Սուրբ Պատարագի խորհրդատետր՝ ըստ Հայ եկեղեցու ծիսակարգի

History

Աշխատությունը բազմաբովանդակ մտավոր և ճանաչողական ժողովածուի երկրորդ հատորն է, որը վերնագրի իմաստային բովանդակությամբ առնչվում է համեմատական ուսումնասիրությունների, զուգադրական վերլուծությունների և տարբեր երևույթների միջև ընդհանրությունների ու տարբերությունների բացահայտման ավանդույթին։ «Զուգակշիռ» հասկացությունն արտահայտում է համեմատության և համադրման միջոցով ճանաչողության խորացման սկզբունքը, երբ տարբեր անձինք, գաղափարներ, պատմական իրադարձություններ, գրական ստեղծագործություններ կամ մշակութային երևույթներ դիտարկվում են միմյանց նկատմամբ՝ բացահայտելու դրանց առանձնահատկությունները, ընդհանրությունները, հակադրություններն ու փոխադարձ կապերը։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առանձին երևույթները հասկանալու ավելի լայն պատմական, հասարակական և մշակութային համատեքստում՝ ընթերցողին առաջարկելով ոչ միայն տեղեկություններ, այլև դրանց վերլուծության և իմաստավորման եղանակներ։ Աշխատության ճանաչողական նշանակությունը պայմանավորված է համեմատական մտածողության կարևորությամբ, որը տարբեր բնագավառների վերաբերյալ գիտելիքը վերածում է փոխկապակցված և ամբողջական պատկերացման։ Զուգադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս նկատելու պատմական զարգացման օրինաչափությունները, գաղափարների տարածման ուղիները, տարբեր ժողովուրդների մշակութային փոխազդեցությունները և մարդկային մտածողության ընդհանրական ու առանձնահատուկ գծերը։ Այս սկզբունքը կարևոր է գրականության, պատմության, փիլիսոփայության, լեզվաբանության, կրթության և հասարակական մտքի ուսումնասիրության համար, քանի որ տարբեր նյութերի համադրումը նպաստում է դրանց բովանդակության ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Ժողովածուի գաղափարական արժեքը կարելի է դիտարկել նաև լուսավորական մտածողության համատեքստում, որտեղ գիտելիքի ձեռքբերումը, փաստերի քննությունը, տարբեր տեսակետների համադրումը և ինքնուրույն դատողությունը դիտվում են որպես մտավոր զարգացման կարևոր պայմաններ։ Համեմատությունը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես տեղեկությունների դասակարգման միջոց, այլև որպես քննադատական մտածողության ձևավորման ճանապարհ, որը ընթերցողին սովորեցնում է տարբերակել երևույթների արտաքին նմանություններն ու ներքին տարբերությունները, գնահատել գաղափարների նշանակությունը և հասկանալ դրանց պատմական պայմանավորվածությունը։ Նման մոտեցումը նպաստում է աշխարհայացքի ընդլայնմանը և գիտելիքի նկատմամբ վերլուծական վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Գրական ու մտավոր առումով աշխատությունը տեղավորվում է այնպիսի ճանաչողական հրատարակությունների շարքում, որոնք ձգտում են տարբեր գիտելիքների ու դիտարկումների համադրման միջոցով ընթերցողին ներկայացնել բազմակողմանի նյութ։ Հատորային կառուցվածքը ցույց է տալիս, որ այն ավելի ընդարձակ մտավոր և մատենագիտական ամբողջության բաղադրիչ է, իսկ երկրորդ հատորի առկայությունը վկայում է հրատարակության շարունակականության և նյութի համակարգված ներկայացման սկզբունքի մասին։ Այսպիսի բազմահատոր աշխատությունները կարևոր դեր են ունեցել գիտելիքի տարածման, ընթերցողական հետաքրքրությունների ընդլայնման և հայերեն ճանաչողական գրականության զարգացման գործում։ Դրանց արժեքը պայմանավորված է տարբեր թեմաների ու գաղափարների համադրման հնարավորությամբ, ինչպես նաև ընթերցողին ինքնուրույն ուսումնասիրության և մտավոր համեմատության մղելու նպատակով։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը հետաքրքիր է տասնիններորդ դարի հայ լուսավորական և գիտական մտքի զարգացման համատեքստում։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար միաբանությունը հայ մշակույթի, բանասիրության, պատմագրության, լեզվաբանության և հրատարակչական գործունեության կարևոր կենտրոններից էր։ Մխիթարյան հայրերի գործունեության շնորհիվ այստեղ ձևավորվել էր գիտելիքի տարածման, հայերեն գրական լեզվի մշակման, ազգային պատմության ուսումնասիրման և եվրոպական մտավոր ձեռքբերումների յուրացման հարուստ ավանդույթ։ Միաբանության հրատարակությունները նպաստել են հայ ընթերցողի կրթական ու մտավոր հետաքրքրությունների ընդլայնմանը և հայ մշակույթի զարգացմանը՝ այն կապելով ժամանակի եվրոպական գիտական ու լուսավորական շարժումների հետ։ Այս համատեքստում աշխատությունը ներկայացնում է հետաքրքրություն որպես հայ տպագրական և մտավոր մշակույթի պատմության բաղադրիչ՝ արտացոլելով գիտելիքի համակարգման, համեմատական դիտարկումների և բազմակողմանի կրթության նկատմամբ ժամանակաշրջանի հետաքրքրությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ բանասիրության, մատենագիտության, հայ լուսավորական մտքի, Մխիթարյան միաբանության պատմության և տասնիններորդ դարի հայ հրատարակչական գործունեության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Միաժամանակ հետաքրքրություն է ներկայացնում հին հայերեն գրքի հավաքածուներ կազմողների, պատմական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների և հայ մտավոր ժառանգության ուսումնասիրողների համար։ Աշխատության ընթերցողական արժեքը կապված է համեմատական մտածողության մշակման, գիտելիքի տարբեր բնագավառների փոխկապակցված ընկալման և պատմամշակութային երևույթների նկատմամբ վերլուծական վերաբերմունքի ձևավորման հետ։ Այն հիշարժան տեղ ունի հայերեն ճանաչողական և լուսավորական հրատարակությունների պատմության մեջ՝ որպես բազմահատոր մտավոր ժառանգության մաս, որն արտացոլում է հայ գրավոր մշակույթի զարգացման, գիտելիքի տարածման և ընթերցողի աշխարհայացքի ընդլայնման ձգտումները։

Linguistics

Այս աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենի բառապաշարային ոճագիտության ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով բառերի ընտրության, կիրառման և ոճական երանգավորման համակարգային առանձնահատկությունները տարբեր խոսքային իրավիճակներում։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են բառապաշարի շերտերը՝ գրական, խոսակցական, ժողովրդական, մասնագիտական և ժարգոնային, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը ժամանակակից լեզվական գործընթացներում։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառերի ոճական արժեքին, նրանց արտահայտչական հնարավորություններին և հաղորդակցական դերին՝ տարբեր ժանրերում և գործառական ոճերում։

Geography

Գրքում ուսումնասիրվում է աշխարհագրական-հայրենագիտական նյութի արտացոլումը հայ գրական երկերում՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով աշխարհագրական օբյեկտների գեղարվեստական ընկալման առանձնահատկություններին, վերլուծվում է, թե ինչպես են բնապատկերները, լեռնային համակարգերը, գետերը, բնակավայրերը և պատմական տարածքները վերածվում գրական պատկերների և խորհրդանշական կառույցների, դիտարկվում է տարածության գեղարվեստական մոդելավորումը տարբեր ժամանակաշրջանների հայ գրողների ստեղծագործություններում, ընդգծվում է հայրենիքի պատկերացման դերը ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման գործընթացում, ներկայացվում են լեզվական և ոճական միջոցները, որոնց միջոցով աշխարհագրական իրականությունը վերաիմաստավորվում է գեղարվեստական տեքստում, քննարկվում է իրական և պատկերային տարածության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև ընթերցողի ընկալման ազդեցությունը տարածական պատկերների ձևավորման վրա, գիրքը համադրում է գրականագիտական, մշակութաբանական և աշխարհագրական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հայ գրականության մեջ տարածության գեղարվեստական ընկալման բազմաշերտ համակարգը։

Culture

Մատենագիտական ընթացիկ տեղեկատուն նվիրված է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակվող նոր գրականության հաշվառմանը, համակարգմանը և հանրայնացմանը։ Այն նախատեսված է մշակութային կյանքի տարբեր բնագավառներին առնչվող գրքերի, հոդվածների, գիտական աշխատությունների, պարբերական հրապարակումների և տեղեկատվական այլ նյութերի մասին մատենագիտական տեղեկություններ տրամադրելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ մշակույթի պատմությանը, գրականությանը, երաժշտությանը, թատրոնին, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, կինոարվեստին և ժողովրդական ստեղծագործությանը վերաբերող հրապարակումների ներկայացմանը։ Տեղեկատուի հիմնական նպատակն է նպաստել նոր հրատարակությունների վերաբերյալ տեղեկատվության տարածմանը, մասնագիտական գրականության որոնման դյուրացմանը և մշակույթի ու արվեստի ոլորտներում իրականացվող հետազոտական, կրթական և ստեղծագործական աշխատանքների տեղեկատվական ապահովմանը։ Մատենագիտական նյութերի թեմատիկ դասակարգումն ու համակարգված ներկայացումը հնարավորություն են տալիս ընթերցողներին կողմնորոշվելու համապատասխան գրականության ընտրության հարցում և հետևելու տվյալ ժամանակաշրջանի հրատարակչական գործունեության հիմնական ուղղություններին։ Հրատարակությունը նաև պատմամշակութային արժեք ունի՝ որպես խորհրդային շրջանի Հայաստանի մշակութային կյանքի, գիտական հետաքրքրությունների և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների վերաբերյալ տեղեկատվական աղբյուր։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, մշակութաբանների, արվեստաբանների, պատմաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Sociology

Այս սոցիոլոգիական ուսումնասիրությունը նվիրված է ծերացման սոցիալական ասպեկտներին Հայաստանի հասարակության մեջ՝ ընդգրկելով ժողովրդագրական փոփոխությունները, տարեցների սոցիալական վիճակը և հասարակական աջակցության համակարգերի արդյունավետությունը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ծերացման գործընթացի վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ բնակչության կյանքի տևողության աճը, միգրացիոն գործընթացները, ընտանիքի կառուցվածքի փոփոխությունները և սոցիալ-տնտեսական պայմանները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է տարեց մարդկանց սոցիալական ինտեգրման, առողջապահական և սոցիալական ծառայությունների հասանելիության, կենսաթոշակային ապահովության և միայնության խնդիրները՝ որպես ժամանակակից հասարակական մարտահրավերներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջսերնդային հարաբերություններին, ընտանեկան աջակցության նվազմանը և համայնքային սոցիալական քաղաքականության դերին տարեցների կյանքի որակի բարելավման գործում։ Աշխատությունը համադրում է սոցիոլոգիական տեսություններ, վիճակագրական տվյալների վերլուծություն և սոցիալական քաղաքականության գնահատում՝ առաջարկելով ծերացման խնդիրների լուծման հնարավոր մոտեցումներ։ Այն օգտակար է սոցիոլոգների, սոցիալական աշխատողների, հանրային քաղաքականության մասնագետների և ժողովրդագրության հետազոտողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ջրային ռեսուրսների կառավարման համակարգի ուսումնասիրությանը, առկա հիմնախնդիրների բացահայտմանը և դրանց լուծման արդյունավետ ուղիների մշակմանը։ Դիտարկվում են երկրի մակերևութային և ստորերկրյա ջրային պաշարների օգտագործման առանձնահատկությունները, ջրային ռեսուրսների տարածքային բաշխվածությունը, ջրամատակարարման և ջրահեռացման համակարգերի կառավարման խնդիրները, ինչպես նաև ջրօգտագործման տնտեսական և բնապահպանական հետևանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրային ռեսուրսների սահմանափակության, կլիմայական փոփոխությունների, ջրի կորուստների, աղտոտման և ոռոգման համակարգերի արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրներին։ Քննարկվում են ջրային տնտեսության կառավարման կազմակերպական, իրավական և տնտեսական մեխանիզմները, պետական կարգավորման գործիքները, ջրօգտագործման վճարների համակարգը և ներդրումային քաղաքականության կատարելագործման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ջրային ռեսուրսների ինտեգրված կառավարման սկզբունքներին, ջրավազանային կառավարման մոտեցումներին, ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրմանը և ջրի հաշվառման ու վերահսկողության համակարգերի զարգացմանը։ Կարևորվում են ջրային պաշարների պահպանությունը, գյուղատնտեսության և արդյունաբերության ջրօգտագործման արդյունավետության բարձրացումը, ջրային էկոհամակարգերի պաշտպանությունը և բնակչության համար անվտանգ ու կայուն ջրամատակարարման ապահովումը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել Հայաստանի ջրային քաղաքականության կատարելագործմանը, ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության բարձրացմանը և երկարաժամկետ ջրային անվտանգության ապահովման ռազմավարությունների մշակմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել բնապահպանների, ջրային տնտեսության մասնագետների, տնտեսագետների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։