Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionMedicine
ՍԻՐՏ
Սիրտը մարդու և կենդանիների օրգանիզմում կենսական նշանակություն ունեցող մկանային օրգան է, որը կատարում է արյան շրջանառության գլխավոր պոմպի դերը։ Այն ապահովում է արյան անընդհատ շարժումը ամբողջ մարմնով, ինչի շնորհիվ բջիջները ստանում են թթվածին և սննդանյութեր, իսկ նյութափոխանակության արգասիքները հեռացվում են օրգանիզմից։ Մարդու սիրտը գտնվում է կրծքավանդակում՝ թոքերի միջև, փոքր-ինչ ձախ կողմում և ունի մոտավորապես բռունցքի չափ։ Այն բաղկացած է չորս խոռոչներից՝ երկու նախասրտերից և երկու փորոքներից, որոնք բաժանված են փականներով, որպեսզի արյունը շարժվի միայն մեկ ուղղությամբ։ Սրտի աշխատանքի հիմնական փուլերն են կծկումը (սիստոլա) և թուլացումը (դիաստոլա), որոնք հերթագայվում են և ապահովում արյան շրջանառությունը։ Սրտի մկանային հյուսվածքը՝ միոկարդը, ունի հատուկ կառուցվածք, որը թույլ է տալիս նրան աշխատել առանց երկարատև հանգստի։ Սրտի ռիթմը կարգավորվում է հատուկ հաղորդող համակարգով, որի գլխավոր հանգույցը սինուսային հանգույցն է։ Այն ստեղծում է էլեկտրական ազդակներ, որոնք տարածվում են սրտի տարբեր մասերով և ապահովում են նրա կանոնավոր կծկումները։ Արյունը սրտից դուրս է գալիս դեպի զարկերակներ և տարածվում ամբողջ մարմնով, իսկ երակներով վերադառնում է դեպի սիրտ։ Սիրտ-անոթային համակարգը կարևոր դեր ունի օրգանիզմի ընդհանուր առողջության համար, քանի որ ցանկացած խանգարում կարող է ազդել ամբողջ մարմնի աշխատանքի վրա։ Սրտի առողջությունը պահպանելու համար կարևոր է ճիշտ սնունդը, ֆիզիկական ակտիվությունը և վնասակար սովորություններից խուսափելը։ Այսպիսով, սիրտը մարդու կյանքի համար անփոխարինելի օրգան է, որը ապահովում է արյան շրջանառությունը և օրգանիզմի կենսագործունեության շարունակականությունը։
Updated: 2026-09-21Culture
Տարաս Շևչենկո։ 1814-1939: Բիբլիոգրաֆիական տեղեկատու։ (Ծննդյան 125-ամյակի առթիվ)
Հրատարակությունը նվիրված է ուկրաինացի նշանավոր բանաստեղծ, գրող և նկարիչ Տարաս Շևչենկոյի ծննդյան 125-ամյակին և կազմված է որպես բիբլիոգրաֆիական տեղեկատու։ Այն նախատեսված է ընթերցողներին, գրադարանավարներին, գրականագետներին, ուսուցիչներին, ուսանողներին և Շևչենկոյի ստեղծագործական ժառանգությամբ հետաքրքրվող անձանց անհրաժեշտ գրականության որոնման և ընտրության հարցում կողմնորոշելու համար։ Տեղեկատուում կարող են ընդգրկված լինել հեղինակի կենսագրությանը, գրական և գեղարվեստական գործունեությանը, ստեղծագործությունների ուսումնասիրությանը, հրատարակությունների պատմությանը և նրա մշակութային ժառանգության վերաբերյալ հետազոտություններին վերաբերող մատենագիտական տվյալներ։ Առանձին բաժիններում կարող են ներկայացվել Շևչենկոյի ստեղծագործությունների տարբեր հրատարակություններ, թարգմանություններ, նրա կյանքի ու գործունեության մասին ուսումնասիրություններ, հոդվածներ, գրքեր և այլ մատենագիտական նյութեր։ Հրատարակության կարևոր նշանակությունն այն է, որ այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս համակարգված կերպով ծանոթանալ գրողի ստեղծագործական ժառանգությանն առնչվող գրականությանը և անհրաժեշտ աղբյուրներ գտնել գրադարանային ֆոնդերում։ Բիբլիոգրաֆիական տեղեկատուն միաժամանակ արժեքավոր աղբյուր է Շևչենկոյի ստեղծագործությունների տարածման և ուսումնասիրման պատմության համար, քանի որ գրականության ցանկը կարող է ցույց տալ, թե ինչպիսի ուշադրություն էր հատկացվում նրա ժառանգությանը տվյալ ժամանակաշրջանում և ինչ ուղղություններով էր զարգանում դրա ուսումնասիրությունը։ Ծննդյան տարեդարձին նվիրված լինելը հրատարակությանը հաղորդում է նաև հոբելյանական և մշակութային-լուսավորչական նշանակություն։ Այն կարող էր օգտագործվել թեմատիկ գրական ցուցահանդեսների, գրական երեկոների, ընթերցումների, դասախոսությունների և այլ միջոցառումների նախապատրաստման ժամանակ։ Նյութը կարող է հետաքրքրել ոչ միայն ուկրաինական գրականության մասնագետներին, այլև համաշխարհային գրականության, գրադարանագիտության, մատենագիտության և մշակութային կապերի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Հրատարակությունը հատկապես արժեքավոր է որպես իր ժամանակաշրջանի գրադարանային և մատենագիտական մշակույթի նմուշ, որը միաժամանակ փաստագրում է Շևչենկոյի ստեղծագործական ժառանգության նկատմամբ ձևավորված գիտական և հասարակական հետաքրքրությունը։
Updated: 2026-09-22Other Subjects
Նոր գրքեր պատանիներին: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги юным. Информационный указатель (1978, Նոյեմբեր, թիվ 11)
Այս երկլեզու տեղեկատվական հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի համակարգված ցանկ՝ ընդգրկելով ինչպես հայերեն, այնպես էլ ռուսերեն գրականության նմուշներ, որոնք ուղղված են երիտասարդ ընթերցողների հետաքրքրությունների և կրթական կարիքների բավարմանը։ Նյութը ծառայում է որպես տեղեկատվական ուղեցույց՝ օգնելով կողմնորոշվել ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության բազմազան աշխարհում և ընտրել ընթերցանության համար առավել համապատասխան գրքեր՝ ըստ թեմատիկ, ժանրային և ճանաչողական հետաքրքրությունների։ Ցանկում ընդգրկված ստեղծագործությունները ներառում են արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, հոգեբանական և սոցիալական թեմաներով վեպեր, ինչպես նաև կրթական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են լեզվական հմտությունների, ստեղծագործական մտածողության և աշխարհընկալման զարգացմանը։ Հրատարակությունը կարևորում է ընթերցանության դերը պատանեկան զարգացման գործընթացում՝ որպես գիտելիքի ընդլայնման, արժեքային համակարգի ձևավորման և ինքնաճանաչման միջոց, միաժամանակ աջակցելով գրադարանային և կրթական հաստատությունների աշխատանքին՝ ընթերցողների համար գրքերի ընտրության գործընթացը դյուրացնելու նպատակով։
Updated: 2026-09-07Medicine
Морфологическая и функциональная характеристика сенсорного аппарата периодонта при эндодонтическом лечении зубов и несъемном протезировании зубных рядов клинико-экспериментально исследование)
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ատամների էնդոդոնտիկ բուժման և անշարժ պրոթեզավորման պայմաններում պարոդոնտի սենսորային ապարատի ձևաբանական ու ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունների կլինիկական և փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Գրքում ուսումնասիրվում են պարոդոնտի նյարդային կառուցվածքները, զգայական ընկալման մեխանիզմները և դրանց փոփոխությունները տարբեր ստոմատոլոգիական միջամտություններից հետո։ Հեղինակը վերլուծում է բուժական ազդեցությունների հետևանքով առաջացող հյուսվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունները, գնահատում է պարոդոնտի ընկալիչների դերը ծամողական ֆունկցիայի կարգավորման, ատամնածնոտային համակարգի հավասարակշռության և պրոթեզավորման արդյունավետության ապահովման գործում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են կլինիկական դիտարկումների և փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ պարոդոնտի հարմարվողական հնարավորությունները և բուժման տարբեր մեթոդների ազդեցությունը։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից ստոմատոլոգիայի զարգացման, էնդոդոնտիկ բուժման և օրթոպեդիկ վերականգնման մեթոդների կատարելագործման համար։ Գիրքը նախատեսված է ստոմատոլոգների, էնդոդոնտիստների, օրթոպեդ-ստոմատոլոգների, բժշկական հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և ստոմատոլոգիայի մասնագիտության ուսանողների համար։
Updated: 2026-09-02History
Армянский вопрос и армянские погромы в России (панисламизм)
Այս աշխատությունը նվիրված է Հայկական հարցի և Ռուսաստանի կայսրության տարածքում հայերի նկատմամբ իրականացված ջարդերի ու բռնությունների պատմաքաղաքական ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի ազգային, կրոնական և աշխարհաքաղաքական գործընթացների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում Հայկական հարցի ձևավորման պատմական նախադրյալներն են, հայ բնակչության քաղաքական և սոցիալական վիճակը, ինչպես նաև այն հանգամանքները, որոնք նպաստել են հայերի նկատմամբ թշնամական վերաբերմունքի և բռնությունների տարածմանը։ Աշխատությունում կարող են ուսումնասիրվել Ռուսաստանի կայսրության տարբեր տարածաշրջաններում հայ համայնքների դրությունը, նրանց հասարակական և տնտեսական դերակատարությունը, ինչպես նաև կայսերական վարչական քաղաքականության և տարածաշրջանային հակասությունների ազդեցությունը համայնքների կյանքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պանիսլամիզմի գաղափարական և քաղաքական դրսևորումների խնդրին՝ փորձելով բացահայտել դրանց հնարավոր ազդեցությունը ազգային և կրոնական հարաբերությունների սրման գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն ժամանակաշրջանի մամուլի, քաղաքական գրականության, պաշտոնական փաստաթղթերի և այլ պատմական աղբյուրների միջոցով ձևավորված պատկերացումներին՝ հնարավորություն տալով համեմատել տարբեր կողմերի դիրքորոշումները։ Հայկական ջարդերի քննությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես առանձին բռնությունների պատմություն, այլև որպես ավելի լայն տարածաշրջանային գործընթացների բաղադրիչ, որտեղ փոխազդում էին ազգային ինքնության, կրոնական պատկանելության, կայսերական քաղաքականության և միջազգային հարաբերությունների գործոնները։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև այդ իրադարձությունների հետևանքները հայ բնակչության ժողովրդագրական, տնտեսական և հասարակական կյանքի վրա, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ազգային քաղաքական շարժումների և ինքնապաշտպանական գաղափարների զարգացման վրա։ Հայկական հարցի և հայերի նկատմամբ բռնությունների փոխկապակցվածության վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հայության քաղաքական խնդիրների ու տարածաշրջանային միջավայրի մասին։ Միաժամանակ կարևոր է պատմական իրադարձությունները դիտարկել աղբյուրագիտական քննադատությամբ՝ տարբերակելով փաստական տվյալները քաղաքական մեկնաբանություններից և գնահատականներից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, Ռուսաստանի կայսրության պատմությամբ, տարածաշրջանային քաղաքականությամբ, ազգային հարաբերություններով և հայագիտությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին ու ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես Հայկական հարցի միջազգային և տարածաշրջանային համատեքստի, հայ համայնքների պատմական դրության և ազգային-կրոնական հակասությունների ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-09-13History
Գրիգոր Արծրունին և նրա «Մշակը»
Այս աշխատությունը նվիրված է հայ հասարակական-քաղաքական և մշակութային կյանքի նշանավոր գործիչներից մեկի գործունեության, ինչպես նաև նրա հիմնադրած մամուլի կարևորագույն օջախներից մեկի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության մեջ ներկայացվում են տվյալ գործչի կենսագրական ուղին, գաղափարական հայացքները, ազգային, կրթական և հասարակական գործունեությունը, ինչպես նաև նրա ազդեցությունը XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հայ մտավոր ու քաղաքական միջավայրի ձևավորման վրա։ Աշխատությունը մանրամասն անդրադառնում է պարբերականի ստեղծման պատմությանը, խմբագրական քաղաքականությանը, հրապարակումների հիմնական ուղղություններին և այն դերին, որ այն ունեցել է հայ մամուլի զարգացման, հասարակական կարծիքի ձևավորման և ազգային ինքնագիտակցության տարածման գործում։ Հրատարակությունը արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, գրականագետների, լրագրության պատմությամբ հետաքրքրվողների և հայ մշակույթի ուսումնասիրողների համար՝ ներկայացնելով ժամանակաշրջանի գաղափարական հոսանքների, հասարակական խնդիրների և մտավոր շարժումների բազմակողմանի պատկեր։
Updated: 2026-09-23