Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Մերձավոր արևելքում ամերիկյան նպաստամատույց կոմիտեի (Ամերկոմի) գործունեությունը Հայաստանում (1918-1930թթ.)
Աշխատությունը նվիրված է 1918-1930 թվականներին Հայաստանում Մերձավոր Արևելքի ամերիկյան նպաստամատույց կոմիտեի գործունեության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո հայ ժողովրդի ծանր սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական իրավիճակի, փախստականների ու որբերի խնդիրների, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության գոյության առաջին տարիների պատմական համատեքստում։ Կազմակերպությունը սկզբնավորվել էր 1915 թվականին՝ Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային տեղահանությունների և կոտորածների հետևանքով առաջացած մարդասիրական աղետին արձագանքելու նպատակով, իսկ 1918 թվականին գործունեության ընդլայնմանը զուգահեռ ստացավ Մերձավոր Արևելքի ամերիկյան նպաստամատույց կոմիտե անվանումը։ 1919 թվականի օգոստոսին այն ԱՄՆ Կոնգրեսի հատուկ ակտով վերակազմավորվեց որպես Near East Relief՝ պահպանելով լայնածավալ մարդասիրական առաքելությունը։ Աշխատության առանցքային թեմաներից է Հայաստանի տարածքում բնակչությանը ցուցաբերված օգնությունը, որը ներառում էր սննդամթերքի, հագուստի, կենցաղային անհրաժեշտ պարագաների և այլ նյութական միջոցների տրամադրում։ Հատկապես ծանր էր որբերի, անապահով ընտանիքների, գաղթականների և պատերազմի ու ցեղասպանության հետևանքով տեղահանված մարդկանց վիճակը, ուստի նպաստամատույց գործունեության կարևոր ուղղություն դարձավ նրանց ֆիզիկական գոյության ապահովումը և հետագա սոցիալական վերականգնումը։ Կազմակերպության գործունեությունը Հայաստանում սերտորեն առնչվում էր նաև որբանոցների, հիվանդանոցների, դպրոցների և այլ բարեգործական հաստատությունների ստեղծման ու պահպանման աշխատանքներին։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի պատմական փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ 1920 թվականին Հայաստանի Հանրապետությունում և Անդրկովկասում գործող որբանոցներն ու հիվանդանոցները փոխանցվել էին Near East Relief-ի կառավարմանը, ինչը վկայում է կազմակերպության՝ շտապ օգնությունից դեպի ավելի երկարաժամկետ սոցիալական և վերականգնողական աշխատանքի անցնելու մասին։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել կազմակերպության և Հայաստանի Հանրապետության պետական կառույցների, ինչպես նաև այլ միջազգային ու բարեգործական կազմակերպությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Այդ ժամանակաշրջանում օգնության արդյունավետ կազմակերպումը պահանջում էր սննդի և այլ բեռների տեղափոխում, դրանց բաշխման համակարգի ստեղծում, տեղական մասնագետների և աշխատակիցների ներգրավում, ինչպես նաև տարբեր հաստատությունների գործունեության համակարգում։ Միաժամանակ կազմակերպության գործունեությունը երբեմն ուղեկցվում էր քաղաքական կասկածներով և դրա իրական նպատակների վերաբերյալ քննարկումներով, թեև իր պաշտոնական դիրքորոշմամբ այն ընդգծում էր մարդասիրական և ոչ քաղաքական առաքելությունը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ամերիկյան հասարակության կողմից կազմակերպված դրամահավաքների ուսումնասիրությունը։ Ամերիկյան քաղաքացիների անհատական նվիրատվությունները կազմակերպության գործունեության հիմնական ֆինանսական աղբյուրներից էին, իսկ մարդասիրական քարոզարշավները լայն արձագանք էին ստանում եկեղեցական, հասարակական և բարեգործական շրջանակներում։ 1915-1930 թվականների ընթացքում կազմակերպությունը հավաքագրել և տնօրինել է հսկայական միջոցներ՝ օգնություն հասցնելով տարածաշրջանի տարբեր ժողովուրդների և համայնքների ներկայացուցիչներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի որբախնամության խնդիրը։ Հայոց ցեղասպանությունից հետո հազարավոր երեխաներ հայտնվել էին առանց ընտանիքի և սոցիալական պաշտպանության, և նրանց համար ստեղծվեցին բազմաթիվ որբանոցներ ու խնամքի կենտրոններ։ Կազմակերպության պատմական գործունեության վերաբերյալ աղբյուրները նշում են, որ մինչև 1930 թվականը այն խնամք է տրամադրել ավելի քան 132,000 որբերի, որոնց մեծ մասը հայեր էին։ Որբանոցների գործունեությունը չէր սահմանափակվում միայն սննդով և կացարանով․ երկարաժամկետ ծրագրերում կարևոր էին նաև կրթությունը, մասնագիտական պատրաստությունը, առողջապահական սպասարկումը և երեխաներին ինքնուրույն կյանքի նախապատրաստելը։ Այս առումով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կազմակերպության դերը ոչ միայն որպես արտակարգ իրավիճակներում օգնություն տրամադրող կառույցի, այլև որպես սոցիալական վերականգնման և մարդկային կապիտալի պահպանման գործոն։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև բժշկական օգնության կազմակերպումը։ Հիվանդանոցների, բուժկետերի և առողջապահական ծառայությունների գործունեությունը հատկապես կարևոր էր այն պայմաններում, երբ պատերազմը, սովը, համաճարակները և բնակչության տեղաշարժերը զգալիորեն վատթարացրել էին հանրային առողջության վիճակը։ Նպաստամատույց ծրագրերի միջոցով իրականացվող առողջապահական աշխատանքը լրացնում էր սննդի և կացարանի ապահովման ծրագրերը՝ ձևավորելով օգնության համալիր համակարգ։ Մեկ այլ կարևոր ուղղություն է կրթական և մասնագիտական վերականգնումը։ Կազմակերպության երկարաժամկետ ծրագրերում դպրոցների և մասնագիտական ուսուցման կենտրոնների ստեղծումը նպատակ ուներ ոչ միայն պահպանել երեխաների և երիտասարդների ֆիզիկական գոյությունը, այլև նրանց տալ կրթություն և մասնագիտություն՝ հետագայում ինքնուրույն կյանք վարելու հնարավորությամբ։ Այս մոտեցումը ցույց է տալիս, որ մարդասիրական օգնությունը աստիճանաբար վերածվում էր սոցիալական վերակառուցման ծրագրի։ Հայաստանի համար կազմակերպության գործունեության առանձնահատկությունն այն էր, որ այն իրականացվում էր նորանկախ պետականության ձևավորման, տնտեսական դժվարությունների, բնակչության տեղաշարժերի և տարածաշրջանային քաղաքական անկայունության պայմաններում։ Այդ հանգամանքները մեծացնում էին արտաքին մարդասիրական օգնության նշանակությունը և միաժամանակ բարդացնում դրա կազմակերպումն ու բաշխումը։ ԱՄՆ-ի կողմից տրամադրվող պետական և մասնավոր օգնության ընդհանուր ծավալները նույնպես զգալի էին. 1920 թվականի ամերիկյան պաշտոնական փաստաթղթերում Հայաստանի և Անդրկովկասի օգնության համար արձանագրված են մի քանի աղբյուրներից ձևավորված միլիոնավոր դոլարների հատկացումներ, որոնց թվում՝ Near East Relief-ի նվիրատվությունները։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս գնահատելու Ամերկոմի գործունեության երկարաժամկետ հետևանքները Հայաստանի հասարակական կյանքում։ Կազմակերպության գործունեությունը նպաստեց հազարավոր մարդկանց փրկությանը, որբերի խնամքին, առողջապահական ու կրթական հաստատությունների պահպանմանը և պատերազմի ու ցեղասպանության հետևանքներից տուժած բնակչության վերականգնմանը։ Միևնույն ժամանակ դրա պատմությունը կարելի է դիտարկել հայ-ամերիկյան հարաբերությունների և միջազգային մարդասիրական համագործակցության զարգացման ավելի լայն համատեքստում։ 1930 թվականին Near East Relief-ի գործունեությունը վերափոխվեց Near East Foundation-ի ստեղծմամբ, ինչը խորհրդանշում էր արտակարգ օգնության փուլից դեպի ավելի երկարաժամկետ զարգացման ծրագրերի անցումը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, ցեղասպանագետներին, մարդասիրական կազմակերպությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, սփյուռքագետներին և հայ-ամերիկյան հարաբերությունների ուսումնասիրողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու 1918-1930 թվականներին Հայաստանում իրականացված ամերիկյան մարդասիրական լայնածավալ գործունեության հիմնական ուղղությունները, դրա կազմակերպական մեխանիզմները և ազդեցությունը հայ բնակչության սոցիալական ու ժողովրդագրական վերականգնման վրա՝ ընդգծելով այն կարևոր դերը, որն ունեցել է միջազգային օգնությունը հետցեղասպանական և հետպատերազմյան Հայաստանի ամենածանր տարիներին։
Updated: 2026-09-20Finance
Ֆինանսական հաշվի ներդրման ինստիտուցիոնալ առանձնահատկությունները և տեսամեթոդաբանական հիմնախնդիրները ՀՀ ազգային հաշիվների համակարգում
Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է ֆինանսական հաշվի ներդրման ինստիտուցիոնալ առանձնահատկություններին և տեսամեթոդաբանական հիմնախնդիրներին Հայաստանի Հանրապետության ազգային հաշիվների համակարգում՝ ընդգծելով մակրոտնտեսական վիճակագրության զարգացման և ֆինանսական հոսքերի ամբողջական արտացոլման կարևորությունը։ Նյութում վերլուծվում է ֆինանսական հաշվի տեղն ու դերը ազգային հաշիվների համակարգում՝ որպես տնտեսության տարբեր հատվածների միջև ֆինանսական ակտիվների և պարտավորությունների շարժի գրանցման գործիք։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում վիճակագրական տվյալների հավաքագրման, դասակարգման և համադրման մեթոդներին, ինչպես նաև ֆինանսական հաստատությունների, պետական հատվածի, տնային տնտեսությունների և ոչ ֆինանսական կազմակերպությունների միջև գործառնությունների հաշվառման խնդիրներին։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է միջազգային վիճակագրական ստանդարտների ներդրմանը, տվյալների համադրելիության ապահովմանը և ինստիտուցիոնալ համագործակցության մեխանիզմներին, որոնք անհրաժեշտ են ֆինանսական հաշվի արդյունավետ գործարկման համար։ Միաժամանակ քննարկվում են մեթոդաբանական դժվարությունները՝ կապված տվյալների ամբողջականության, ֆինանսական գործիքների բազմազանության և տնտեսության տարբեր հատվածների միջև ֆինանսական կապերի ճշգրիտ արտացոլման հետ՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ազգային հաշիվների տեղեկատվական արժեքը և տնտեսական քաղաքականության վերլուծական հիմքերը։
Updated: 2026-09-17Technology
Разработка и исследование фотоприемных структур с рекристаллизованной базой
Աշխատությունը նվիրված է ռեկրիստալիզացված հիմքով ֆոտոընդունիչ կառուցվածքների մշակմանը և հետազոտմանը՝ նպատակ ունենալով ուսումնասիրել դրանց ֆիզիկական հատկությունները, աշխատանքի մեխանիզմները և օպտոէլեկտրոնային բնութագրերը։ Հետազոտության հիմքում կիսահաղորդչային նյութերի կառուցվածքային և էլեկտրական հատկությունների նպատակային փոփոխության գաղափարն է, որի միջոցով հնարավոր է բարելավել լուսային ազդանշանների հայտնաբերման և էլեկտրական ազդանշանի վերափոխման արդյունավետությունը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ֆոտոընդունիչների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց ակտիվ և օժանդակ շերտերի փոխազդեցությունը, լիցքակիրների առաջացման ու տեղափոխման գործընթացները և լուսային ճառագայթման նկատմամբ համակարգի արձագանքը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեկրիստալիզացիայի գործընթացին, որի արդյունքում կիսահաղորդչային նյութի բյուրեղային կառուցվածքը կարող է փոփոխվել՝ ազդելով արատների, սահմանային վիճակների, լիցքակիրների շարժունակության և այլ ֆիզիկական պարամետրերի վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է տեխնոլոգիական գործընթացի այնպիսի պայմանների ընտրությունը, որոնք թույլ կտան ստանալ անհրաժեշտ կառուցվածքային և էլեկտրական բնութագրերով ֆոտոընդունիչներ։ Կարող են ուսումնասիրվել ռեկրիստալիզացիայի ջերմաստիճանային և ժամանակային ռեժիմները, նյութի նախնական վիճակը, շերտերի կառուցվածքը և տեխնոլոգիական այլ պարամետրեր։ Ստացված կառուցվածքների բնութագրման համար կարող են կիրառվել էլեկտրական, օպտիկական և կառուցվածքային հետազոտության մեթոդներ՝ գնահատելու մութ հոսանքը, լուսազգայունությունը, սպեկտրային արձագանքը, արագագործությունը, զգայունությունը և ազդանշան-աղմուկ հարաբերակցությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ֆոտոընդունիչների պարամետրերի կախվածությանը լուսային ճառագայթման ալիքի երկարությունից և ինտենսիվությունից, ինչպես նաև արտաքին էլեկտրական պայմաններից։ Աշխատության մեջ կարող է իրականացվել մշակված կառուցվածքների համեմատություն ավանդական տեխնոլոգիայով ստացված ֆոտոընդունիչների հետ՝ ռեկրիստալիզացված հիմքի կիրառման առավելություններն ու սահմանափակումները բացահայտելու նպատակով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել կիսահաղորդչային ֆոտոընդունիչների տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը և դրանց կիրառման հնարավորությունների ընդլայնմանը տարբեր օպտոէլեկտրոնային համակարգերում։ Այդպիսի սարքերը կարող են կիրառվել օպտիկական կապի, չափիչ տեխնիկայի, ավտոմատացման, ճառագայթման վերահսկման, գիտական սարքավորումների և այլ ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ է լուսային ազդանշանների հուսալի և զգայուն գրանցում։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է նոր կառուցվածքների մշակմամբ, դրանց ֆիզիկական բնութագրերի բացահայտմամբ և տեխնոլոգիական պարամետրերի ու սարքի աշխատանքային հատկությունների միջև կապերի որոշմամբ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել կիսահաղորդչային ֆիզիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի, օպտոէլեկտրոնիկայի և ֆոտոընդունիչ տեխնոլոգիաների մասնագետներին, հետազոտողներին, ինժեներներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։
Updated: 2026-09-15Biology
Дикорастущий гранат (Punica granatum L.) Армении / Վայրաճ նուռը (Punica granatum L.) Հայաստանում / Wild pomegranate (Punica granatum L.) in Armenia
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում աճող վայրաճ նռան կենսաբանական, էկոլոգիական և բուսաբանական առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են բույսի տարածվածության շրջանները, աճման պայմանները, մորֆոլոգիական հատկանիշները, կենսաբանական առանձնահատկությունները և բնական պոպուլյացիաների վիճակը։ Ուսումնասիրվում են վայրաճ նռան գենետիկական բազմազանությունը, օգտակար հատկությունները, էկոլոգիական նշանակությունը և հնարավոր կիրառությունները գյուղատնտեսության, բուսաբուծության, սննդարդյունաբերության և կենսաբազմազանության պահպանության ոլորտներում։ Աշխատությունը ներառում է գիտական դիտարկումներ և վերլուծություններ, որոնք կարևոր են Հայաստանի բուսական աշխարհի ուսումնասիրության, արժեքավոր բուսատեսակների պահպանության և դրանց ռացիոնալ օգտագործման համար։
Updated: 2026-08-30Chemistry
Влияние некоторых биологически активных веществ на кинетику и механизм нерадикальных и радикально-цепных реакций
Աշխատությունը նվիրված է որոշ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ազդեցության ուսումնասիրությանը ոչ ռադիկալային և ազատ ռադիկալային շղթայական ռեակցիաների արագության, ընթացքի և մեխանիզմների վրա։ Հետազոտության առանցքում կենսաբանական նշանակություն ունեցող միացությունների և բարձր ռեակցունակությամբ միջանկյալ մասնիկների փոխազդեցությունների ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների բացահայտումն է՝ պարզելու համար, թե նյութի կառուցվածքը և քիմիական հատկությունները ինչպես կարող են փոփոխել տարբեր ռեակցիաների կինետիկական բնութագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատ ռադիկալների առաջացման, փոխակերպման և չեզոքացման գործընթացներին, ինչպես նաև շղթայական ռեակցիաների զարգացման հիմնական փուլերի փոխկապակցվածությանը։ Դիտարկվում է, թե ուսումնասիրվող կենսաբանորեն ակտիվ նյութերը կարող են ինչպիսի ազդեցություն ունենալ ռեակցիոն շղթաների ընթացքի, միջանկյալ մասնիկների կայունության և վերջնական արդյունքների ձևավորման վրա։ Ոչ ռադիկալային գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր մեխանիզմներով ընթացող փոխազդեցությունները և գնահատել նույն նյութի ազդեցության առանձնահատկությունները տարբեր ռեակցիոն համակարգերում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ռեակցիայի արագության և նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների միջև կապերի բացահայտմանը, քանի որ ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթը և մոլեկուլի էլեկտրոնային հատկությունները կարող են պայմանավորել դրա ռեակցունակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կինետիկական տվյալների վերլուծությունը կարող է օգտագործվել ռեակցիաների հնարավոր մեխանիզմների պարզաբանման և տարբեր փուլերի հարաբերական նշանակության գնահատման համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հակաօքսիդանտային կամ հակառադիկալային հատկությունների ֆիզիկաքիմիական հիմքերին՝ դիտարկելով այն ընդհանուր սկզբունքները, որոնց միջոցով որոշ կենսաբանորեն ակտիվ միացություններ կարող են փոխազդել ակտիվ մասնիկների հետ և փոփոխել օքսիդացման գործընթացների ընթացքը։ Այս հարցերը կարևոր են կենսաբանական համակարգերում օքսիդավերականգնման գործընթացների և օքսիդատիվ հավասարակշռության քիմիական հիմքերի ըմբռնման համար։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է նպաստել կառուցվածք–ռեակցունակություն փոխկապակցվածությունների բացահայտմանը և տարբեր միացությունների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների համեմատական գնահատմանը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է քիմիական կինետիկայի, ֆիզիկական քիմիայի, ազատ ռադիկալների քիմիայի և կենսաօրգանական քիմիայի մոտեցումները՝ նպաստելով կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաների մեխանիզմների և դրանց կինետիկական առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։
Updated: 2026-09-19Biology
Паразиты и хищники кровососущих двукрылых (Diptera:Tabanidae, Simuliidae, Culicidae) фауны Армении
Գիրքը նվիրված է արյունածծող երկթևանիների (Diptera) ֆաունայում հանդիպող մակաբույծների և գիշատիչների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով մասնավորապես Tabanidae, Simuliidae և Culicidae ընտանիքները և դրանց էկոլոգիական ու կենսաբանական փոխազդեցությունները Հայաստանի տարածքում։ Աշխատությունում ներկայացվում է արյունածծող միջատների բազմազանությունը, տարածվածությունը, կենսացիկլերը և էկոհամակարգերում նրանց դերակատարությունը, ինչպես նաև այն մակաբույծների, վիրուսների և գիշատիչների տեսակները, որոնք ազդում են դրանց պոպուլյացիաների կարգավորման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է բնական կարգավորման մեխանիզմները՝ ներառյալ կենսաբանական վերահսկողությունը, միջատների ներսում և արտաքին միջավայրում գործող մակաբուծական հարաբերությունները, ինչպես նաև գիշատիչ միջատների ազդեցությունը հիվանդություն փոխանցող տեսակների թվաքանակի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այդ խմբերի բժշկա-անասնաբուժական նշանակությանը՝ հաշվի առնելով, որ նրանք կարող են հանդիսանալ մի շարք վարակիչ հիվանդությունների փոխանցողներ։ Նյութը հիմնված է Հայաստանի տարածքում իրականացված ֆաունիստիկ և էկոլոգիական ուսումնասիրությունների վրա՝ ընդգծելով Armenia-ի տարբեր լանդշաֆտային գոտիներում արյունածծող երկթևանիների տարածքային առանձնահատկությունները։ Գիրքը նախատեսված է կենսաբանների, էնտոմոլոգների, էկոլոգների, բժշկական և անասնաբուժական մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտներով զբաղվող ուսանողների և հետազոտողների համար՝ նպաստելով վեկտորային միջատների կենսաբանության և դրանց էկոլոգիական կարգավորման խորացված ուսումնասիրությանը։
Updated: 2026-08-23