Կիլիկիայի հայոց բանահյուսությունը

Culture

Ստորև ներկայացվում է պայմանական մատենագիտական ցանկի ձևաչափով ամփոփում՝ նվիրված 1979 թվականի մարտ ամսին Հայկական ՍՍՀ-ում կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակված նոր գրականությանը․ այսպիսի ցանկերը սովորաբար ընդգրկում էին ինչպես գիտական մենագրություններ, այնպես էլ հոդվածներ, ժողովածուներ և մեթոդական նյութեր, որոնք վերաբերում էին արվեստի պատմությանը, ժողովրդական ստեղծագործությանը, երաժշտագիտությանը, թատրոնի և կերպարվեստի զարգացման խնդիրներին։ Այդ շրջանում խորհրդային գիտական միջավայրը մեծ ուշադրություն էր դարձնում ազգային մշակույթների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով ընդհանուր խորհրդային մշակութային համակարգի համատեքստում, ինչի արդյունքում հրատարակվող նյութերը հաճախ համադրում էին տեղական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությունը և գաղափարական-մեթոդաբանական մոտեցումները։

Economics

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքի շուկայի վիճակագրական վերլուծությանը՝ ընդգծելով զբաղվածության, գործազրկության և աշխատուժի կառուցվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրությունը ժամանակային շարքերով և ցուցանիշների համադրական գնահատմամբ։ Հեղինակը վերլուծում է աշխատաշուկայի հիմնական ցուցանիշները՝ գործազրկության մակարդակ, զբաղվածության մակարդակ, աշխատուժի մասնակցության գործակից, ինչպես նաև աշխատատեղերի առաջարկի և պահանջարկի դինամիկան՝ կիրառելով վիճակագրական մեթոդներ և ժամանակային համեմատություններ։ Վերջին տվյալների համաձայն՝ Հայաստանում գործազրկության մակարդակը վերջին տարիներին աստիճանաբար նվազման միտում ունի՝ մոտենալով շուրջ 12–13 տոկոսի միջակայքին, ինչը վկայում է աշխատաշուկայի հարաբերական կայունացման մասին, սակայն միաժամանակ պահպանվում են կառուցվածքային խնդիրներ, հատկապես երիտասարդների և որոշ տարածաշրջանների զբաղվածության ոլորտում ։ Միևնույն ժամանակ, զբաղվածության և աշխատուժի մասնակցության ցուցանիշները մնում են միջին մակարդակի վրա՝ արտացոլելով տնտեսության սահմանափակ ներգրավվածությունը աշխատունակ բնակչության մի մասի համար։

Agriculture

Այս գիրքը նվիրված է գյուղատնտեսական արտադրության, ջրային ռեսուրսների աղտոտման և շրջակա միջավայրի փոխազդեցության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ոռոգման ջրում առկա ծանր մետաղների ազդեցությանը բրնձի մշակության վրա։ Աշխատանքի կենտրոնում գտնվում է Իրանի Իսլամական Հանրապետության Սեյեդ Մահալլեի շրջանը, որտեղ բրնձագործությունը կարևոր նշանակություն ունի գյուղատնտեսական արտադրության և տեղի բնակչության կենսապահովման համար։ Հետազոտությունը դիտարկում է այն խնդիրը, թե ինչպես կարող են ոռոգման ջրի միջոցով հող և բույս ներթափանցող ծանր մետաղները փոխել բրնձի աճի և զարգացման բնական ընթացքը, նվազեցնել բերքատվությունը, ազդել ստացված արտադրանքի որակական հատկանիշների վրա և միաժամանակ առաջացնել երկարաժամկետ բնապահպանական ռիսկեր։ Գրքում ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ծանր մետաղները, ի տարբերություն բազմաթիվ այլ աղտոտիչների, կարող են կուտակվել հողում և գյուղատնտեսական էկոհամակարգի տարբեր բաղադրիչներում՝ աստիճանաբար տեղափոխվելով ջրից դեպի հող, այնտեղից՝ բույսի արմատային համակարգ, ցողուն և հատիկ։ Այդ գործընթացը կարևոր է ոչ միայն բույսի ֆիզիոլոգիական վիճակի և բերքատվության տեսանկյունից, այլև սննդամթերքի անվտանգության առումով, քանի որ որոշ մետաղների բարձր կոնցենտրացիաները կարող են վտանգ ներկայացնել մարդու և կենդանիների առողջության համար։ Աշխատանքը կարող է ներառել ոռոգման ջրի, հողի և բրնձի տարբեր օրգանների նմուշների ուսումնասիրություն, դրանցում ծանր մետաղների պարունակության որոշում և ստացված ցուցանիշների համեմատություն թույլատրելի կամ ընդունված բնապահպանական և գյուղատնտեսական չափանիշների հետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է ծանր մետաղների հնարավոր ազդեցությունը բույսի աճի ցուցանիշների, բերքի քանակի, հատիկների որակի և գյուղատնտեսական հողի վիճակի վրա։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է աղտոտման աղբյուրների բացահայտումը, քանի որ ոռոգման ջրի որակը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես բնական երկրաքիմիական գործընթացներով, այնպես էլ մարդու գործունեությամբ՝ արդյունաբերական, կենցաղային, հանքարդյունաբերական կամ գյուղատնտեսական արտանետումներով։ Գրքում խնդիրը ներկայացվում է ոչ միայն որպես առանձին գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության հարց, այլ որպես ամբողջական էկոլոգիական շղթա, որտեղ ջրի որակի վատթարացումը կարող է հանգեցնել հողի աղտոտման, բույսերում մետաղների կուտակման, բերքի որակի նվազման և սննդային շղթայի միջոցով աղտոտիչների հետագա տարածման։ Հատուկ նշանակություն ունի այն հարցը, թե որ ծանր մետաղներն են առավել ակտիվորեն կլանվում բրնձի կողմից, ինչ պայմաններում է ուժեղանում դրանց կուտակումը և բույսի որ հատվածներում են դրանք առավել մեծ քանակությամբ հայտնվում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ գնահատել ոչ միայն բերքատվության հնարավոր կորուստները, այլև ստացված բրնձի օգտագործման հետ կապված ռիսկերը։ Աշխատանքը նաև ընդգծում է հողի հատկությունների, ջրի քիմիական կազմի, pH-ի, օրգանական նյութերի և այլ գործոնների դերը ծանր մետաղների շարժունակության և բույսերի կողմից դրանց յուրացման գործընթացում։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարևոր է կայուն գյուղատնտեսության սկզբունքների կիրառման համար, քանի որ բարձր բերքատվության ապահովումը չի կարող դիտարկվել ջրի և հողի անվտանգության հաշվին։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել ոռոգման ջրի որակի վերահսկման, աղտոտված տարածքների կառավարման, բրնձի արտադրության անվտանգության բարձրացման և շրջակա միջավայրի պահպանության նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը ներկայացնում է գյուղատնտեսական, բնապահպանական և հանրային առողջության խնդիրների փոխկապակցված ուսումնասիրություն՝ ցույց տալով, որ ոռոգման ջրի աղտոտումը կարող է ունենալ բազմաշերտ հետևանքներ՝ սկսած բույսի աճի և բերքատվության փոփոխություններից մինչև հողի երկարաժամկետ դեգրադացիա և սննդամթերքի անվտանգության ռիսկեր։ Այն հատկապես արժեքավոր է այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ագրոէկոլոգիայով, հողի և ջրի աղտոտմամբ, ծանր մետաղների էկոտոքսիկոլոգիայով, բրնձագործությամբ, գյուղատնտեսական արտադրանքի որակով և բնական ռեսուրսների կայուն կառավարմամբ։

Literature

Աշխատությունը ներկայացնում է հարսանիքի շուրջ ծավալվող իրադարձություններ՝ անդրադառնալով հայ հասարակական և ընտանեկան կյանքի կենցաղային սովորույթներին, մարդկանց փոխհարաբերություններին և ամուսնության հետ կապված ավանդույթներին։ Հարսանիքը որպես հիմնական թեմա հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ընտանեկան հարաբերությունների, հասարակական կարծիքի, սովորույթների և անհատական ցանկությունների փոխազդեցությունը։ Վերնագրի «Դավի-Դառաբա» արտահայտությունը և «կամ մի հարսանիք» ենթավերնագիրը մատնանշում են ստեղծագործության հնարավոր կատակերգական կամ երգիծական բնույթը, որտեղ կենցաղային իրավիճակներն ու մարդկային վարքագիծը կարող են դառնալ հումորի և հասարակական դիտարկումների առարկա։ Հարսանեկան արարողության շուրջ ձևավորվող հարաբերությունները հայ իրականության մեջ հաճախ արտացոլում են ոչ միայն անձնական զգացմունքները, այլև ընտանիքների շահերը, ավանդական պատկերացումները, նյութական պայմաններն ու համայնքի սպասումները։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ կենցաղային գրականության, ընտանեկան սովորույթների, ամուսնության ավանդույթների և հասարակական բարքերի գեղարվեստական արտացոլման ուսումնասիրության համար։ Այն նաև կարող է ծառայել որպես ժամանակաշրջանի հայերեն թատերական կամ արձակ ստեղծագործությունների լեզվի, հումորի և հասարակական դիտողականության ուսումնասիրման նյութ։

Philosophy

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է V–VIII դարերում ձևավորված հայ մեթոդաբանական մտքի զարգացման առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով նրա կապը պատմական, կրոնական և կրթական գործընթացների հետ։ Աշխատանքը դիտարկում է այն ինտելեկտուալ միջավայրը, որը ձևավորվեց Հայոց գրերի ստեղծումից հետո, երբ թարգմանական շարժումը և դպրոցական համակարգի զարգացումը նպաստեցին գիտական և փիլիսոփայական մտածողության կայացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն մեթոդաբանական սկզբունքներին, որոնք կիրառվում էին տեքստերի մեկնաբանության, թարգմանության և ուսուցման գործընթացներում՝ ներառյալ բառացի և ազատ թարգմանության հարաբերակցությունը, իմաստային փոխանցման ճշգրտությունը և աստվածաբանական տեքստերի մեկնաբանման կանոնները։ Նյութը վերլուծում է նաև հայ միջնադարյան մտքի ձևավորման վրա հունա-սիրիական գիտական ավանդույթների ազդեցությունը, որոնք նպաստեցին տրամաբանական և մեկնաբանական մոտեցումների զարգացմանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև դպրոցական կենտրոնների՝ հատկապես Վաղարշապատի և այլ մշակութային օջախների դերը գիտելիքի փոխանցման և մեթոդաբանական փորձի ձևավորման գործում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ V–VIII դարերի հայ մեթոդաբանական միտքը ոչ միայն թարգմանական գործունեության արդյունք էր, այլև ինքնուրույն զարգացող ինտելեկտուալ համակարգ, որը հիմք դրեց հետագա միջնադարյան գիտական և փիլիսոփայական մտածողությանը։

Management

Գիրքը ուսումնասիրում է կառավարման ապարատի բյուրոկրատացման գործընթացը՝ բացահայտելով պետական և կազմակերպական կառույցներում վարչական համակարգերի ձևավորման, զարգացման և արդյունավետության վրա դրանց ազդեցության հիմնական օրինաչափությունները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են բյուրոկրատիայի էությունը, դրա պատմական ձևավորումը և Մաքս Վեբերի դասական մոտեցումները, ինչպես նաև ժամանակակից վարչական համակարգերում բյուրոկրատական մեխանիզմների դերը։ Հեղինակը քննարկում է կառավարման ապարատի աճի, որոշումների ընդունման բարդացման, վարչական ընթացակարգերի բազմացման և ձևականացման խնդիրները, որոնք կարող են ազդել կառավարման արդյունավետության և ճկունության վրա։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բյուրոկրատացման դրական և բացասական կողմերին՝ վերահսկողության ապահովում, կարգապահություն և կայունություն մի կողմից, իսկ մյուս կողմից՝ դանդաղություն, անարդյունավետություն և նորարարության սահմանափակում։ Ներկայացվում են նաև պետական կառավարման բարեփոխումների, ապակենտրոնացման, թվայնացման և կառավարման արդիականացման ուղիները՝ որպես բյուրոկրատական համակարգի կատարելագործման միջոցներ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս խորքային պատկերացում կազմել վարչական համակարգերի աշխատանքի և բյուրոկրատացման ազդեցության վերաբերյալ՝ օգտակար լինելով պետական կառավարման, մենեջմենթի և սոցիալական գիտությունների ոլորտների մասնագետների համար։