Թուրքերենի փոքրասիական բարբառների բառապաշարը

History

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է 1945–1990 թվականներին Խորհրդային Հայաստանում մշակույթի նկատմամբ պետական իշխանության իրականացրած քաղաքականության ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով մշակութային կյանքի կազմակերպման սկզբունքները, պետական կառավարման մեխանիզմները, գաղափարական վերահսկողության ձևերը և մշակույթի տարբեր ոլորտների զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատության հիմքում այն հարցադրումն է, թե ինչպես էր խորհրդային պետությունը ձևավորում, ուղղորդում և վերահսկում մշակութային գործընթացները, ինչ նպատակներ էին հետապնդում իշխանական կառույցները և ինչպես էին այդ քաղաքականության պայմաններում զարգանում կրթությունը, գիտությունը, գրականությունը, արվեստը, թատրոնը, երաժշտությունը, կինոն և մշակութային այլ ոլորտներ։ 1945 թվականից հետո Հայաստանի մշակութային կյանքը մտավ զարգացման նոր փուլ․ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հանրապետությունում ընդլայնվեցին կրթական և գիտական հաստատությունները, ակտիվացավ մշակութային շինարարությունը, զարգացան արվեստի տարբեր ճյուղերը, իսկ Երևանը աստիճանաբար վերածվեց ոչ միայն հանրապետական, այլև համահայկական մշակութային կենտրոնի։ Միաժամանակ մշակույթի զարգացումը տեղի էր ունենում խորհրդային գաղափարախոսության և կուսակցական վերահսկողության պայմաններում։ Խորհրդային իշխանությունը մշակույթը դիտարկում էր որպես հասարակության գաղափարական դաստիարակության կարևոր միջոց, ուստի գրականության, արվեստի և գիտության զարգացումը սերտորեն կապված էր պետական քաղաքականության հետ։ Այդ համակարգում ստեղծագործական ազատությունը սահմանափակվում էր ընդունված գաղափարական չափանիշներով, իսկ սոցիալիստական ռեալիզմը երկար ժամանակ հանդես էր գալիս որպես գրականության և արվեստի հիմնական պաշտոնական գեղագիտական սկզբունք։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը պետական իշխանության և մշակութային հաստատությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունն է։ Մշակույթի նախարարությունը, կուսակցական մարմինները, տեղական իշխանությունները և մասնագիտացված կառույցները մասնակցում էին մշակութային կյանքի կազմակերպմանը, ֆինանսավորմանը, կադրային քաղաքականությանը և բովանդակային վերահսկողությանը։ Այդ համակարգի միջոցով պետությունը կարողանում էր որոշակի ուղղություն տալ մշակութային քաղաքականությանը՝ միաժամանակ խրախուսելով այնպիսի ստեղծագործություններ և նախաձեռնություններ, որոնք համապատասխանում էին պաշտոնական գաղափարախոսությանը։ Խորհրդային մշակութային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ էր կրթությունը։ Հետպատերազմյան շրջանում ընդլայնվեց դպրոցների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ցանցը, զարգացավ մասնագիտական կրթությունը, իսկ գիտական հաստատությունների գործունեությունը դարձավ հանրապետության մշակութային և մտավոր կյանքի կարևոր մասը։ Հայաստանի գիտական ներուժի զարգացման մեջ առանձնահատուկ դեր ունեցավ գիտահետազոտական հաստատությունների համակարգը, որի ընդլայնումը նպաստեց բնական, տեխնիկական և հումանիտար գիտությունների առաջընթացին։ Մշակութային քաղաքականության մեկ այլ առանցքային ոլորտը գրականությունն էր։ Պետական կառույցները և գրական կազմակերպությունները մասնակցում էին հրատարակչական գործունեության կազմակերպմանը, գրողների միությունների աշխատանքին, գրական մամուլի և գրքերի տարածմանը։ Միաժամանակ գրական ստեղծագործությունը ենթարկվում էր գաղափարական չափանիշների․ քաղաքական կամ գաղափարական առումով անցանկալի մոտեցումները կարող էին քննադատության արժանանալ, իսկ հեղինակների ստեղծագործական գործունեությունը՝ սահմանափակվել։ Սակայն խորհրդային համակարգի ներսում անգամ ձևավորվեցին այնպիսի գրական և գեղարվեստական արժեքներ, որոնք հետագայում դարձան հայ մշակույթի նշանակալի ձեռքբերումներ։ Արվեստի բնագավառում պետական քաղաքականությունը դրսևորվում էր թատրոնի, կինոյի, կերպարվեստի, երաժշտության և ճարտարապետության կազմակերպման ու ֆինանսավորման միջոցով։ Պետական աջակցությունը հնարավորություն էր տալիս ստեղծել խոշոր մշակութային հաստատություններ, կազմակերպել համերգներ, ցուցահանդեսներ, թատերական ներկայացումներ և կինոարտադրություն, սակայն միաժամանակ պահպանվում էր բովանդակային վերահսկողությունը։ Այս հակասությունը՝ մշակույթի նյութական և ինստիտուցիոնալ զարգացման մի կողմից և գաղափարական սահմանափակումների մյուս կողմից, թեմայի ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչներից է։ Հատուկ ուշադրության է արժանի ազգային մշակույթի և խորհրդային գաղափարախոսության փոխհարաբերությունը։ Հայկական պատմությունը, գրականությունը, լեզուն, ժողովրդական արվեստը և ազգային մշակութային ժառանգությունը շարունակեցին զարգանալ, սակայն դրանց ներկայացումը հաճախ պետք է տեղավորվեր խորհրդային գաղափարական շրջանակներում։ Միաժամանակ հայ մշակույթի որոշ ոլորտներ կարողացան ձեռք բերել լայն ճանաչում նաև ԽՍՀՄ սահմաններից դուրս։ Հայկական երաժշտությունը, կերպարվեստը, գրականությունը, կինոն և ճարտարապետությունը ներկայացվեցին միութենական և միջազգային մշակութային հարթակներում՝ նպաստելով Հայաստանի մշակութային հեղինակության բարձրացմանը։ Հետազոտության համար կարևոր ժամանակահատված է 1960-ական թվականներից սկսվող մշակութային վերելքը։ Այս շրջանը կապված էր հասարակական և մշակութային կյանքի որոշակի աշխուժացման, նոր սերնդի մտավորականների և արվեստագետների ակտիվացման, պատմական հիշողության նկատմամբ հետաքրքրության աճի և ազգային մշակութային թեմաների ավելի լայն շրջանառության հետ։ Մշակույթի տարբեր բնագավառներում ի հայտ եկան նոր գեղարվեստական որոնումներ, որոնք երբեմն դուրս էին գալիս պաշտոնական չափորոշիչների նեղ շրջանակից։ Հետագա տասնամյակներում այդ գործընթացներն ավելի խորացան՝ հատկապես 1980-ականների երկրորդ կեսին, երբ վերակառուցման և հրապարակայնության քաղաքականությունը թուլացրեց նախկին գաղափարական սահմանափակումների մի մասը։ 1988 թվականից հետո Հայաստանում մշակութային կյանքը սերտորեն միահյուսվեց հասարակական և ազգային-քաղաքական շարժումների հետ։ Այդ ժամանակ մշակութային գործիչները, գրողները, արվեստագետները և գիտական հանրությունը սկսեցին ավելի ակտիվորեն արտահայտվել հասարակական խնդիրների շուրջ, իսկ ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և Արցախի հարցի թեմաները դարձան հանրային քննարկումների կարևոր բաղադրիչներ։ ՀՀ կրթական ծրագրերում նույնպես խորհրդահայ մշակույթի ուսումնասիրությունը ներկայացվում է որպես Խորհրդային Հայաստանի պատմության կարևոր բաղադրիչ՝ ընդգծելով մշակույթի զարգացման պայմանները, ձեռքբերումները և Երևանի՝ համահայկական կրթամշակութային կենտրոն դառնալու նշանակությունը։ Աշխատության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ Գագիկ Եթիմյանի այս ուսումնասիրությունը հրատարակվել է Վանաձորում 2012 թվականին և ընդգրկված է Վանաձորի պետական համալսարանի պատմության ամբիոնի հրապարակումների ցանկում։ Հեղինակը նույն թեմային անդրադարձել է նաև «Հայաստանի մշակույթը 1945–1990 թվականներին / Քաղաքականություն և իրականություն» և «Մշակութային քաղաքականությունը Խորհրդային Հայաստանում (1945–1990 թթ.)» աշխատություններում, ինչը վկայում է թեմայի նրա երկարատև և համակարգված ուսումնասիրության մասին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր է խորհրդային շրջանի հայկական մշակույթի պատմությունը ոչ միայն ստեղծագործությունների և մշակութային ձեռքբերումների, այլև դրանց ձևավորման քաղաքական ու ինստիտուցիոնալ պայմանների տեսանկյունից հասկանալու համար։ Այն հնարավորություն է տալիս համադրելու պետական վերահսկողությունն ու մշակութային զարգացումը, գաղափարախոսական սահմանափակումներն ու ստեղծագործական որոնումները, ինչպես նաև գնահատելու այն ձեռքբերումները, որոնք ձևավորվեցին խորհրդային համակարգի պայմաններում և հետագայում դարձան ժամանակակից հայ մշակույթի կարևոր ժառանգություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, խորհրդային շրջանի պատմությամբ, մշակույթի պատմությամբ, քաղաքականության և մշակույթի փոխհարաբերություններով, գրականության, արվեստի և կրթության պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է անհետաձգելի գինեկոլոգիական վիճակներով հիվանդների վարման օպտիմալ մարտավարության մշակմանը և էնդոսկոպիկ տեխնիկայի կիրառման արդյունավետության գնահատմանը։ Դիտարկվում են շտապ բժշկական միջամտություն պահանջող գինեկոլոգիական հիվանդությունների և բարդությունների ախտորոշման, բուժման ու հետվիրահատական հսկողության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լապարոսկոպիկ և այլ նվազ ինվազիվ մեթոդների կիրառման հնարավորություններին, դրանց ցուցումներին և կլինիկական արդյունավետությանը։ Վերլուծվում են հիվանդի վիճակի արագ գնահատման, ախտորոշման ճշգրտման և համապատասխան վիրաբուժական մարտավարության ընտրության սկզբունքները՝ հաշվի առնելով ախտաբանական գործընթացի բնույթը և ծանրության աստիճանը։ Քննարկվում են էնդոսկոպիկ միջամտությունների առավելությունները ավանդական վիրաբուժական մոտեցումների համեմատ՝ կապված վիրահատական վնասվածքի նվազեցման, վերականգնման ժամանակահատվածի կրճատման և բուժման արդյունքների բարելավման հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հնարավոր բարդությունների կանխարգելմանը, հետվիրահատական շրջանի կազմակերպմանը և հիվանդների հետագա հսկողությանը։ Կարևորվում է ախտորոշիչ և բուժական միջոցառումների հաջորդականության ճիշտ ընտրությունը, քանի որ անհետաձգելի իրավիճակներում ժամանակին իրականացված միջամտությունը կարող է էական նշանակություն ունենալ բուժման արդյունավետության համար։ Հետազոտությունը նպաստում է շտապ գինեկոլոգիական օգնության կազմակերպման և նվազ ինվազիվ վիրաբուժական մեթոդների կիրառման մոտեցումների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գինեկոլոգների, վիրաբույժների, էնդոսկոպիկ վիրաբուժության մասնագետների, շտապ օգնության բժիշկների, հետազոտողների և բժշկական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Mathematics

Ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է խտացված միջավայրերում չափային քվանտացման և ոչ գծային երևույթների առաջացման, զարգացման ու դրսևորման ֆիզիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում նյութի էլեկտրոնային կառուցվածքի, էներգետիկական սպեկտրի և քվանտային վիճակների փոփոխությունները տարածական սահմանափակման պայմաններում, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը միջավայրի ֆիզիկական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ցածրաչափ համակարգերում, բարակ թաղանթներում, քվանտային փոսերում և այլ նանոկառուցվածքներում դիտվող չափային քվանտացման առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են արտաքին էլեկտրական, մագնիսական և օպտիկական դաշտերի ազդեցությամբ առաջացող ոչ գծային գործընթացները, մասնիկների փոխազդեցությունները և նյութի արձագանքի կախվածությունը կիրառվող դաշտերի ինտենսիվությունից։ Քննարկվում են նաև քվանտային սահմանափակման և ոչ գծային երևույթների փոխկապակցվածությունը, դրանց տեսական նկարագրման մեթոդները և համապատասխան ֆիզիկական մոդելների կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են այդ երևույթների նշանակությունը կիսահաղորդչային կառուցվածքների, նանոէլեկտրոնային սարքերի և ժամանակակից օպտոէլեկտրոնային համակարգերի հատկությունների բացատրության ու կառավարման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել խտացված միջավայրի ֆիզիկայի, քվանտային մեխանիկայի, կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի և նանոտեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Other Subjects

Այս նյութը հանդիսանում է գրադարանային օժանդակ ձեռնարկ՝ նվիրված «Լենինի անունով 50 տարի» թեմային, որի նպատակն է աջակցել գրադարանավարին թեմատիկ ցուցադրությունների, հիշատակի օրերի կազմակերպման և տեղեկատվական-մատենագիտական ծառայությունների իրականացման գործընթացում։ Աշխատությունում ներկայացվում է տվյալ անվանակոչման պատմական և գաղափարական համատեքստը՝ կապված Vladimir Lenin-ի անվան հետ խորհրդային շրջանում տարածված հիշատակի քաղաքականության և հասարակական-մշակութային խորհրդանշականության հետ։ Նյութը ընդգրկում է համապատասխան գրականության ընտրության սկզբունքները, թեմատիկ քարտարանի կազմման մոտեցումները, ինչպես նաև ցուցահանդեսների և ընթերցողական միջոցառումների կազմակերպման մեթոդական ուղեցույցներ՝ ուղղված ընթերցողների հետաքրքրության բարձրացմանը և պատմական-քաղաքական թեմաների մատչելի ներկայացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մատենագիտական աղբյուրների համակարգմանը, փաստագրական նյութերի ընտրությանը և դրանց ճիշտ դասակարգմանը, ինչը կարևոր է գրադարանային աշխատանքի արդյունավետության համար։ Միաժամանակ ներկայացվում են առաջարկություններ՝ ինչպես ներկայացնել տվյալ թեման գաղափարական միակողմանիությունից զերծ և տեղեկատվական հավասարակշռված ձևով՝ ապահովելով գիտական-կրթական մոտեցում։

Mathematics

Այս գիտամաթեմատիկական ուսումնասիրությունը նվիրված է դիսկրետ էքստրեմալ խնդիրների տեսական և կիրառական հետազոտությանը՝ կոմբինատոր օպտիմալացման և դիսկրետ մաթեմատիկայի շրջանակում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են էքստրեմալ կառուցվածքների հիմնական սկզբունքները, օպտիմալացման խնդիրների դասակարգումը և դրանց լուծման ալգորիթմական մոտեցումները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է գրաֆների տեսության, կոմբինատոր բազմությունների և ամբողջ թվային ծրագրավորման խնդիրներ՝ ընդգծելով առավելագույն և նվազագույն արժեքների որոնման մեթոդները սահմանափակումներով համակարգերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դինամիկ ծրագրավորման, ագահ ալգորիթմների, ճյուղավորում-սահմանափակման մեթոդների և մոտարկման ալգորիթմների կիրառությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նաև էքստրեմալ կոմբինատոր խնդիրների կառուցվածքային հատկությունները, լուծելիության պայմանները և հաշվարկային բարդության գնահատումը։ Հետազոտությունը կարևոր է կիրառական մաթեմատիկայի, ինֆորմատիկայի և օպտիմալացման տեսության ոլորտների համար՝ նպաստելով արդյունավետ ալգորիթմների մշակմանը և բարդ դիսկրետ համակարգերի լուծման մեթոդների կատարելագործմանը։

Biology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Candida guilliermondii ВКМ Y-42 խմորասնկերի մոտ L-ամինաթթվային օքսիդազի ինդուկցիայի գործընթացի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն պայմաններն ու գործոնները, որոնց ազդեցությամբ խմորասնկերի բջիջներում ակտիվանում է L-ամինաթթուների օքսիդացման գործընթացներին մասնակցող ֆերմենտային համակարգը, ինչպես նաև ուսումնասիրել այդ գործընթացի կենսաքիմիական առանձնահատկությունները։ L-ամինաթթվային օքսիդազները ֆերմենտների դաս են, որոնք կատալիզում են L-ամինաթթուների օքսիդացումը և կարևոր դեր կարող են ունենալ միկրոօրգանիզմների նյութափոխանակության գործընթացներում։ Աշխատանքի շրջանակում ուսումնասիրվում է Candida guilliermondii խմորասնկերի ֆերմենտային ակտիվության փոփոխությունը տարբեր աճեցման և սննդային պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն հանգամանքին, թե ամինաթթուների առկայությունը, դրանց կոնցենտրացիան, ածխածնի և ազոտի աղբյուրները, ինչպես նաև մշակման պայմանները ինչ ազդեցություն ունեն ֆերմենտի սինթեզի և ակտիվության վրա։ Ինդուկցիայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչ պայմաններում է խմորասնկերի նյութափոխանակությունը վերակազմավորվում՝ համապատասխան ֆերմենտային համակարգերի ակտիվացման միջոցով։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր սննդային միջավայրերում աճեցված բջիջների ֆերմենտային ակտիվության ցուցանիշները և որոշվել առավել նպաստավոր պայմանները L-ամինաթթվային օքսիդազի առաջացման համար։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ֆերմենտի ակտիվության փոփոխության կինետիկ ուսումնասիրությունը՝ կախված բջիջների աճի փուլից և ինդուկտորի ազդեցության տևողությունից։ Աշխատանքում կարող են կիրառվել մանրէաբանական կուլտիվացման, ֆերմենտային ակտիվության որոշման, կենսաքիմիական և սպեկտրոֆոտոմետրիկ մեթոդներ։ Ստացված տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ֆերմենտի ինդուկցիայի աստիճանը և պարզելու դրա կապը խմորասնկերի աճի ու նյութափոխանակային ակտիվության հետ։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը կապված է Candida ցեղի խմորասնկերի ազոտային նյութափոխանակության և ֆերմենտային կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրության հետ։ Գործնական տեսանկյունից աշխատանքը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել կենսատեխնոլոգիայի համար, քանի որ միկրոօրգանիզմների կողմից ֆերմենտների արտադրության կառավարումը կարևոր է կենսաբանական ակտիվ նյութերի ստացման և ֆերմենտային կենսատեխնոլոգիական գործընթացների մշակման համար։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ L-ամինաթթվային օքսիդազի արտադրության առավել արդյունավետ պայմանների ընտրության, ֆերմենտի կենսաբանական հատկությունների հետագա ուսումնասիրության և համապատասխան միկրոօրգանիզմների կենսատեխնոլոգիական ներուժի գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ ուսումնասիրել Candida guilliermondii ВКМ Y-42 խմորասնկերի ֆերմենտային համակարգի կարգավորման առանձնահատկությունները և բացահայտել L-ամինաթթվային օքսիդազի ինդուկցիայի համար կարևոր կենսաքիմիական գործոնները։