ինչ արժեքներ են մարմնավորում նրանց կենսագրությունները։ Պատմական և մշակութային առումով ժողովածուն կարևոր է հայ եկեղեցական ինքնության ու ազգային հոգևոր ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Հայ ժողովրդի պատմության ընթացքում քրիստոնեությունը դարձել է ազգային մշակույթի, գրականության, կրթության և հասարակական կյանքի կարևորագույն հիմքերից մեկը։ Սրբերի վարքերն ու վկայաբանությունները նպաստել են այդ արժեքների պահպանմանն ու փոխանցմանը՝ ներկայացնելով հավատի պաշտպանության, հոգևոր ծառայության և անձնազոհության պատմական օրինակներ։ Հայ վարքագրական գրականությունը ձևավորվել է դարերի ընթացքում՝ իր մեջ ներառելով ինչպես հայ եկեղեցու պատմության հետ կապված նյութեր, այնպես էլ համաքրիստոնեական սրբախոսական ավանդության պատմություններ։ Այս երկակի ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հայ եկեղեցական մշակույթը քրիստոնեական աշխարհի ընդհանուր պատմական և հոգևոր համատեքստում։ Աշխատությունը կարևոր է նաև միջնադարյան հասարակության կրոնական պատկերացումների, եկեղեցական ավանդությունների, սրբերի պաշտամունքի և քրիստոնեական բարոյականության պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար։ Գրական առումով այն ներկայացնում է հայ վարքագրության և վկայաբանական արձակի բնորոշ առանձնահատկությունները։ Ժանրային կառուցվածքում համադրվում են կենսագրական պատումը, կրոնական ավանդությունը, բարոյախոսական դատողությունը և հոգևոր խորհրդածությունը։ Վարքագրական շարադրանքը կենտրոնանում է սրբի կյանքի կարևոր հանգրվանների և նրա հոգևոր նկարագրի բացահայտման վրա, իսկ վկայաբանական պատումը շեշտադրում է հավատքի փորձությունը, հալածանքներն ու նահատակության խորհուրդը։ Այս ժանրերին բնորոշ են հանդիսավոր շարադրանքը, կրոնական ու աստվածաբանական բառապաշարը, բարոյական հստակ գնահատականները և հոգևոր իրադարձությունների խորհրդանշական մեկնաբանությունը։ Սրբերի կերպարները հաճախ ներկայացվում են իդեալականացված գծերով՝ ընդգծելով նրանց առաքինությունները և ընթերցողի համար օրինակելի նշանակությունը։ Պատմական փաստերի, եկեղեցական ավանդությունների և հոգևոր խորհրդաբանության համադրությունը ստեղծագործությանը հաղորդում է ինչպես մատենագրական, այնպես էլ դաստիարակչական արժեք։ Առանձնահատուկ է նաև աշխատության կապը հայ եկեղեցական տոնացույցի հետ, որը ժողովածուին հաղորդում է համակարգող նշանակություն։ Այն սրբերի հիշատակության ավանդույթը ներկայացնում է որպես եկեղեցական կյանքի շարունակական գործընթաց՝ միավորելով պատմությունը, ծիսական հիշողությունը և հոգևոր կրթությունը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեության շրջանակում նման աշխատության տպագրությունը կարևոր քայլ էր հայ հոգևոր մատենագրության պահպանման և տարածման գործում։ Մխիթարյանները մեծ դեր են ունեցել հայ միջնադարյան գրականության հավաքման, ուսումնասիրման, խմբագրման և հրատարակման գործում՝ նպաստելով ազգային գրավոր ժառանգության պահպանմանը։ Նման ծավալուն սրբախոսական ժողովածուների հրատարակումը հնարավորություն էր տալիս ձեռագրական ավանդությամբ փոխանցված հոգևոր նյութերը դարձնելու հասանելի հայ ընթերցողներին և ամրապնդելու եկեղեցական հիշողության շարունակականությունը։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է հայ սրբախոսության, վարքագրության, վկայաբանության, եկեղեցական պատմության, տոնացույցի և քրիստոնեական աստվածաբանության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, բանասերներին, աստվածաբաններին, եկեղեցագիտությամբ զբաղվող մասնագետներին և միջնադարյան գրականության հետազոտողներին։ Միաժամանակ այն ունի ընթերցողական նշանակություն քրիստոնեական հոգևոր ժառանգությամբ հետաքրքրվող անձանց համար, քանի որ ներկայացնում է հավատի, անձնազոհության, բարության, խոնարհության և հոգևոր տոկունության գաղափարները։ Ժողովածուի հիմնական արժեքը սրբերի կենսագրական հիշողության պահպանման, հայ եկեղեցական ավանդության ամբողջական ներկայացման և քրիստոնեական բարոյական իդեալների փոխանցման մեջ է։ Այն միավորում է պատմական հիշողությունը, կրոնական վկայությունը և հոգևոր դաստիարակությունը՝ ներկայացնելով սրբերի կյանքը որպես քրիստոնեական հավատքի և մարդկային առաքինության շարունակական օրինակ։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության համայնքների համաչափ սոցիալ-տնտեսական զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Լոռու մարզի օրինակով։ Քննարկվում են համայնքների զարգացման մակարդակների միջև առկա տարբերությունները, դրանց առաջացման պատճառները և տարածքային անհամաչափությունների հաղթահարման հնարավոր ուղիները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքների տնտեսական ներուժի գնահատմանը, տեղական ինքնակառավարման համակարգի արդյունավետությանը, ֆինանսական ռեսուրսների բաշխմանը, ենթակառուցվածքների զարգացմանը և բնակչության կենսամակարդակի բարելավման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում են մարզի համայնքների ժողովրդագրական, սոցիալական և տնտեսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև զբաղվածության, ներդրումային միջավայրի, գործարար ակտիվության և հանրային ծառայությունների հասանելիության հետ կապված խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում տարածքային զարգացման պետական քաղաքականության, համայնքային կառավարման բարեփոխումների և տեղական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման նշանակությանը։ Աշխատությունը կարևորում է համայնքների կայուն և համաչափ զարգացման ռազմավարական մոտեցումների մշակումը՝ ներկայացնելով տարածքային անհավասարությունների նվազեցման և համայնքների տնտեսական ինքնուրույնության ամրապնդման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, հանրային կառավարման մասնագետների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ներկայացուցիչների, հետազոտողների և տարածաշրջանային զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվողների համար։

География

Աշխատությունը նվիրված է վեցարժեք քրոմ պարունակող արդյունաբերական հոսքաջրերի մաքրման և շրջակա միջավայրի համար դրանց վտանգավորության նվազեցման արդյունավետ մոտեցումների գիտական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում Cr(VI) միացություններով աղտոտված ջրային միջավայրերի բնութագրումն է, դրանց էկոլոգիական վտանգավորության գնահատումը և մաքրման այնպիսի տեխնոլոգիական սկզբունքների հիմնավորումը, որոնք կարող են ապահովել աղտոտիչի պարունակության զգալի նվազեցում ու մաքրված ջրի որակի բարելավում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում վեցարժեք քրոմի բարձր շարժունակությանը և թունաբանական նշանակությանը, ինչի պատճառով դրա պարունակության վերահսկումը կարևոր խնդիր է արդյունաբերական կեղտաջրերի կառավարման ոլորտում։ Քննվում են ջրային միջավայրում քրոմի տարբեր քիմիական ձևերի վարքը և այն ֆիզիկաքիմիական գործոնները, որոնք կարող են ազդել դրանց կայունության, փոխակերպման ու հեռացման արդյունավետության վրա։ Հետազոտության շրջանակում համեմատական տեսանկյունից կարող են դիտարկվել ֆիզիկաքիմիական մաքրման տարբեր սկզբունքներ՝ գնահատելով դրանց կիրառելիությունը կոնկրետ հոսքաջրերի կազմի և աղտոտվածության աստիճանի պայմաններում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում վնասազերծման գործընթացի արդյունավետության վրա ջրի թթվահիմնային հատկությունների, ուղեկցող իոնների, աղտոտիչների ընդհանուր կազմի և մշակման պայմանների ազդեցության գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում է նաև քրոմի առավել վտանգավոր ձևերի փոխակերպման և հետագա հեռացման ընդհանուր մեխանիզմների նշանակությունը՝ առանց անտեսելու երկրորդային թափոնների առաջացման և դրանց անվտանգ կառավարման խնդիրը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մաքրման արդյունքում առաջացող նստվածքների կամ այլ մնացորդային նյութերի բնութագրմանը, քանի որ աղտոտիչի տեղափոխումը ջրային փուլից մեկ այլ փուլ ինքնին դեռ չի նշանակում բնապահպանական վտանգի ամբողջական վերացում։ Տեխնոլոգիայի արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ միայն աղտոտիչի հեռացման աստիճանի, այլև գործընթացի կայունության, ռեսուրսատարության, կիրառման հնարավորության և բնապահպանական անվտանգության տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ մետաղամշակման, գալվանական և այլ արդյունաբերական արտադրություններից առաջացող քրոմ պարունակող հոսքաջրերի կառավարման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է շրջակա միջավայրի քիմիայի, ջրամաքրման տեխնոլոգիաների, ֆիզիկաքիմիական գործընթացների և արդյունաբերական էկոլոգիայի մոտեցումները՝ նպաստելով ծանր մետաղներով աղտոտված ջրերի մաքրման ավելի արդյունավետ և էկոլոգիապես հիմնավորված մեթոդների զարգացմանը։