Ռենտգենյան ճառագայթների և ջերմային նեյտրոնների դինամիկ դիֆրակցիան թույլ դեֆորմացված բյուրեղներում

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է ցիանուրային և իզոցիանուրային թթուների չհագեցած հալոգեն պարունակող ածանցյալների ստացման, կառուցվածքի, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և քիմիական փոխարկումների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ազոտ պարունակող հետերոցիկլային համակարգերի նպատակային ֆունկցիոնալացման, դրանց մոլեկուլներում չհագեցած և հալոգեն պարունակող խմբերի ներմուծման ու ստացված միացությունների ռեակցիոնունակության բացահայտման վրա։ Ցիանուրային և իզոցիանուրային համակարգերը դիտարկվում են որպես օրգանական սինթեզի տեսանկյունից հետաքրքիր կառուցվածքային հիմքեր, որոնց ֆունկցիոնալ ածանցյալների ստացումը հնարավորություն է տալիս ձևավորել տարբեր հատկություններով նոր նյութեր և ուսումնասիրել կառուցվածքի ու քիմիական վարքի միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է համապատասխան ելանյութերի ընտրությունը և սինթեզի արդյունավետ սխեմաների մշակումը։ Քննության են առնվում տարբեր ֆունկցիոնալ խմբեր պարունակող միացությունների փոխազդեցությունները, ռեակցիաների ընթացքի առանձնահատկությունները և այն պայմանները, որոնց փոփոխությամբ հնարավոր է ազդել նպատակային արտադրանքի առաջացման վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում չհագեցած կապերի առկայությանը, քանի որ դրանք մեծացնում են մոլեկուլների հետագա քիմիական ձևափոխման հնարավորությունները և կարող են մասնակցել միացման, տեղակալման, ցիկլացման ու այլ տիպի օրգանական փոխարկումների։ Հալոգենային տեղակալիչների ներմուծումը ևս դիտարկվում է որպես մոլեկուլի ռեակցիոնունակությունը նպատակային փոփոխելու միջոց։ Քլոր, բրոմ կամ այլ համապատասխան հալոգենային խմբեր պարունակող ածանցյալների քիմիական վարքը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես հալոգենի բնույթով և դիրքով, այնպես էլ հետերոցիկլային միջուկի ու չհագեցած հատվածների ազդեցությամբ։ Այս գործոնների համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել էլեկտրոնային և տարածական ազդեցությունների դերը համապատասխան ռեակցիաներում։ Առանձին նշանակություն է տրվում ցիանուրային և իզոցիանուրային կառուցվածքների միջև փոխկապակցվածությանը։ Տարբեր կառուցվածքային ձևերի գոյությունը կարող է անդրադառնալ նյութերի կայունության, ռեակցիոնունակության և ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցության վրա։ Հետևաբար կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն նոր միացությունների նույնականացման, այլև դրանց քիմիական հատկությունների մեկնաբանման համար։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են համապատասխան ածանցյալների ստացման ռեակցիաների ուղղությունը և ընտրողականությունը։ Սինթեզի ընթացքում հնարավոր են տարբեր մրցակցող փոխարկումներ, և նպատակային նյութի առավել բարձր ելք ապահովելու համար անհրաժեշտ է գնահատել ելանյութերի հարաբերակցությունը, լուծիչի բնույթը, ջերմաստիճանը, գործընթացի տևողությունը և այլ գործոններ։ Այդ պարամետրերի համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընտրել առավել արդյունավետ պայմաններ և նվազեցնել կողմնակի արտադրանքների առաջացումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստացված միացությունների կառուցվածքային նույնականացմանը։ Ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրային հետազոտությունների միջոցով հնարավոր է հաստատել մոլեկուլում առկա ֆունկցիոնալ խմբերը, չհագեցած կապերի դիրքը և հետերոցիկլային համակարգի կառուցվածքը։ Միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի, ինֆրակարմիր սպեկտրաչափության, զանգվածային սպեկտրաչափության և այլ վերլուծական մեթոդների տվյալների համադրումը կարող է ապահովել սինթեզված նյութերի կառուցվածքի առավել ամբողջական բնութագրում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում իզոմերիայի հնարավոր դրսևորումներին։ Չհագեցած հատվածների առկայությունը կարող է պայմանավորել տարածական տարբեր ձևերի առաջացում, իսկ հետերոցիկլային համակարգում տեղակալիչների դիրքը՝ կառուցվածքային իզոմերների գոյություն։ Այդ առանձնահատկությունների բացահայտումը կարևոր է, քանի որ նույնիսկ մոտ կառուցվածք ունեցող միացությունները կարող են ունենալ տարբեր ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ։ Քննության են առնվում նաև ստացված նյութերի հետագա քիմիական փոխարկումները։ Չհագեցած կապերը և հալոգեն պարունակող ֆունկցիոնալ խմբերը կարող են ծառայել որպես ակտիվ կենտրոններ նոր ածանցյալների սինթեզի համար։ Դրանց հիման վրա հնարավոր է ուսումնասիրել տարբեր նուկլեոֆիլների, էլեկտրոֆիլների և այլ ռեագենտների հետ փոխազդեցությունները՝ ձևավորելով ավելի բարդ ֆունկցիոնալացված կառուցվածքներ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս սկզբնական հետերոցիկլային համակարգից ստանալ կառուցվածքային բազմազանությամբ միացությունների շարքեր և ուսումնասիրել դրանց փոխարկման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Կարևորվում է ռեակցիաների հնարավոր մեխանիզմների վերլուծությունը։ Փորձարարական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզաբանել միջանկյալ փուլերի բնույթը, տարբեր ֆունկցիոնալ խմբերի ազդեցությունը ռեակցիայի ուղղության վրա և վերջնական արտադրանքի ձևավորման օրինաչափությունները։ Մեխանիզմների ուսումնասիրությունը նպաստում է ոչ միայն դիտարկված արդյունքների բացատրությանը, այլև կառուցվածքով մոտ նոր նյութերի սինթեզի կանխատեսելիության բարձրացմանը։ Առանձին տեղ է հատկացվում կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն կապերի բացահայտմանը։ Տեղակալիչների էլեկտրոնային բնույթը, հալոգենի տեսակը, չհագեցած հատվածի կառուցվածքը և հետերոցիկլային միջուկի առանձնահատկությունները կարող են համատեղ որոշել մոլեկուլի քիմիական վարքը։ Տարբեր ածանցյալների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել յուրաքանչյուր կառուցվածքային գործոնի ներդրումը և ձևակերպել համապատասխան օրինաչափություններ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նպատակային օրգանական սինթեզի համար, քանի որ բազմաֆունկցիոնալ հետերոցիկլային միացությունները կարող են օգտագործվել որպես միջանկյալ նյութեր ավելի բարդ մոլեկուլային համակարգերի ստացման գործընթացներում։ Դրանց կառուցվածքում միաժամանակ մի քանի ռեակցիոն կենտրոնների առկայությունը ընդլայնում է հետագա ձևափոխումների հնարավորությունները և թույլ է տալիս տարբեր սինթետիկ ճանապարհներով ստանալ նոր ածանցյալներ։ Նման նյութերի ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ նաև պոլիմերային քիմիայի, նյութագիտության և կենսաբանական ակտիվություն ունեցող նոր կառուցվածքների որոնման հետ կապված հետագա հետազոտությունների համար՝ համապատասխան հատկությունների փորձարարական հաստատման դեպքում։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է ցիանուրային և իզոցիանուրային հետերոցիկլային համակարգերի նոր ֆունկցիոնալ ածանցյալների սինթեզի օրինաչափությունների բացահայտմամբ, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ռեակցիոնունակության փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ։ Կիրառական նշանակությունը կապված է բազմաֆունկցիոնալ օրգանական միացությունների ստացման սինթետիկ մոտեցումների ընդլայնման և հետագա նպատակային քիմիական փոխարկումների համար նոր ելանյութերի ձևավորման հնարավորության հետ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի, հալոգենօրգանական միացությունների, նպատակային օրգանական սինթեզի և նյութագիտության ոլորտների հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Mathematics

Ստեղծագործությունը ուսուցողական բնույթի նյութ է, որը քննարկում է մաթեմատիկայի դերը որպես մտածողություն ձևավորող գիտություն՝ շեշտադրելով ոչ միայն հաշվարկային հմտությունները, այլ նաև տրամաբանական, վերլուծական և կառուցողական մտածողության զարգացումը։ Այն ներկայացնում է մաթեմատիկան որպես գիտություն, որը սովորեցնում է խնդիրների համակարգված լուծում, պատճառահետևանքային կապերի հասկանալ, ապացուցելու և հիմնավորելու կարողություն, ինչպես նաև վերացական մտածողության զարգացում։ Նյութում ընդգծվում է, որ մաթեմատիկան կարևոր դեր ունի նաև այլ գիտությունների և իրական կյանքի տարբեր ոլորտների հետ կապ ստեղծելու մեջ՝ օգնելով մարդուն կառուցել ճշգրիտ, հետևողական և տրամաբանված դատողություններ։ Ընդհանուր առմամբ այն ձևավորում է այն գաղափարը, որ մաթեմատիկան ոչ միայն դպրոցական առարկա է, այլ նաև մտածողության մշակույթ, որը կիրառելի է կյանքի բազմաթիվ իրավիճակներում։

Pedagogy

Հրատարակությունը 19-րդ դարի կրթական և պատմական բնույթի պաշտոնական սկզբնաղբյուր է, որը ներկայացնում է Մոսկվայում գործող Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գործունեության ընդհանուր վիճակը 1861–1862 ուսումնական տարվա ընթացքում։ Այն կազմված է հաստատության ղեկավարության կողմից ներկայացված հաշվետվության ձևաչափով և հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանում ուսումնական հաստատության կառուցվածքի, կրթական գործընթացի, վարչական կազմակերպման և գիտակրթական գործունեության վերաբերյալ։ Նյութում ուշադրություն է դարձվում ուսումնական տարվա հիմնական արդյունքներին, դասավանդման կազմակերպմանը, ուսումնական առարկաներին, դասախոսական կազմի աշխատանքին, սովորողների թվին և առաջադիմությանը, ինչպես նաև հաստատության ներքին կյանքի տարբեր կողմերին։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել արևելյան լեզուների ուսուցման առանձնահատկությունները, կրթական ծրագրերի իրականացումը և այն գիտական ու մշակութային ուղղությունները, որոնց զարգացման գործում հաստատությունը նշանակալի դեր է ունեցել։ Հաշվետվական բնույթը նյութին հաղորդում է փաստագրական արժեք՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին կրթական հաստատության պատմությունը, այլև Ռուսական կայսրության 19-րդ դարի կրթական համակարգի որոշ առանձնահատկություններ։ Անդրադարձ է կատարվում հաստատության նյութական միջոցներին, գրադարանային և ուսումնական ռեսուրսներին, վարչական փոփոխություններին, ուսումնական գործընթացի կազմակերպման խնդիրներին և ձեռքբերումներին։ Նյութը կարող է տեղեկություններ պարունակել նաև ուսուցիչների, պաշտոնյաների, սովորողների, կրթական միջոցառումների և տարվա ընթացքում տեղի ունեցած նշանակալի իրադարձությունների մասին, ինչն այն դարձնում է արժեքավոր կենսագրական և պատմագիտական աղբյուր։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում հաստատության կապը հայ կրթական ու մշակութային կյանքի հետ, քանի որ Լազարյան ինստիտուտը կարևոր դեր է ունեցել հայագիտական և արևելագիտական գիտելիքների տարածման, հայ երիտասարդների կրթության և գիտամշակութային կապերի զարգացման գործում։ Պաշտոնական հաշվետվության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հաստատության առօրյա գործունեության պատկերը, հետևելու կրթական քաղաքականության իրականացմանը և հասկանալու արևելագիտական կրթության կազմակերպման սկզբունքները տվյալ ժամանակաշրջանում։ Հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի կրթության պատմության, հայագիտության, արևելագիտության և 19-րդ դարի ռուսահայ մշակութային ու կրթական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։

Medicine

Աշխատանքը նվիրված է Candida ցեղին պատկանող սնկերի տարածվածության և համաճարակաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը աղիքային միկրոբիոցենոզի խանգարումների պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում աղիքային միկրոֆլորայի հավասարակշռության փոփոխություններն են և դրանց հնարավոր կապը Candida սնկերի քանակական ու տարածական դրսևորումների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է, քանի որ աղիքային միկրոբիոցենոզը մարդու օրգանիզմի բնականոն կենսաբանական հավասարակշռության կարևոր բաղադրիչներից է, իսկ միկրոօրգանիզմների հարաբերակցության խախտումները կարող են փոխել տարբեր պայմանական ախտածին միկրոօրգանիզմների, այդ թվում՝ Candida ցեղի սնկերի, կենսաբանական վարքագիծն ու տարածվածությունը։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում Candida սնկերի հայտնաբերման հաճախականությանը, դրանց տեսակային կազմին, հնարավոր ռիսկային գործոններին և աղիքային միկրոֆլորայի վիճակի հետ ունեցած փոխկապակցվածությանը։ Համաճարակաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն արձանագրել սնկերի առկայությունը, այլև գնահատել դրանց տարածվածության օրինաչափությունները տարբեր խմբերում և տարբեր պայմաններում՝ բացահայտելով հնարավոր նշանակալի գործոնները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև աղիքային միկրոբիոցենոզի փոփոխությունների բնույթը, մանրէային և սնկային բաղադրիչների փոխհարաբերությունները, Candida-ի գերաճի կամ պահպանման համար նպաստավոր պայմանները և դրանց հնարավոր կլինիկական նշանակությունը։ Նման ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի բժշկական մանրէաբանության, համաճարակաբանության, գաստրոէնտերոլոգիայի և կլինիկական լաբորատոր ախտորոշման տեսանկյունից, քանի որ այն նպաստում է աղիքային միկրոէկոհամակարգում սնկային բաղադրիչի դերի ավելի լավ ըմբռնմանը։ Աշխատանքը նաև կարող է արժեքավոր լինել կանխարգելիչ և ախտորոշիչ մոտեցումների մշակման համար՝ օգնելով առանձնացնել այն պայմանները, որոնց դեպքում Candida սնկերի տարածվածության բարձրացումը կարող է առավել հավանական լինել։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը համադրում է միկրոբիոլոգիական և համաճարակաբանական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նկարագրել Candida ցեղի սնկերի տարածվածությունը աղիքային միկրոբիոցենոզի խանգարումների պայմաններում, բացահայտել դրա հիմնական օրինաչափությունները և գնահատել ուսումնասիրվող երևույթի գիտագործնական նշանակությունը։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է գեղարվեստական թարգմանության ընթացքում լեզվաարտահայտչական միջոցների համարժեքության խնդրի ուսումնասիրությանը՝ անգլերեն բնագրի և դրա հայերեն թարգմանության համադրական վերլուծության հիման վրա։ Քննության են առնվում թարգմանական համարժեքության տեսական սկզբունքները, գեղարվեստական տեքստի լեզվաոճական առանձնահատկությունների փոխանցման հնարավորությունները և թարգմանչական ընտրության վրա ազդող գործոնները։ Վերլուծվում են փոխաբերությունների, համեմատությունների, մակդիրների, խորհրդանշական պատկերների, դարձվածային միավորների, կրկնությունների և այլ արտահայտչամիջոցների վերարտադրման եղանակները հայերենում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոչ միայն բառային և քերականական համապատասխանությանը, այլև բնագրի ոճական երանգի, հուզական ազդեցության, կերպարների խոսքային առանձնահատկությունների և հեղինակային արտահայտչաձևի պահպանմանը։ Դիտարկվում են բառացի թարգմանության, փոխարինման, վերափոխման, իմաստային ընդլայնման կամ սեղմման և համատեքստային համապատասխանության ընտրության դեպքերը։ Քննարկվում է նաև լեզվամշակութային տարբերությունների ազդեցությունը թարգմանության վրա, երբ բնագրում առկա որոշ հասկացություններ, պատկերներ կամ արտահայտություններ պահանջում են հայ ընթերցողի համար գործառականորեն համապատասխան լուծումների ընտրություն։ Կարևորվում է ձևի և բովանդակության հարաբերակցությունը, քանի որ գեղարվեստական թարգմանության ընթացքում անհրաժեշտ է հնարավորինս պահպանել ինչպես ստեղծագործության իմաստային ամբողջականությունը, այնպես էլ նրա գեղագիտական ազդեցությունը։ Համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու թարգմանական տարբեր ռազմավարությունների արդյունավետությունը, հնարավոր իմաստային կամ ոճական տեղաշարժերը և համարժեքության ապահովման հիմնական դժվարությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել թարգմանաբանության, անգլերենի և հայերենի համեմատական ոճաբանության, գեղարվեստական թարգմանության և գրական լեզվի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

History

Այս գիրքը նվիրված է Աղվանից աշխարհի պատմությանը՝ որպես Կովկասի հնագույն պետական և մշակութային միավորներից մեկի զարգացման, քաղաքական կառուցվածքի և հարևան ժողովուրդների հետ հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է Աղվանքի պետականության ձևավորման փուլերը, վարչական համակարգը, արքայական դինաստիաները և արտաքին քաղաքական կապերը՝ հատկապես Հայաստանի, Վրաստանի, Պարսկաստանի և հետագայում արաբական խալիֆայության հետ հարաբերությունների համատեքստում։ Գրքում հատուկ ուշադրություն է դարձվում քրիստոնեության ընդունմանը և դրա ազդեցությանը Աղվանից հասարակության մշակութային ու հոգևոր կյանքի վրա, ինչպես նաև եկեղեցական կազմակերպվածության զարգացմանը։ Հեղինակը վերլուծում է նաև Աղվանից պատմագրական ավանդույթները և դրանց արտացոլումը միջնադարյան աղբյուրներում՝ փորձելով վերականգնել տարածաշրջանի պատմական պատկերը բազմաբնույթ աղբյուրների հիման վրա։ Նյութը կարևոր է Կովկասի պատմության, միջնադարյան քաղաքական գործընթացների և տարածաշրջանային ինքնությունների ձևավորման ուսումնասիրության համար։