«Մշակ» թերթի խմբագիր Գրիգոր Արծրունուն ուղղված նամակ

Other Subjects

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի տեղեկատվական ընտրանի, որը նպատակ ունի օգնել երիտասարդ ընթերցողներին կողմնորոշվել ժամանակակից գրականության բազմազան դաշտում և գտնել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան ընթերցանություն։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, սոցիալ-հոգեբանական վեպեր, ինչպես նաև կրթական և ճանաչողական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են պատանեկան մտածողության, երևակայության և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Նյութը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն գրքերին, որոնք զարգացնում են քննադատական մտածողությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությունը՝ միաժամանակ աջակցելով ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը։ Տեղեկատվական ցանկը նաև ընդգծում է ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության դերը անձի սոցիալականացման, ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման ընդլայնման գործընթացներում՝ ներկայացնելով գրքեր, որոնք կարող են դառնալ ոգեշնչման աղբյուր և կրթական ուղեցույց պատանիների համար։

Economics

Սոցիալ-տնտեսական բնույթի այս հրատարակությունը վերաբերում է բնակչության նյութական բարեկեցության բարձրացման, կենսապայմանների բարելավման և տնտեսական գործունեության արդյունավետ կազմակերպման հիմնահարցերին։ Քննության են առնվում բարեկեցիկ կյանքի ձևավորման տնտեսական և հասարակական նախադրյալները, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման նշանակությունը, ընտանեկան տնտեսության կազմակերպման սկզբունքները և նյութական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատանքի, խնայողության, տնտեսավարման մշակույթի և եկամուտների կայունության դերին բնակչության կենսամակարդակի բարելավման գործում։ Դիտարկվում են գյուղատնտեսական ու արտադրական գործունեության զարգացման, աշխատանքի կազմակերպման, տնտեսական նախաձեռնողականության և կենցաղային պայմանների բարելավման հետ կապված հարցերը։ Քննարկվում են նաև հասարակական բարեկեցության, սոցիալական ապահովության, բնակչության տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնման և նյութական պահանջմունքների բավարարման փոխկապակցվածությունները։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու բարեկեցության վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանում տարածված տնտեսական պատկերացումները, հասարակական արժեքները և կենսամակարդակի բարձրացման առաջարկվող մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում տնտեսական առաջընթացի, սոցիալական զարգացման և անհատի նյութական ապահովվածության փոխհարաբերություններին՝ պատմական ու հասարակագիտական տեսանկյուններից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել սոցիալ-տնտեսական պատմության, տնտեսական մտածողության, բնակչության կենսամակարդակի և հասարակական զարգացման հիմնախնդիրներն ուսումնասիրող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է գրական հայերենի պատմական զարգացման ընթացքում անձնական վերաբերմունք արտահայտող վերջածանցների ձևավորման, գործառության և իմաստային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն ածանցական միջոցներն են, որոնց միջոցով բառը, իր հիմնական անվանական կամ առարկայական նշանակությունից բացի, կարող է արտահայտել խոսողի գնահատողական, հուզական կամ վերաբերմունքային երանգները։ Քննվում է այդ վերջածանցների կիրառությունը հայերենի զարգացման տարբեր փուլերում՝ հնարավորություն տալով հետևելու դրանց գործառական ակտիվության, իմաստային բովանդակության և ոճական արժեքի պատմական փոփոխություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում վերջածանցների միջոցով արտահայտվող փաղաքշական, մտերմական, նվազական, գնահատողական և այլ վերաբերմունքային իմաստներին, ինչպես նաև այն համատեքստային պայմաններին, որոնցում նույն ձևաբանական միջոցը կարող է ձեռք բերել տարբեր իմաստային երանգներ։ Ուսումնասիրվում է ածանցների կապը բառի հիմքի բառաքերականական բնույթի հետ, դրանց բառակազմական արտադրողականությունը և նոր բառային միավորներ կազմելու հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր ժամանակաշրջանների գրավոր աղբյուրների լեզվական նյութի համեմատությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել առանձին վերջածանցների տարածման, գործածության սահմանափակման կամ նոր գործառույթների ձեռքբերման ընթացքը։ Դիտարկվում են նաև գրաբարի, միջին հայերենի, աշխարհաբարի և ժամանակակից գրական լեզվի միջև առկա շարունակականությունն ու տարբերությունները՝ համապատասխան ձևաբանական միավորների պատմական զարգացման տեսանկյունից։ Հետազոտության ընթացքում անձնական վերաբերմունքի արտահայտումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես բառակազմական երևույթ, այլև որպես լեզվի արտահայտչական համակարգի բաղադրիչ, որը կապված է խոսքային իրավիճակի, ոճի և հաղորդակցական նպատակի հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արևելահայերենի և արևմտահայերենի նյութի համեմատական դիտարկման հնարավորությանը՝ պարզելու գրական հայերենի երկու ճյուղերում համապատասխան ածանցների գործառական առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պատմական լեզվաբանության, բառակազմության, ձևաբանության, իմաստաբանության և ոճագիտության մոտեցումները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դարերի ընթացքում զարգացել և փոփոխվել խոսողի անձնական վերաբերմունքն արտահայտող ածանցական միջոցները։

Other Subjects

Աշխատանքը նվիրված է գրադարաններում ընթերցողների համար գրքային ֆոնդերի առավել ազատ և անմիջական հասանելիության կազմակերպման մեթոդական խնդիրներին։ Այն ներկայացնում է գրադարանային սպասարկման այնպիսի ձևի կազմակերպման սկզբունքներ, որի դեպքում ընթերցողը հնարավորություն է ստանում ինքնուրույն ծանոթանալու գրադարակներում տեղադրված գրականությանը, ընտրելու իրեն հետաքրքրող հրատարակությունները, թերթելու և համեմատելու տարբեր գրքեր՝ առանց յուրաքանչյուր անգամ գրադարանավարի միջնորդության անհրաժեշտության։ Նյութում ուշադրություն է դարձվում մասնակի և ամբողջական բաց դարակների կազմակերպմանը, դրանց համար գրքային ֆոնդի ընտրությանը, գրքերի դասավորությանը, գրադարանային տարածքի նախապատրաստմանը և ընթերցողների սպասարկման նոր ձևին անցնելու կազմակերպչական հարցերին։ Ըստ ժամանակի գրադարանագիտական մեթոդական գրականության՝ նման համակարգի ներդրումը նպատակ ուներ բարելավել ընթերցողների սպասարկումը և ավելի լիարժեք բավարարել նրանց ընթերցողական պահանջները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ֆոնդի նախնական ուսումնասիրությանն ու ստուգմանը, քանի որ բաց հասանելիության պայմաններում գրքերի ճիշտ ընտրությունը և դասավորությունը էական նշանակություն ունեն ընթերցողի ինքնուրույն կողմնորոշման համար։ Կարող են դիտարկվել գրքերի թեմատիկ կամ այլ սկզբունքներով խմբավորման, դարակների կահավորման, համապատասխան ցուցանակների և ուղղորդող նյութերի օգտագործման հարցերը։ Մեթոդական մոտեցման կարևոր բաղադրիչ է նաև թեմատիկ ցուցափեղկերի և քարտարանների կազմումը, որոնք լրացնում են բաց դարակների հնարավորությունները և օգնում են ընթերցողին գտնել այն գրականությունը, որը ֆիզիկապես հնարավոր չէ ամբողջությամբ տեղադրել ազատ հասանելիության տարածքում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նաև գրադարանային ֆոնդերի կոմպլեկտավորման և ցուցադրման կազմակերպման տեսանկյունից։ Բաց դարակների համար անհրաժեշտ է ընտրել այնպիսի գրականություն, որն առավել պահանջված է ընթերցողների շրջանում կամ համապատասխանում է տվյալ ժամանակահատվածի թեմատիկ և տեղեկատվական պահանջներին։ Մնացած նյութերի համար կարող են կիրառվել հանձնարարական գրականության ցանկեր, թեմատիկ քարտարաններ կամ տացքասեղանի մոտ ցուցադրվող առանձին գրքարկղեր։ Այս միջոցների համադրումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին տեղեկանալ նաև այն հրատարակությունների մասին, որոնք չեն տեղավորվում բաց հասանելիության դարակներում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ընթերցողի համար հարմարավետ պայմանների ստեղծմանը։ Բաց դարակի արդյունավետ աշխատանքը պահանջում է ոչ միայն գրքերի ֆիզիկական հասանելիություն, այլև համապատասխան տարածք, որտեղ ընթերցողը կարող է նստել, գիրքը թերթել, անհրաժեշտ գրառումներ կատարել և հանգիստ ընտրություն կատարել։ Այսպիսով, գրադարանային սպասարկումը ներկայացվում է որպես կազմակերպված միջավայր, որտեղ ֆոնդի դասավորությունը, կահավորումը, տեղեկատվական ցուցիչները և ընթերցողի ազատ տեղաշարժը փոխկապակցված են։ Նյութի կարևոր կողմերից է նաև գրադարանավարի դերի վերաիմաստավորումը բաց ֆոնդերի պայմաններում։ Գրադարանավարը շարունակում է իրականացնել ֆոնդի համալրման, դասակարգման, պահպանության և ընթերցողների խորհրդատվական սպասարկման գործառույթները, սակայն միաժամանակ պետք է կարողանա կազմակերպել այնպիսի միջավայր, որտեղ ընթերցողն առավել ինքնուրույն է կողմնորոշվում գրականության մեջ։ Այս մոտեցումը կարող է նպաստել գրքերի ավելի ակտիվ օգտագործմանը, ընթերցողական հետաքրքրությունների ընդլայնմանը և գրադարանի ու ընթերցողի միջև ավելի անմիջական կապի ձևավորմանը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն գրադարաններին առաջարկում է բաց հասանելիության համակարգի ներդրման և կազմակերպման կոնկրետ մեթոդական ուղղություններ՝ սկսած շենքի և տարածքի նախապատրաստումից մինչև գրքային ֆոնդի ընտրություն, դասավորություն, քարտարանների և ցուցադրական նյութերի ստեղծում։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը ներկայացնում է գրքային ֆոնդերի բաց հասանելիությունը որպես ընթերցողների սպասարկման արդյունավետ ձև, որի նպատակն է ընթերցողին ավելի մոտեցնել գրադարանի հավաքածուին, մեծացնել գրքերի ինքնուրույն ընտրության հնարավորությունը և գրադարանի ֆոնդի օգտագործումը դարձնել առավել հարմար, բազմակողմանի ու արդյունավետ։

Geography

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է քիմիական ձեռնարկությունների էկոլոգիական ռիսկերի գնահատմանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով աղաթթվի և ացետիլենի արտադրական գործընթացներին, որոնք բնութագրվում են բարձր վտանգավորությամբ և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր նշանակալի ազդեցությամբ։ Աշխատությունը վերլուծում է արտադրական ցիկլերում առաջացող արտանետումները, թունավոր նյութերի արտահոսքի հավանական աղբյուրները, ինչպես նաև վթարային իրավիճակների առաջացման ռիսկերը՝ ընդգրկելով օդային, ջրային և հողային միջավայրերի աղտոտման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության ընթացքում կիրառվում են էկոլոգիական մոնիթորինգի, ռիսկի քանակական գնահատման և սցենարային մոդելավորման մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել հնարավոր վթարների հավանականությունն ու դրանց հետևանքների ծանրությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական անվտանգության համակարգերին, կանխարգելիչ միջոցառումներին և տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման հնարավորություններին՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել վտանգավոր արտանետումները և բարձրացնել շրջակա միջավայրի պաշտպանվածության մակարդակը։ Աշխատությունը նաև համադրում է միջազգային փորձը և արդյունաբերական անվտանգության ժամանակակից մոտեցումները՝ առաջարկելով էկոլոգիական ռիսկերի կառավարման արդյունավետ ռազմավարություններ քիմիական արտադրության ոլորտում։

Mathematics

Այս աշխատությունը նվիրված է որոշ հարաբերականորեն ազատ խմբերի էնդոմորֆիզմների կիսախմբերի և ավտոմորֆիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում խմբերի տեսության այն խնդիրներն են, որոնք վերաբերում են տվյալ խմբի ներքին կառուցվածքի և նրա վրա գործող հոմոմորֆիզմների փոխկապակցվածությանը։ Էնդոմորֆիզմների կիսախումբը դիտարկվում է որպես խմբի ինքնահոմոմորֆիզմների բազմություն՝ կազմության գործողության նկատմամբ, իսկ ավտոմորֆիզմները՝ որպես այնպիսի էնդոմորֆիզմներ, որոնք ունեն հակադարձ հոմոմորֆիզմ և պահպանում են խմբի ամբողջ կառուցվածքը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել հարաբերականորեն ազատ խմբերի ներկայացումները, գեներացնող տարրերի համակարգերը, սահմանող հարաբերությունները և այն պայմանները, որոնց դեպքում խմբի էնդոմորֆիզմներն ու ավտոմորֆիզմները ձեռք են բերում որոշակի կառուցվածքային հատկություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էնդոմորֆիզմների կիսախմբի կառուցվածքի բացահայտմանը, դրա ենթակառուցվածքներին, ինվարիանտներին և ավտոմորֆիզմների խմբի հետ ունեցած կապերին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է այն հարցը, թե ինչպես են հարաբերականորեն ազատ խմբի սահմանող հարաբերությունները սահմանափակում հնարավոր ինքնաձևափոխությունները և ինչ պայմաններում կարելի է ամբողջությամբ նկարագրել ավտոմորֆիզմների խումբը։ Աշխատանքում կարող են կիրառվել խմբերի հոմոմորֆիզմների, ազատ արտադրյալների, ներկայացումների, գործակից խմբերի և այլ հանրահաշվական կառուցվածքների ուսումնասիրության մեթոդներ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել ոչ միայն կոնկրետ դասի խմբերի էնդոմորֆիզմների և ավտոմորֆիզմների նկարագրությանը, այլև ավելի ընդհանուր հանրահաշվական օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Թեման ունի տեսական նշանակություն, քանի որ խմբի ինքնաձևափոխությունների ուսումնասիրությունը կարևոր դեր ունի խմբի կառուցվածքի, նրա ինվարիանտների և ներքին սիմետրիաների բացահայտման գործում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել աբստրակտ հանրահաշվի, խմբերի տեսության և ազատ ու հարաբերականորեն ազատ հանրահաշվական կառուցվածքների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին և ուսանողներին։