Լամպեր

Other Subjects

Город Эривань (историческое название современного Еревана) является одним из древнейших городских центров Южного Кавказа, чьё строительство и развитие происходили на протяжении нескольких тысячелетий в условиях сложной политической и культурной истории региона. Первые укреплённые поселения на территории города относятся к урартскому периоду (VIII–VI вв. до н.э.), когда на месте современного Еревана была основана крепость Erebuni Fortress (782 г. до н.э.), построенная по приказу царя Аргишти I как стратегический военный и административный центр. Эта крепость считается исходной точкой городской истории, поскольку именно вокруг неё постепенно формировалось постоянное поселение, развивавшееся благодаря выгодному географическому положению в Араратской долине. В последующие века город неоднократно переходил под власть различных государств — армянских царств, персидских династий, арабских халифатов, монгольских и тюркских завоевателей, что влияло на его планировку, архитектуру и характер застройки. В период персидского владычества Эривань развивалась как укреплённый административный центр с цитаделью, крепостными стенами, мечетями, караван-сараями и традиционной восточной городской структурой, где важную роль играли базары и ремесленные кварталы. Значительное развитие города началось в XIX веке после присоединения Восточной Армении к Российской империи, когда Эривань стала уездным, а затем губернским центром. В этот период началась постепенная трансформация городской застройки: расширялись улицы, строились административные здания, православные церкви, школы и военные учреждения, а традиционная восточная архитектура постепенно сочеталась с европейскими градостроительными принципами. После установления советской власти в 1920 году город начал активно перестраиваться по генеральным планам, разработанным архитекторами, среди которых особое место занимает Александр Таманян, предложивший концепцию современного Еревана с радиально-кольцевой планировкой, широкими проспектами и общественными площадями. В этот период были возведены ключевые здания, сформирован центр города, а также развита промышленная и культурная инфраструктура. Таким образом, строительство Эривани/Еревана представляет собой многослойный исторический процесс, в котором переплелись урартские, средневековые, персидские, российские и советские градостроительные традиции, сформировавшие современный облик столицы Армении.

Other Subjects

Աշխատությունը նվիրված է կարբոնատային հողերում աճեցվող հլածուկի սննդային և տարրային կազմի վրա ծծմբի ու ծծումբ օքսիդացնող Thiobacillus խմբի մանրէների ազդեցության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ֆոսֆորի մատչելիությանը և ծանր մետաղների կլանմանը։ Հետազոտության հիմքում հող–մանրէներ–բույս փոխազդեցության համակարգն է, որի շրջանակում դիտարկվում է, թե հողի քիմիական միջավայրի փոփոխությունները ինչպես կարող են անդրադառնալ սննդատարրերի շարժունակության, արմատային համակարգի կողմից դրանց յուրացման և բույսի տարբեր օրգաններում կուտակման վրա։ Կարբոնատային հողերում ֆոսֆորի մի մասը կարող է գտնվել բույսերի համար սահմանափակ մատչելիությամբ ձևերում, ուստի ուսումնասիրվում է ծծմբի կենսաբանական փոխակերպումների հնարավոր նշանակությունը հողի միջավայրի և ֆոսֆորային միացությունների հասանելիության փոփոխության տեսանկյունից։ Միաժամանակ քննության են առնվում ծանր մետաղների շարժունակության փոփոխությունները, քանի որ հողի թթվահիմնային հատկությունների և մանրէաբանական ակտիվության փոփոխությունը կարող է տարբեր կերպ անդրադառնալ առանձին տարրերի վարքի վրա։ Հլածուկը դիտարկվում է որպես հողից հանքային տարրեր յուրացնող գյուղատնտեսական մշակաբույս, որի աճի, կենսազանգվածի և տարրային կազմի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կիրառվող գործոնների ընդհանուր ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հողի հատկությունների, բույսի սննդային վիճակի և ֆոսֆորի ու մետաղական տարրերի կուտակման միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների վերլուծությունը։ Հետազոտությունը կարող է համեմատել տարբեր պայմաններում աճեցված բույսերի արձագանքը՝ բացահայտելու ծծմբային և մանրէաբանական գործոնների առանձին ու համակցված ազդեցությունների ընդհանուր միտումները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հողի կենսաբանական գործընթացների նշանակությանը բույսերի հանքային սնուցման կարգավորման և կարբոնատային հողերի ագրոքիմիական հատկությունների փոփոխության մեջ։ Ստացված օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր լինել ֆոսֆորային սնուցման արդյունավետության, հողում ծանր մետաղների կենսամատչելիության և բույսերում դրանց հնարավոր կուտակման փոխհարաբերությունների գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հողագիտության, ագրոքիմիայի, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և հողային մանրէաբանության մոտեցումները՝ կարբոնատային հողերում սննդատարրերի և մետաղների վարքի կենսաերկրաքիմիական առանձնահատկությունները պարզաբանելու նպատակով։

History

Այս աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի պատմության ուսումնասիրությանը 1960-1988 թվականներին՝ խորհրդային ժամանակաշրջանի քաղաքական, վարչական, ժողովրդագրական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում մարզի ներքին զարգացումներն են, նրա վարչական կարգավիճակի առանձնահատկությունները և Խորհրդային Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԽՍՀ կազմում տեղի ունեցող քաղաքական ու սոցիալ-տնտեսական գործընթացների ազդեցությունը տարածաշրջանի կյանքի վրա։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել մարզի կառավարման համակարգը, տեղական իշխանությունների գործունեությունը, տնտեսական զարգացման ուղղությունները, արդյունաբերության և գյուղատնտեսության վիճակը, ենթակառուցվածքների զարգացումը և բնակչության կենսապայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդագրական գործընթացներին, բնակչության ազգային կազմի փոփոխություններին, բնակավայրերի զարգացմանը և այդ փոփոխությունների հասարակական նշանակությանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում կրթության, մշակույթի, լեզվական միջավայրի, պատմամշակութային ժառանգության պահպանության և հասարակական կյանքի այլ ոլորտների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացման անհամաչափություններին և այն խնդիրներին, որոնք առկա էին տեղական բնակչության շրջանում։ 1960-1980-ական թվականների ընթացքում կուտակված սոցիալական և քաղաքական խնդիրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու այն գործընթացները, որոնք աստիճանաբար հանգեցրին հասարակական ակտիվության աճին և քաղաքական պահանջների ձևավորմանը։ Առանձին կարևորություն ունի 1980-ականների երկրորդ կեսի իրադարձությունների վերլուծությունը, երբ Խորհրդային Միությունում սկսված վերակառուցման և քաղաքական ազատականացման պայմաններում տարածաշրջանում ավելի բացահայտ դարձան նախկինում կուտակված հակասություններն ու դժգոհությունները։ Աշխատանքը կարող է դիտարկել այդ շրջանի հանրահավաքները, հասարակական շարժումները, քաղաքական գործընթացները և դրանց ազդեցությունը մարզի հետագա պատմական զարգացման վրա։ Միաժամանակ թեման հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու կենտրոնական խորհրդային իշխանությունների, հանրապետական իշխանությունների և տեղական կառավարման մարմինների փոխհարաբերությունները և դրանց դերը տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակի ձևավորման գործում։ Հետազոտությունը կարևոր է Լեռնային Ղարաբաղի՝ մինչև 1988 թվականը ունեցած քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական վիճակի ամբողջական պատկերը ներկայացնելու համար և կարող է օգտակար լինել խորհրդային շրջանի Հարավային Կովկասի պատմության, ազգային հարաբերությունների և տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների ուսումնասիրության համար։

Other Subjects

Ագրոնոմիայի հիմունքներ աշխատությունը հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է ագրոնոմիայի սկզբունքների համակարգված ուսուցման և գյուղատնտեսական գիտելիքների ձևավորման համար՝ ընդգրկելով ինչպես տեսական հիմքերը, այնպես էլ դրանց գործնական կիրառությունները։ Հեղինակ Մ. Գյուլխասյանը ներկայացնում է ագրոնոմիայի հիմնական ուղղությունները՝ հողի մշակություն, բույսերի կենսաբանություն, սնուցում, աճի և զարգացման օրինաչափություններ, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման սկզբունքները՝ ապահովելով ամբողջական պատկեր ոլորտի մասին։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են հողի կառուցվածքը, բերրիության ձևավորումը և պահպանման մեխանիզմները, օրգանական և հանքային պարարտանյութերի կիրառման գիտական հիմնավորումները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը մշակաբույսերի բերքատվության վրա։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև կլիմայական գործոնների դերին, ջերմաստիճանի, խոնավության և լուսավորության ազդեցությանը բույսերի աճի վրա՝ բացատրելով, թե ինչպես կարելի է օպտիմալացնել աճեցման պայմանները տարբեր տարածաշրջաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մշակաբույսերի ընտրությանը, ցանքաշրջանառության կազմակերպմանը և հողի մշակման տարբեր մեթոդներին, որոնք կարևոր դեր ունեն կայուն և արդյունավետ գյուղատնտեսության համար։ Գիրքը ներառում է նաև ժամանակակից ագրոտեխնոլոգիաների, ինտենսիվ և էկոլոգիապես կայուն երկրագործության մոտեցումների նկարագրություն՝ նպատակ ունենալով ձևավորել գիտելիքներ, որոնք կիրառելի են իրական արտադրական պայմաններում։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների, մասնագետների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են ագրոնոմիայի ոլորտով և ցանկանում են խորացնել իրենց մասնագիտական կարողությունները։

Environmental Science

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանի անտառի վերին գոտում անտառվերականգնման արդյունավետ ուղիների մշակմանը և տեղական պայմաններին համապատասխան վերականգնողական միջոցառումների հիմնավորմանը։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են տվյալ տարածքի բնական և անտառաճանաչական առանձնահատկությունները, անտառային էկոհամակարգերի վիճակը, ծառատեսակների կազմը, աճի պայմանները և անտառների վերականգնման վրա ազդող բնական ու մարդածին գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անտառային տարածքների խախտման կամ նոսրացման պատճառների բացահայտմանը, բնական վերաճի հնարավորությունների գնահատմանը և այն պայմանների ուսումնասիրությանը, որոնք անհրաժեշտ են անտառային ծածկույթի կայուն վերականգնման համար։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն է տրվում տեղական էկոլոգիական պայմաններին համապատասխան ծառատեսակների ընտրությանը, տնկման և խնամքի արդյունավետ եղանակներին, վերականգնման տարբեր տեխնոլոգիաների համեմատությանը և անտառային կենսաբազմազանության պահպանմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հողի պահպանությանը, էրոզիոն գործընթացների կանխարգելմանը, ջրային ռեժիմի պահպանմանը և անտառային էկոհամակարգերի դիմակայունության բարձրացմանը։ Առաջարկվող միջոցառումների նպատակն է ապահովել ոչ միայն անտառածածկույթի վերականգնումը, այլև երկարաժամկետ հեռանկարում կենսունակ, կայուն և տեղական պայմաններին հարմարված անտառային համայնքների ձևավորումը։ Ուսումնասիրությունը գործնական նշանակություն ունի Լոռու մարզի անտառային ռեսուրսների պահպանության և կայուն կառավարման համար և կարող է օգտակար լինել անտառագետներին, բնապահպաններին, կենսաբաններին, ոլորտի հետազոտողներին, անտառտնտեսության մասնագետներին և բնապահպանական ծրագրերի մշակմամբ զբաղվող կառույցներին։

Medicine

Տուբերկուլյոզի արտաթոքային ձևը հիվանդության տեսակ է, որի դեպքում միկոբակտերիաները ախտահարում են ոչ թե միայն թոքերը, այլև մարդու օրգանիզմի այլ օրգաններ և հյուսվածքներ։ Տուբերկուլյոզը վարակիչ հիվանդություն է, որը հիմնականում առաջանում է Mycobacterium tuberculosis բակտերիայից և կարող է տարածվել արյան կամ ավշային համակարգի միջոցով՝ հասնելով տարբեր օրգաններ։ Արտաթոքային տուբերկուլյոզը կարող է ախտահարել ոսկրերը, հոդերը, ավշային հանգույցները, երիկամները, միզասեռական համակարգը, ուղեղի թաղանթները և այլ օրգաններ։ Այս ձևը հաճախ ավելի դժվար է հայտնաբերվում, քանի որ ախտանիշները կարող են լինել ոչ սպեցիֆիկ՝ երկարատև թուլություն, ջերմություն, ցավ ախտահարված հատվածում, քաշի կորուստ և ընդհանուր վատ ինքնազգացողություն։ Օրինակ՝ ոսկրային տուբերկուլյոզի դեպքում կարող են առաջանալ ցավեր և շարժման սահմանափակումներ, իսկ նյարդային համակարգի ախտահարման դեպքում՝ գլխացավեր և նյարդաբանական խանգարումներ։ Արտաթոքային տուբերկուլյոզի ախտորոշումը պահանջում է լաբորատոր, ռենտգենաբանական և միկրոբիոլոգիական հետազոտություններ, ինչպես նաև երբեմն բիոպսիա։ Բուժումը երկարատև է և հիմնականում ներառում է հակատուբերկուլյոզային դեղամիջոցների համակցված ընդունում՝ բժշկի խիստ հսկողությամբ։ Հիվանդության կանխարգելման համար կարևոր է ժամանակին հայտնաբերումը, BCG պատվաստումը, առողջ ապրելակերպը և վարակված անձանց հետ շփման սահմանափակումը։ Արտաթոքային տուբերկուլյոզը համարվում է լուրջ բժշկական խնդիր, սակայն ճիշտ բուժման դեպքում հնարավոր է լիարժեք ապաքինում և բարդությունների կանխում։