Մուրացանի երգիծանքը

Literature

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 21-րդ դարասկզբի հայ գրականության զարգացման հիմնական միտումների և ժամանակակից հայագիտության առջև ծառացած խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ժամանակակից գրական գործընթացների փոփոխություններն են, դրանց ձևավորման հասարակական, մշակութային և պատմական նախադրյալները, ինչպես նաև այն մեթոդաբանական ու գիտական խնդիրները, որոնք առաջանում են նորագույն հայ գրականության ուսումնասիրության ընթացքում։ Աշխատանքում 21-րդ դարասկզբի գրական զարգացումները դիտարկվում են նախորդ ժամանակաշրջանների գրական ժառանգության շարունակականության և նոր գեղարվեստական որոնումների համատեքստում։ Ուշադրություն է դարձվում գրական մտածողության փոփոխությանը, թեմատիկ և ժանրային նոր միտումների ձևավորմանը, հեղինակային անհատականության դրսևորումներին և ժամանակակից գրականության՝ հասարակական իրականության հետ ունեցած կապերին։ Ժամանակակից հայ գրականությունը ներկայացվում է որպես բազմաշերտ և փոփոխվող համակարգ, որի վրա ազդեցություն են ունենում ինչպես ազգային պատմամշակութային փորձը, այնպես էլ համաշխարհային գրական գործընթացները, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումը, գլոբալացման երևույթները և հասարակական արժեքների փոփոխությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ժամանակակից գրականության թեմատիկ շրջանակի ուսումնասիրությունը։ Քննարկվում են ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, պատերազմի և հետպատերազմյան իրականության, անհատի և հասարակության փոխհարաբերությունների, արտագաղթի, հայրենիքի և սփյուռքի, սոցիալական փոփոխությունների, սերունդների հարաբերությունների և ժամանակակից մարդու ներաշխարհի թեմաները։ Այս թեմաների միջոցով գրականությունը ոչ միայն արտացոլում է հասարակական իրականությունը, այլև ձևակերպում է դրա նկատմամբ վերաբերմունքի, գնահատման և վերաիմաստավորման տարբեր ձևեր։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժանրային զարգացումներին։ Ժամանակակից հայ գրականության մեջ նկատվում են արձակի, պոեզիայի, դրամատուրգիայի և այլ ձևերի փոխակերպումներ, ժանրային սահմանների առավել շարժուն դառնալու միտումներ և տարբեր գեղարվեստական մեթոդների համադրում։ Նոր արտահայտչամիջոցների որոնումը կարող է դրսևորվել լեզվական, կառուցվածքային և կոմպոզիցիոն լուծումների բազմազանությամբ, ինչպես նաև ավանդական գրական ձևերի վերաիմաստավորմամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև գրականության լեզվական և ոճական փոփոխությունների դիտարկումը։ Ժամանակակից հեղինակները կարող են համադրել գրական լեզվի տարբեր շերտեր, խոսակցական արտահայտություններ, բարբառային տարրեր և նորագույն բառապաշար՝ ստեղծելով ժամանակակից իրականությանը համապատասխան գեղարվեստական խոսք։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվի և գրականության փոխազդեցության նոր ձևերը և գնահատելու ժամանակակից գրական լեզվի զարգացման միտումները։ Աշխատանքի երկրորդ առանցքային ուղղությունը հայագիտության խնդիրների ուսումնասիրությունն է։ Ժամանակակից հայագիտությունը ներառում է ոչ միայն դասական և միջնադարյան ժառանգության ուսումնասիրություն, այլև նորագույն գրականության, մշակույթի և հասարակական գործընթացների գիտական վերլուծություն։ Այս ընդլայնվող հետազոտական դաշտը պահանջում է նոր մեթոդաբանությունների կիրառում, միջգիտակարգային մոտեցումների զարգացում և ժամանակակից գիտական գործիքների արդյունավետ օգտագործում։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում գրական ժառանգության պահպանման և գիտական շրջանառության խնդիրը։ Թվային միջավայրի զարգացումը նոր հնարավորություններ է ստեղծում գրական տեքստերի հավաքագրման, թվայնացման, պահպանման, համակարգման և հասանելիության ընդլայնման համար։ Միաժամանակ առաջանում են հեղինակային իրավունքի, աղբյուրների հավաստիության, թվային արխիվների պահպանման և գիտական տեղեկատվության որակի վերահսկման խնդիրներ։ Աշխատանքում հայագիտության զարգացման կարևոր նախապայմաններից է դիտարկվում Հայաստանի և սփյուռքի գիտական ու մշակութային ներուժի համատեղ օգտագործումը։ Սփյուռքի գրական և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությունը, տարբեր համայնքներում ստեղծված գրական նյութերի գիտական շրջանառության մեջ ներգրավումը և հայագիտական հետազոտությունների միջազգային համագործակցության ընդլայնումը կարող են նպաստել հայ գրականության ամբողջական պատկերի ձևավորմանը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև ժամանակակից հայ գրականության թարգմանության և միջազգային ներկայացվածության խնդրին։ Հայ գրականության տարածումը այլալեզու ընթերցողների շրջանում կարևոր է ոչ միայն մշակութային ճանաչելիության բարձրացման, այլև համաշխարհային գրական գործընթացներում դրա տեղն ու առանձնահատկությունները ներկայացնելու տեսանկյունից։ Այս ուղղությամբ անհրաժեշտ են որակյալ թարգմանություններ, գիտական ուսումնասիրություններ և ժամանակակից գրականության համակարգված ներկայացում միջազգային մշակութային դաշտում։ Աշխատանքը նաև անդրադառնում է հայագիտության մեթոդաբանական մարտահրավերներին։ Ժամանակակից գրական երևույթների ուսումնասիրությունը պահանջում է համադրել ավանդական գրականագիտական մեթոդները նոր տեսական ուղղությունների, մշակութաբանական, սոցիոլոգիական, պատմական և միջգիտակարգային մոտեցումների հետ։ Այդպիսի համադրումը հնարավորություն է տալիս ժամանակակից գրականությունը դիտարկել ոչ միայն որպես գեղարվեստական տեքստերի ամբողջություն, այլև որպես հասարակական հիշողության, ինքնության և մշակութային փոփոխությունների արտահայտման կարևոր ձև։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը նպատակ ունի ներկայացնելու 21-րդ դարասկզբի հայ գրականության զարգացման բազմազան գործընթացները, բացահայտելու դրա հիմնական թեմատիկ, ժանրային, լեզվական և գեղարվեստական միտումները և միաժամանակ գնահատելու ժամանակակից հայագիտության զարգացման առաջնահերթ խնդիրները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, հայագետներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, գրականության ուսուցիչներին, թարգմանիչներին և ժամանակակից հայ գրականության ու ազգային մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է ազդրոսկրի վզիկի կոտրվածքների դեպքում կիրառվող վիրաբուժական բուժման տարբեր մոտեցումների համեմատական կլինիկական գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում բուժման մեթոդների արդյունավետության, հիվանդների ֆունկցիոնալ վերականգնման, հնարավոր բարդությունների և երկարաժամկետ արդյունքների համադրումն է՝ հաշվի առնելով վնասվածքի բնույթը և հիվանդների ընդհանուր կլինիկական առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում այն հիմնական գործոնները, որոնք կարող են նշանակություն ունենալ վիրաբուժական մոտեցման ընտրության և բուժման արդյունքների գնահատման համար՝ հիվանդի տարիքը, ոսկրային հյուսվածքի վիճակը, կոտրվածքի առանձնահատկությունները, ուղեկցող հիվանդությունները և մինչ վնասվածքը ունեցած շարժունակության մակարդակը։ Տարբեր մեթոդների համեմատությունը կարող է իրականացվել բուժման կլինիկական արդյունքների, շարժողական գործառույթի վերականգնման, ցավային գանգատների փոփոխության, հիվանդանոցային և վերականգնողական շրջանի առանձնահատկությունների ու կյանքի որակի ցուցանիշների հիման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հետվիրահատական ընթացքի գնահատմանը և այն հանգամանքների բացահայտմանը, որոնք կարող են կապված լինել բուժման բարենպաստ կամ անբարենպաստ արդյունքների հետ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել հիվանդների տարբեր խմբերի տվյալների համեմատական վերլուծություն՝ նպատակ ունենալով պարզել կիրառվող վիրաբուժական մոտեցումների հնարավոր առավելություններն ու սահմանափակումները տարբեր կլինիկական իրավիճակներում՝ առանց մեկ մեթոդը բոլոր հիվանդների համար համընդհանուր լուծում դիտարկելու։ Կարևորվում է նաև բուժման արդյունքների գնահատման միասնական չափանիշների կիրառումը, քանի որ դա հնարավորություն է տալիս առավել հիմնավորված կերպով համադրել տարբեր մոտեցումների արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի ոլորտում կլինիկական որոշումների գիտական հիմնավորմանը, բուժման անհատականացված մոտեցումների զարգացմանը և հիվանդների հետագա վերականգնման կազմակերպման բարելավմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է վնասվածքաբանության, օրթոպեդիայի և կլինիկական արդյունքների գնահատման մոտեցումները՝ ազդրոսկրի վզիկի կոտրվածքների վիրաբուժական բուժման վերաբերյալ գիտական պատկերացումները համակարգելու նպատակով։

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է եվրոպական փոխառությունների ներթափանցումը միջին հայերենում՝ ընդգծելով լեզվական շփումների պատմական, մշակութային և սոցիալ-քաղաքական նախադրյալները։ Նշվում է, որ միջին հայերենի փուլում հայերենը գտնվել է ակտիվ փոխազդեցության մեջ տարբեր եվրոպական լեզվամշակութային միջավայրերի հետ, ինչը պայմանավորված էր առևտրային կապերով, դիվանագիտական հարաբերություններով, ինչպես նաև կրոնական և մշակութային փոխառնչություններով։ Վերլուծվում է, որ փոխառությունները հիմնականում ներմուծվել են այն ոլորտներում, որոնք կապված էին քաղաքային կյանքի, վարչական համակարգի, ռազմական գործի, ինչպես նաև առևտրի և արհեստների հետ՝ արտացոլելով նոր հասարակական իրականությունների լեզվական անհրաժեշտությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխառված բառերի հնչյունաբանական և ձևաբանական հարմարեցման գործընթացներին, որոնց արդյունքում օտար ծագման միավորները աստիճանաբար ինտեգրվել են հայերենի կառուցվածքային համակարգին՝ ձեռք բերելով տեղական լեզվական առանձնահատկություններ։ Նշվում է նաև, որ որոշ փոխառություններ պահպանել են իրենց սկզբնական իմաստային բովանդակությունը, մինչդեռ մյուսները ենթարկվել են իմաստային փոփոխությունների կամ նեղացման՝ համապատասխանելով տեղական հաղորդակցական միջավայրին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ եվրոպական փոխառությունները միջին հայերենում հանդիսանում են լեզվական փոխազդեցությունների կարևոր վկայություն և արտացոլում են պատմական զարգացման ընթացքում տեղի ունեցած մշակութային ինտեգրման գործընթացները։

History

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Ֆրանսիայի միջև հարաբերությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը 1991–2001 թվականներին՝ Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո ձևավորված նոր միջազգային և քաղաքական պայմանների համատեքստում։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակն ընդգրկում է Հայաստանի Հանրապետության անկախացման առաջին տասնամյակը, երբ երկիրը ձգտում էր հաստատել երկկողմ դիվանագիտական կապեր, ամրապնդել իր միջազգային դիրքերը և ձևավորել արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։ Այս գործընթացում Ֆրանսիան առանձնահատուկ դեր է ունեցել՝ հաշվի առնելով երկու երկրների միջև պատմական, մշակութային և հասարակական կապերը, ինչպես նաև Ֆրանսիայում ձևավորված հայկական համայնքի նշանակությունը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը, պետական և քաղաքական մակարդակներում իրականացված փոխայցելությունները, պաշտոնական շփումների զարգացումը և երկկողմ հարաբերությունների իրավաքաղաքական հիմքի ձևավորումը։ Առանձին կարևորություն ունի տնտեսական համագործակցության ուսումնասիրությունը, ներառյալ առևտրային կապերը, ներդրումները, ֆինանսատնտեսական փոխգործակցությունը և Հայաստանի շուկայում ֆրանսիական կառույցների ներգրավվածությունը։ Մշակութային և կրթական կապերը ևս առանցքային ուղղություն են, քանի որ Ֆրանսիայի հետ հարաբերություններում նշանակալի տեղ են զբաղեցրել ֆրանսերեն լեզվի տարածումը, կրթական ծրագրերը, գիտական ու մշակութային փոխանակումները և հայկական մշակույթի ներկայացումը Ֆրանսիայում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Ֆրանսիայի դիրքորոշմանը Հայաստանի անվտանգության, տարածաշրջանային հակամարտությունների և Հարավային Կովկասի քաղաքական զարգացումների նկատմամբ։ Այս համատեքստում կարևորվում է նաև Ֆրանսիայի գործունեությունը եվրոպական և միջազգային կառույցներում, որտեղ այն կարող էր նպաստել Հայաստանի շահերի ներկայացմանը և երկկողմ հարաբերությունների միջազգային բաղադրիչի ընդլայնմանը։ 1990-ականների ընթացքում Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական դժվարությունները, տարածաշրջանային անկայունությունը և արտաքին քաղաքական բարդությունները լրացուցիչ նշանակություն են հաղորդում Ֆրանսիայի հետ համագործակցության զարգացման ուսումնասիրությանը։ Աշխատության վերջին ժամանակային սահմանը՝ 2001 թվականը, կարևոր է նաև այն պատճառով, որ այդ շրջանում հայ-ֆրանսիական հարաբերությունները մտնում էին նոր փուլ, իսկ Ֆրանսիայում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը ստանում էր առանձնահատուկ քաղաքական նշանակություն։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտության մասնագետներին, քաղաքագետներին, տարածաշրջանային քաղաքականությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև հայ-ֆրանսիական կապերի պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացնելու, թե ինչպես են անկախ Հայաստանի առաջին տասնամյակում ձևավորվել և զարգացել Ֆրանսիայի հետ քաղաքական, տնտեսական, մշակութային և հասարակական կապերը, և ինչ դեր են դրանք ունեցել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ու միջազգային հարաբերությունների համակարգում։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում իրականացվող բյուջետային ծրագրերի տնտեսական արդյունավետության գնահատման և բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական ֆինանսական միջոցների պլանավորման, բաշխման և օգտագործման մեխանիզմներն են՝ գյուղատնտեսական քաղաքականության նպատակների իրականացման և հատկացվող ռեսուրսներից առավել հիմնավորված արդյունքներ ստանալու տեսանկյունից։ Գյուղատնտեսության պետական ֆինանսավորումը դիտարկվում է որպես ոլորտի զարգացմանը նպաստող տնտեսական գործիք, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է ծրագրերի նպատակների հստակությամբ, շահառուների ընտրության սկզբունքներով, ֆինանսավորման մեխանիզմներով և արդյունքների գնահատման համակարգով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պետական աջակցության տարբեր ծրագրերի կառուցվածքը, ֆինանսավորման ուղղությունները և դրանց ազդեցությունը գյուղատնտեսական արտադրության, ներդրումների, արտադրողականության, տնտեսավարողների եկամուտների ու ոլորտի մրցունակության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բյուջետային ծախսերի արդյունավետության գնահատման մեթոդաբանությանը՝ համադրելով ծրագրային նպատակները, օգտագործված ֆինանսական ռեսուրսները և ստացված տնտեսական արդյունքները։ Կարևորվում է ծրագրերի արդյունքային ցուցանիշների այնպիսի համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա գնահատել ոչ միայն ֆինանսական միջոցների ծախսման մակարդակը, այլև դրանց իրական ազդեցությունը գյուղատնտեսության զարգացման վրա։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել պետական աջակցության հասցեականության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու, թե որքանով են համապատասխան միջոցները հասանելի տարբեր չափերի և մասնագիտացման գյուղատնտեսական տնտեսություններին։ Կարող են դիտարկվել նաև ծրագրերի պլանավորման, իրականացման, մշտադիտարկման և հետագա գնահատման միջև կապերը՝ պետական ֆինանսների կառավարման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Կարևոր նշանակություն ունի բյուջետային ծրագրերի և գյուղատնտեսության զարգացման երկարաժամկետ առաջնահերթությունների համապատասխանությունը, քանի որ կարճաժամկետ ֆինանսական աջակցությունը առավել արդյունավետ է այն դեպքում, երբ այն նպաստում է արտադրողականության, տեխնոլոգիական զարգացման, ենթակառուցվածքների և տնտեսությունների տնտեսական կայունության բարելավմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել նաև ծրագրերի իրականացման ընթացքում առաջացող վարչական և կազմակերպական խնդիրները, տեղեկատվության հասանելիությունը և պետական կառավարման մարմինների ու շահառուների փոխգործակցությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, հանրային ֆինանսների, ծրագրային բյուջետավորման և պետական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել գյուղատնտեսության ոլորտի բյուջետային ծրագրերի տնտեսական արդյունավետության բարձրացման և պետական ռեսուրսների առավել նպատակային օգտագործման հնարավոր ուղղությունները։

Pedagogy

Այս աշխատությունը նվիրված է բուհում ուսանողի ֆիզիկական դաստիարակության համակարգի ձևավորման և կազմակերպման գիտատեսական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով ֆիզիկական դաստիարակությունը որպես ուսանողի համակողմանի զարգացման և առողջ ապրելակերպի ձևավորման կարևոր բաղադրիչ։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են ուսանողների ֆիզիկական դաստիարակության նպատակները, խնդիրները, սկզբունքները, բովանդակությունն ու կազմակերպման մեթոդները՝ հաշվի առնելով բարձրագույն կրթության առանձնահատկությունները և ուսանողների տարիքային ու անհատական տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիզիկական ակտիվության ազդեցությանը ուսանողների առողջության, աշխատունակության, շարժողական կարողությունների, հոգեբանական կայունության և ուսումնական գործունեության արդյունավետության վրա։ Աշխատության մեջ ֆիզիկական դաստիարակության համակարգը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված բաղադրիչների ամբողջություն, որը ներառում է ուսումնական պարապմունքները, արտաուսումնական մարզական գործունեությունը, առողջարարական միջոցառումները, ինքնուրույն ֆիզիկական վարժությունները և համապատասխան մանկավարժական վերահսկողությունը։ Քննարկվում են ուսանողների ֆիզիկական պատրաստվածության գնահատման և վերահսկման մոտեցումները, անհատականացված ծրագրերի կազմման անհրաժեշտությունը և տարբեր ֆիզիկական հնարավորություններ ունեցող ուսանողների համար համապատասխան բեռնվածության ընտրության սկզբունքները։ Կարևորվում է նաև բուհական միջավայրում շարժողական ակտիվության խթանումը, սպորտային ենթակառուցվածքների արդյունավետ օգտագործումը և ուսանողների մոտ ֆիզիկական կուլտուրայի ու առողջ ապրելակերպի նկատմամբ կայուն հետաքրքրության ձևավորումը։ Աշխատությունը անդրադառնում է ֆիզիկական դաստիարակության կազմակերպման ընթացքում կիրառվող մանկավարժական մեթոդներին, ուսուցման և մոտիվացման ձևերին, ինչպես նաև ֆիզիկական վարժությունների ճիշտ պլանավորման և անվտանգության ապահովման խնդիրներին։ Գիտատեսական մոտեցումների հիման վրա կարող են ներկայացվել ուսանողների ֆիզիկական դաստիարակության համակարգի կատարելագործման ուղղություններ՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել դրա արդյունավետությունը և համապատասխանեցնել այն ժամանակակից կրթական ու առողջապահական պահանջներին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական դաստիարակության և սպորտի մասնագետների, բուհերի դասախոսների, մանկավարժների, մարզիչների, կրթության կազմակերպիչների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։